Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji

Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, bakteri, virüs, mantar ve parazit gibi mikroorganizmaların neden olduğu enfeksiyöz hastalıkların tanı, tedavi, korunma ve kontrolü ile ilgilenen dahiliye kökenli bir uzmanlık dalıdır. Antibiyotik tedavisinin rasyonel kullanımı, hastane enfeksiyonlarının önlenmesi, bağışıklama programları ve yeni ortaya çıkan enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele bu bölümün temel faaliyet alanları arasında yer almaktadır. Koru Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü, uzman kadrosu ve modern mikrobiyoloji laboratuvarı desteğiyle enfeksiyon hastalıklarının etkin tanı ve tedavisini sağlamaktadır.

Enfeksiyon Hastalıkları Nedir?

Enfeksiyon hastalıkları, patojen mikroorganizmaların vücuda girmesi, çoğalması ve doku hasarı oluşturması sonucu gelişen hastalıklardır. Bu hastalıklar; solunum yolu, gastrointestinal sistem, üriner sistem, deri-yumuşak doku, kemik-eklem, merkezi sinir sistemi ve kan dolaşımı gibi vücudun farklı bölgelerini etkileyebilir. Enfeksiyon hastalıkları hafif seyirli üst solunum yolu enfeksiyonlarından yaşamı tehdit eden sepsis tablosuna kadar geniş bir klinik spektrumda kendini gösterir.

Klinik mikrobiyoloji ise enfeksiyona neden olan etkenlerin laboratuvar ortamında tanımlanması, antimikrobiyal duyarlılıklarının belirlenmesi ve epidemiyolojik sürveyans çalışmalarının yürütülmesini kapsayan bilim dalıdır. Enfeksiyon hastalıkları uzmanları, klinik değerlendirme ile mikrobiyolojik verileri bir arada yorumlayarak en doğru tanı ve tedavi kararlarını vermektedir.

Sık Karşılaşılan Enfeksiyon Hastalıkları

Solunum Yolu Enfeksiyonları

Solunum yolu enfeksiyonları, toplumda en yaygın görülen enfeksiyon hastalığı grubunu oluşturmaktadır. Bu grupta yer alan başlıca hastalıklar şunlardır:

• Toplum kökenli pnömoni: Akciğer dokusunun enfeksiyonu olup özellikle yaşlı, kronik hastalığı olan ve bağışıklığı baskılanmış bireylerde ciddi seyredebilir
• Grip (İnfluenza): İnfluenza virüslerinin neden olduğu, ani başlangıçlı yüksek ateş, kas ağrısı, halsizlik ve solunum yolu belirtileriyle seyreden akut bir enfeksiyondur
• COVID-19: SARS-CoV-2 virüsünün neden olduğu, asemptomatik enfeksiyondan ağır pnömoni ve çoklu organ yetmezliğine kadar değişen bir klinik tabloya sahip olan hastalıktır
• Tüberküloz: Mycobacterium tuberculosis basilinin neden olduğu kronik bir enfeksiyondur. Özellikle akciğerleri tutmakla birlikte diğer organları da etkileyebilir
• Akut bronşit ve farenjit: Üst ve alt solunum yollarının viral veya bakteriyel enfeksiyonlarıdır

Üriner Sistem Enfeksiyonları

Üriner sistem enfeksiyonları, özellikle kadınlarda son derece yaygın görülen bir enfeksiyon grubudur:

• Alt üriner sistem enfeksiyonu (Sistit): Mesane enfeksiyonu olup sık idrara çıkma, yanma ve karın alt bölgesinde ağrı ile karakterizedir
• Üst üriner sistem enfeksiyonu (Piyelonefrit): Böbrek enfeksiyonu olup ateş, yan ağrısı ve genel durum bozukluğu ile seyreder
• Komplike üriner sistem enfeksiyonları: Anatomik anormallikler, kateter varlığı veya bağışıklık sistemi baskılanması zemininde gelişen enfeksiyonlardır
• Tekrarlayan üriner sistem enfeksiyonları: Yılda ikiden fazla tekrarlayan enfeksiyonlar için risk faktörü değerlendirmesi ve profilaksi stratejileri planlanmaktadır

Deri ve Yumuşak Doku Enfeksiyonları

Deri ve yumuşak doku enfeksiyonları, hafif yüzeyel enfeksiyonlardan yaşamı tehdit eden nekrotizan fasiyite kadar geniş bir yelpazede seyredebilir:

