Erkekte üriner enfeksiyon, kadına göre belirgin biçimde daha az görülmesine karşın klinik açıdan çok daha karmaşık değerlendirme gerektiren bir durumdur. Erkek anatomisinin doğal koruyucu özellikleri (uzun üretra, prostat sekresyonlarının antimikrobiyal etkisi, kuru üretra ucu) sayesinde sağlıklı genç erkeklerde üriner enfeksiyon oldukça nadirdir. Bu nedenle erkekte herhangi bir üriner enfeksiyon ataklı her zaman komplike kabul edilir ve mutlaka altta yatan bir patolojinin araştırılması gerekir. Yaşa göre prevalans değişkenlik gösterir: 50 yaş altı erkeklerde yıllık insidans 100.000 kişide yaklaşık 1.000-2.000, 65 yaş üstünde 100.000 kişide 5.000-15.000 düzeyindedir. Türkiye verileri benzer eğilim göstermektedir. Erkekte üriner enfeksiyon prostat tutulumu, üretral patolojiler, mesane çıkım obstrüksiyonu, üriner sistem taşları ve nadiren cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarla ilişkilendirilir. Bu yazıda erkek hastalarda üriner enfeksiyonun değerlendirilmesi, tanısı ve yönetimi profesör seviyesinde ele alınacaktır.
Erkekte Üriner Enfeksiyon Nedir?
Erkek üriner enfeksiyonu, ICD-10 kodlamasında N39.0 (üriner enfeksiyon), N30 (sistit), N10 (akut piyelonefrit), N41.0 (akut prostatit), N41.1 (kronik prostatit), N45 (orşit ve epididimit) gibi farklı kodlarla yer alır. Anatomik olarak alt üriner sistem (üretra, mesane, prostat) ve üst üriner sistem (üreter, böbrek) enfeksiyonları olarak sınıflandırılır.
Patofizyolojik mekanizma kadındakine göre farklılıklar gösterir. Erkekte üretra uzunluğu yaklaşık 18-20 cm olup üretra ucu kuru ve kapalıdır. Prostat sekresyonları içerdiği çinko, sitrik asit, lizozim ve antimikrobiyal peptidlerle bakterisidal etki gösterir. Bu doğal bariyerler aşıldığında enfeksiyon gelişir. Asendan yol en sık enfeksiyon yolu olup üretral kateterizasyon, üretral travma veya cinsel aktivite ile bakteriler mesaneye ulaşır.
Hematojen yayılım kadına göre erkekte daha sık görülür. Özellikle Staphylococcus aureus bakteremisi sırasında böbreklerde abse gelişebilir. Lenfojen yayılım nadirdir. Prostat dokusu özellikle bakteriyel enfeksiyona yatkın olup buradaki enfeksiyon kronikleşmeye eğilimlidir; biyofilm oluşumu, yetersiz antibiyotik penetrasyonu ve prostatik kalsifikasyonlar bu durumun nedenidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Erkekte üriner enfeksiyon her zaman altta yatan patolojinin işareti olarak değerlendirilmelidir.
Benign prostat hiperplazisi (BPH) 50 yaş üstü erkeklerde en önemli risk faktörüdür. Prostatın büyümesi mesane çıkımında obstrüksiyon yaparak idrar stazına, mesanede rezidüel idrar birikmesine ve enfeksiyonlara zemin hazırlar. Üretra darlıkları travma, enfeksiyon veya iatrojenik nedenlerle gelişir; idrar akımını bozar. Üriner sistem taşları obstrüksiyon ve direkt mukozal hasar yaparak enfeksiyonu kolaylaştırır.
Kronik bakteriyel prostatit rekürren üriner enfeksiyonların en sık nedenlerinden biridir. Prostat dokusu bakteriler için rezervuar görevi görür ve sürekli enfeksiyon kaynağı oluşturur. Üriner kateter kullanımı hastane ortamında veya nörojenik mesanede kalıcı enfeksiyon riski yaratır.
Diyabet immün fonksiyonu bozar, glikozürik idrar bakteriyel üreme için ortam oluşturur. İmmün baskılanma (transplant, kemoterapi, kortikosteroid), HIV enfeksiyonu, nörolojik hastalıklar (felç, multipl skleroz, omurilik yaralanmaları) risk faktörleridir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar özellikle genç erkeklerde önemlidir. Klamidya, gonore, mikoplazma, üreaplazma üretrit ve epididimite yol açar. Anal seks sırasında enterik patojenlerin üretraya geçişi enfeksiyon riskini artırır. Sünnetsizlik özellikle bebek ve çocuklarda risk faktörü olarak bildirilmiştir.