• Selülit ve erizipel: Derinin ve deri altı dokunun bakteriyel enfeksiyonlarıdır
• Apse: Deri altında irin birikimi ile karakterize lokalize enfeksiyondur
• Diyabetik ayak enfeksiyonları: Diyabet hastalarında gelişen ve uzuv kaybına neden olabilen ciddi enfeksiyonlardır
• Cerrahi alan enfeksiyonları: Ameliyat sonrası insizyon bölgesinde gelişen enfeksiyonlardır
• Nekrotizan fasiyit: Acil cerrahi müdahale gerektiren, hızlı ilerleyen ve yaşamı tehdit eden bir yumuşak doku enfeksiyonudur

Kan Dolaşımı Enfeksiyonları ve Sepsis

Sepsis, enfeksiyona karşı vücudun düzensiz bir bağışıklık yanıtı vermesi sonucu ortaya çıkan ve organ yetmezliğine yol açabilen yaşamı tehdit edici bir durumdur. Bakteriyemi (kanda bakteri bulunması), fungemi (kanda mantar bulunması) ve enfektif endokardit gibi tablolar bu grubun önemli hastalıklarıdır. Erken tanı, uygun antibiyotik tedavisi ve yoğun bakım desteği sepsis yönetiminin temel bileşenleridir.

Hastane Enfeksiyonları ve Enfeksiyon Kontrolü

Hastane enfeksiyonları (sağlık bakımı ilişkili enfeksiyonlar), hastanın hastaneye yatışında mevcut olmayan ve hastaneye yatışından en az 48 saat sonra gelişen enfeksiyonlardır. Bu enfeksiyonlar hasta güvenliği, morbidite, mortalite ve sağlık harcamaları açısından son derece önemli bir sorundur.

Koru Hastanesi'nde enfeksiyon kontrolü kapsamında yürütülen faaliyetler:

• Enfeksiyon kontrol komitesi: Hastane enfeksiyonlarının sürveyansı, önlenmesi ve kontrolüne yönelik politikaların belirlenmesi
• El hijyeni programları: Sağlık çalışanlarında el hijyeni uyumunun izlenmesi ve artırılması
• İzolasyon önlemleri: Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemeye yönelik temas, damlacık ve havayolu izolasyon protokollerinin uygulanması
• Sterilizasyon ve dezenfeksiyon: Tıbbi cihaz ve yüzeylerin uygun şekilde sterilizasyonu ve dezenfeksiyonunun sağlanması
• Sürveyans çalışmaları: Hastane enfeksiyonu oranlarının düzenli takibi ve trend analizlerinin yapılması
• Antimikrobiyal direnç izleme: Hastane genelinde antimikrobiyal direnç paternlerinin takibi ve raporlanması

Antibiyotik Yönetimi (Antimikrobiyal Stewardship)

Akılcı antibiyotik kullanımı, enfeksiyon hastalıkları bölümünün en kritik görevlerinden biridir. Gereksiz ve uygunsuz antibiyotik kullanımı, antimikrobiyal direncin gelişmesine ve yayılmasına neden olmakta, bu durum enfeksiyonların tedavisini giderek zorlaştırmaktadır.

Antibiyotik yönetim programı kapsamında uygulanan stratejiler:

• Kısıtlı antibiyotik listesi: Geniş spektrumlu ve rezerv antibiyotiklerin enfeksiyon hastalıkları uzmanı onayıyla kullanılması
• De-eskalasyon: Kültür ve duyarlılık sonuçlarına göre geniş spektrumlu tedavinin dar spektrumlu tedaviye dönüştürülmesi
• İntravenözden oral tedaviye geçiş: Klinik durumu uygun hastalarda damar içi tedavinin ağız yoluyla tedaviye çevrilmesi
• Tedavi süresinin optimizasyonu: Kanıta dayalı tedavi sürelerinin uygulanması, gereksiz uzun tedavilerin önlenmesi
• Profilaktik antibiyotik protokolleri: Cerrahi profilaksi ve diğer profilaksi endikasyonlarında uygun antibiyotik seçimi ve süre belirlenmesi

Bağışıklığı Baskılanmış Hastalarda Enfeksiyonlar

Bağışıklığı baskılanmış hastalar, organ nakli alıcıları, kemoterapi alan kanser hastaları, HIV/AIDS hastaları, uzun süreli immünsüpresif tedavi kullanan bireyler ve primer immün yetmezlikli hastalardır. Bu grupta fırsatçı enfeksiyonlar dahil olmak üzere çeşitli enfeksiyonlar ciddi seyredebilir ve standart tedavi yaklaşımlarından farklı stratejiler gerektirebilir.

• Fırsatçı enfeksiyonlar: Pneumocystis jirovecii pnömonisi, sitomegalovirüs enfeksiyonu, invaziv aspergilloz ve kandidoz gibi tablolar
• Profilaktik tedavi: Risk düzeyine göre uygun antimikrobiyal profilaksi protokollerinin uygulanması
• Aşılama stratejileri: İmmünsüpresif tedavi öncesi ve sonrasında uygun aşılama programlarının planlanması

Seyahat Sağlığı ve Tropikal Enfeksiyonlar

Seyahat sağlığı, uluslararası seyahat öncesi danışmanlık, aşılama ve profilaksi hizmetlerini kapsamaktadır. Tropikal bölgelere seyahat eden bireylerde sıtma, dang humması, tifo, hepatit A ve sarı humma gibi enfeksiyonlara karşı korunma önlemleri büyük önem taşımaktadır.

• Seyahat öncesi danışmanlık: Gidilecek bölgenin enfeksiyon risk profili, gerekli aşılar ve profilaktik ilaçlar hakkında bilgilendirme
• Sıtma profilaksisi: Sıtma endemik bölgelere seyahat edenlerde uygun kemoprofilaksi başlanması
• Seyahat sonrası değerlendirme: Seyahat sonrası ateş, ishal veya döküntü gibi şikayetlerin değerlendirilmesi ve tropikal enfeksiyonların araştırılması

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE), cinsel temas yoluyla bulaşan çeşitli bakteri, virüs ve parazitlerin neden olduğu hastalıklardır:

• HIV/AIDS: İnsan immün yetmezlik virüsünün neden olduğu kronik bir enfeksiyondur. Günümüzde etkili antiretroviral tedavilerle kontrol altına alınabilmektedir
• Sifiliz: Treponema pallidum bakterisinin neden olduğu, evrelere ayrılan sistemik bir enfeksiyondur
• Gonore ve klamidya: Bakteriyel cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların en sık görülen tipleridir
• Hepatit B ve C: Karaciğeri etkileyen viral enfeksiyonlar olup kronik karaciğer hastalığına yol açabilir
• Genital herpes ve HPV: Viral cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardır

Tanı Yöntemleri

Enfeksiyon hastalıklarının tanısında kullanılan laboratuvar yöntemleri şunlardır:

• Kültür yöntemleri: Kan kültürü, idrar kültürü, balgam kültürü, yara kültürü ve beyin omurilik sıvısı kültürü gibi örneklerden etkenin izole edilmesi
• Antimikrobiyal duyarlılık testleri: İzole edilen etkenin hangi antibiyotiklere duyarlı veya dirençli olduğunun belirlenmesi
• Serolojik testler: Kanda enfeksiyöz etkenlere karşı oluşan antikorların veya antijenlerin saptanması
• Moleküler tanı yöntemleri: PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) ve diğer nükleik asit amplifikasyon testleri ile etkenlerin genetik materyalinin saptanması
• Hızlı tanı testleri: Antijen testleri ve immunokromatografik testler ile kısa sürede sonuç alınması
• Biyobelirteçler: Prokalsitonin, CRP ve presepsin gibi inflamasyon belirteçleri ile enfeksiyonun şiddetinin değerlendirilmesi

Yetişkin Aşılama Programları

Yetişkin aşılaması, enfeksiyon hastalıklarından korunmada son derece etkili bir yöntemdir. Enfeksiyon hastalıkları uzmanları, bireyin yaşı, kronik hastalıkları ve risk faktörlerine göre uygun aşılama programını planlamaktadır:

• İnfluenza (grip) aşısı: Her yıl sonbahar döneminde özellikle risk gruplarına önerilen mevsimsel aşı
• Pnömokok aşısı: Zatürre ve invaziv pnömokok hastalıklarına karşı koruma sağlar
• Hepatit A ve B aşıları: Viral hepatitlere karşı etkili koruma
• Zona aşısı: 50 yaş üstü bireylerde zona hastalığı riskini azaltan aşı
• COVID-19 aşıları: SARS-CoV-2 enfeksiyonuna karşı koruma
• Tetanoz-difteri-boğmaca aşısı: Her 10 yılda bir rapel dozu önerilen aşı

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanına Ne Zaman Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilmektedir:

• Uzun süreli veya nedeni belirlenemeyen ateş
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Antibiyotik tedavisine yanıt alınamayan enfeksiyonlar
• Hastane enfeksiyonu şüphesi
• Seyahat sonrası gelişen ateşli hastalıklar
• HIV testi ve danışmanlık ihtiyacı
• Kronik hepatit B veya C takibi
• Bağışıklığı baskılanmış bireylerde enfeksiyon şüphesi
• Yetişkin aşılama danışmanlığı
• Hayvan ısırığı veya iğne batması sonrası değerlendirme

Koru Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, enfeksiyon hastalıklarının tanı ve tedavisinde kanıta dayalı güncel yaklaşımları uygulayarak hastalarımıza en etkin ve güvenli sağlık hizmetini sunmaktadır. Enfeksiyon şüphesi olan tüm durumlarınızda polikliniğimize başvurabilirsiniz.