- Benign prostat hiperplazisi
- Üretra darlıkları
- Üriner sistem taşları
- Kronik bakteriyel prostatit
- Üriner kateter kullanımı
- Diyabet ve immün baskılanma
- Nörojenik mesane
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
- Mesane çıkım obstrüksiyonu
- Geçirilmiş ürolojik girişimler
Klinik Belirtiler
Erkekte üriner enfeksiyon klinik tablosu enfeksiyonun lokalizasyonuna göre değişiklik gösterir.
Akut sistit dizüri, pollaküri, urgency, suprapubik ağrı, hematüri ile seyreder. Erkekte saf sistit nadirdir; genellikle prostat tutulumu eşlik eder.
Akut bakteriyel prostatit ani başlangıçlı yüksek ateş (39-40 derece), titreme, perineal ve pelvik ağrı, ağrılı idrar yapma, ejakülasyonda ağrı, alt sırt ağrısı ile karakterizedir. Rektal muayenede prostat sıcak, hassas ve ödemli bulunur. Prostat masajı kontrendikedir; sepsisi tetikleyebilir.
Kronik bakteriyel prostatit daha sinsi seyreder. Tekrarlayan dizüri, pollaküri, perineal ağrı, ejakülasyon sırasında rahatsızlık, hemospermi, libido azalması, erektil disfonksiyon görülebilir. Atak arasında belirti olabileceği gibi sürekli hafif şikayetler de mevcut olabilir.
Akut piyelonefrit yan ağrısı, yüksek ateş, titreme, bulantı, kusma, kostovertebral hassasiyet ile seyreder. Erkekte piyelonefrit, kadına göre nadirdir ve genellikle altta yatan bir ürolojik patoloji vardır.
Akut epididimit ve orşit tek taraflı testis ağrısı, şişlik, eritem, ateş, dizüri ile seyreder. 35 yaş altında klamidya ve gonore, 35 yaş üstünde enterik bakteriler etken olarak ön plandadır.
Yaşlı erkeklerde klasik bulgular yerine konfüzyon, davranış değişikliği, halsizlik, iştahsızlık, düşmeler, deliryum ön planda olabilir. İdrarla ilgili şikayet sorulduğunda genellikle çıkar.
Tanı Yöntemleri
Erkekte üriner enfeksiyon tanısında detaylı değerlendirme şarttır.
İdrar tahlili başlangıç testidir. Lökosit esteraz pozitifliği, nitrit pozitifliği, piyüri, bakteriüri, hematüri saptanabilir. Mikroskopik incelemede her büyük büyütme alanında 10 ve üzeri lökosit anlamlıdır. Erkek hastada her zaman idrar kültürü alınmalıdır; çünkü komplike enfeksiyon kabul edilir.
İdrar kültürü orta akım idrar örneğinde 100.000 koloni/ml ve üzeri üreme tanı için yeterlidir, semptomatik erkekte 1.000 koloni/ml dahi anlamlı kabul edilir. Antibiyogram tedavi yönlendirmesi açısından kritiktir. Çoklu mikroorganizma üremesi kontaminasyon veya komplike enfeksiyonu düşündürür.
Stamey-Meares dört bardak testi kronik prostatit tanısında klasik testtir. İlk işeme idrarı (VB1, üretral), orta akım idrar (VB2, mesane), prostat masajı sonrası ekspresat (EPS), prostat masajı sonrası işeme idrarı (VB3) ayrı ayrı değerlendirilir. Prostat dokusunda lokalize enfeksiyon EPS ve VB3'te yüksek bakteri sayısı ile ortaya çıkar.
Görüntüleme yöntemleri komplike olgularda ya da rekürren enfeksiyonda gereklidir. Üriner sistem ultrasonografisi mesanenin değerlendirilmesi, post-void rezidüel idrar miktarı (50 ml üzeri anormal), hidronefroz, taş, kitle gibi patolojileri saptar. Transrektal prostat ultrasonografisi prostat absesi, prostat hacmi (normal 25 cc altında), kalsifikasyonları gösterir. Bilgisayarlı tomografi taş, abse, anatomik anomali değerlendirmesinde altın standarttır. MR prostat malign-benign ayrımında ve apse karakterizasyonunda yararlıdır. Sistoskopi mesane patolojisi, üretra darlığı, mesane taşı tanısında kullanılır.
Lab değerleri: tam kan sayımında lökositoz, CRP yüksekliği, prokalsitonin yüksekliği bakteriyel enfeksiyonu destekler. PSA değeri akut prostatitte 4 katına kadar çıkabilir; tedavi sonrası takip önerilir. 4-6 hafta sonra tekrarlanmalı, persistan yükseklikte prostat kanseri taraması yapılmalıdır.
Ayırıcı Tanı
Erkek hastada üriner şikayetlerle başvuruda düşünülmesi gereken birkaç önemli durum vardır.
Prostat kanseri erkekte üriner şikayetler ile başlayabilir. Yaşlı erkeklerde dizüri, pollaküri, hematüri, perineal ağrı malignite açısından da değerlendirilmelidir. PSA yüksekliği, rektal muayenede sertlik, MR ve biyopsi tanı koydurur.
Mesane kanseri hematüri, dizüri, irritatif şikayetler yapar. 50 yaş üzerinde, sigara öyküsü olanlarda, mesleki maruziyetli (boya, lastik, kimyasal endüstri) hastalarda dikkatli olunmalıdır. Sistoskopi tanıda altın standarttır.
Üretra darlıkları idrar akımında zayıflama, pollaküri, dizüri yapar. Geçirilmiş kateterizasyon, travma, enfeksiyon öyküsü tipiktir. Üroflowmetri ve üretrografi tanıda yardımcıdır.
İnterstisyel sistit erkeklerde nadirdir ancak suprapubik ağrı, sık işeme, dizüri ile karışabilir. İdrar kültürü negatiftir. Sistoskopi ve mesane biyopsisi gereklidir.
Testis torsiyonu akut başlangıçlı testis ağrısı ile epididimitten ayırt edilmelidir. Ürolojik acil olup hızlı müdahale gerektirir. Doppler ultrasonografi ayırıcı tanıda yardımcıdır.
Epididim kanseri ve testis kanseri ağrısız testis şişliği yapar; epididimitten farklı olarak ateş ve dizüri yoktur. Tümör belirteçleri ve görüntüleme ile değerlendirilir.
Tedavi Yaklaşımı
Erkekte üriner enfeksiyon tedavisi enfeksiyon lokalizasyonuna ve şiddetine göre planlanır.
Akut sistit tedavisinde erkek hastada tedavi süresi kadına göre uzatılır. Siprofloksasin 500 mg günde 2 kez 7 gün, levofloksasin 500 mg/gün 7 gün, TMP-SMX 160/800 mg günde 2 kez 7 gün oral verilebilir. Florokinolonlar prostat penetrasyonu iyi olduğu için tercih edilir.
Akut bakteriyel prostatit tedavisi acil yaklaşım gerektirir. IV tedavi ile başlanır: seftriakson 2 g/gün IV, piperasilin-tazobaktam 4.5 g her 6-8 saatte bir IV, siprofloksasin 400 mg her 12 saatte bir IV. Klinik düzelme sonrası oral tedaviye geçilir: siprofloksasin veya levofloksasin 4-6 hafta sürdürülür. Ağır olgularda toplam tedavi süresi 6-8 haftadır.
Kronik bakteriyel prostatit tedavisi uzun süreli antibiyotik gerektirir. Siprofloksasin 500 mg günde 2 kez 4-6 hafta, levofloksasin 500 mg/gün 4-6 hafta, TMP-SMX 160/800 mg günde 2 kez 1-3 ay seçilebilir. Florokinolon dirençli olgularda fosfomisin 3 g her 3 günde bir 6-12 hafta alternatif olarak kullanılabilir. Alfa-bloker tedavi (tamsulosin 0.4 mg/gün) eklenmesi semptomları iyileştirebilir.
Akut piyelonefrit tedavisinde IV antibiyotik başlanır: seftriakson 1-2 g/gün, siprofloksasin 400 mg her 12 saatte bir IV, piperasilin-tazobaktam 4.5 g her 6-8 saatte bir. Klinik düzelme sonrası oral tedaviye geçilir; toplam süre 14-21 gündür. Komplike olgularda 4-6 hafta uzatılabilir.
Epididimoorşit tedavisinde 35 yaş altında klamidya ve gonore tedavisi yapılır: seftriakson 500 mg IM tek doz + doksisiklin 100 mg günde 2 kez 10 gün. 35 yaş üzerinde enterik patojenler için levofloksasin 500 mg/gün 10-14 gün veya siprofloksasin 500 mg günde 2 kez 10-14 gün.
Üriner sistem taşı varlığında taş tedavisi (ESWL, üreteroskopi, perkütan nefrolitotomi) ile birlikte enfeksiyon tedavisi yapılır. Obstrüksiyon varsa double-J stent veya perkütan nefrostomi ile drenaj sağlanır. BPH varsa medikal tedavi (alfa-bloker, 5-alfa-redüktaz inhibitörü) ya da cerrahi seçenekler (TURP) değerlendirilir.
Komplikasyonlar
Erkekte üriner enfeksiyonun yetersiz tedavi edilmesi ya da geç tanınması ciddi sonuçlar doğurabilir.
Kronik bakteriyel prostatit akut prostatitin tedavi edilmemesi ya da yetersiz tedavi edilmesi sonucu gelişir. Yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen, tedavisi zor bir tablodur.
Prostat absesi akut prostatitin komplikasyonu olarak gelişir. Genellikle drenaj gerektirir; transrektal ya da transperineal yaklaşımla boşaltılır.
Ürosepsis en korkulan komplikasyondur. Mortalitesi yüksek olup yoğun bakım koşullarında acil müdahale gerektirir.
Renal abse ve perinefrik abse üst üriner sistem enfeksiyonlarının komplikasyonu olarak gelişir. Drenaj veya nefrektomi gerekebilir.
Epididim absesi ve testis absesi tedavi edilmeyen epididimoorşit sonucu gelişir. Cerrahi drenaj veya orşiektomi gerekebilir.
Kronik böbrek yetmezliği tekrarlayan piyelonefrit sonucu skarlaşma ve fonksiyon kaybına bağlı gelişir. İnfertilite kronik prostatit, epididimit ve orşit sonrası gelişebilir.
Erektil disfonksiyon, libido azalması, hemospermi kronik enfeksiyon süreçlerinde görülebilir. Yaşlılarda üriner inkontinans ve dehidratasyon önemli sonuçlardır.
Korunma ve Önleme
Erkekte üriner enfeksiyonun önlenmesi yaşam tarzı düzenlemeleri ve altta yatan patolojilerin yönetimi ile sağlanır.
Bol sıvı tüketimi (günde 2-3 litre), düzenli idrara çıkma, idrarı tutmaktan kaçınma temel önerilerdir. Cinsel sağlık açısından bariyer yöntemler (kondom) cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları önler. Anal seks sonrası uygun hijyen önemlidir.
Benign prostat hiperplazisinin medikal tedavisi (alfa-blokerler, 5-alfa-redüktaz inhibitörleri) idrar akımını iyileştirerek staz ve enfeksiyon riskini azaltır. Üriner sistem taşlarının erken tedavisi tekrarlayan enfeksiyonları önler.
Diyabetik hastalarda glisemik kontrol (HbA1c yüzde 7 altı) enfeksiyon sıklığını azaltır. İmmün baskılanmış hastalarda profilaksi tedavisi uygun olgularda düşünülebilir.
Üriner kateter kullanımı zorunlu olmadıkça önerilmez. Kateter takıldıysa kapalı drenaj sistemi sürdürülmeli, en kısa sürede çıkarılmalıdır. Aralıklı kateterizasyon nörojenik mesane hastalarında kalıcı kateterizasyona göre daha az enfeksiyon yapar.
- Bol sıvı alımı ve düzenli işeme
- Cinsel sağlık ve bariyer yöntemler
- BPH'nın medikal tedavisi
- Üriner sistem taşlarının tedavisi
- Diyabet kontrolü
- Üriner kateter kullanımının minimumda tutulması
- Nörojenik mesane yönetimi
- Düzenli ürolojik kontroller (50 yaş üzeri)
- Anal seks sonrası uygun hijyen
- Yeterli prostat değerlendirmesi
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı
Erkek hastada idrar şikayetleri her zaman ciddiye alınmalı ve tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Erkekte herhangi bir üriner enfeksiyon ataklı altta yatan patolojinin işareti olabileceğinden mutlaka uzman değerlendirmesi gerektirir. Kadında olduğu gibi kendiliğinden geçen basit bir durum kabul edilemez. Üroloji ve enfeksiyon hastalıkları konsültasyonu sıklıkla gereklidir.
Yüksek ateş (38.5 derece üzeri), titreme, perineal/pelvik ağrı, ağrılı boşalma, akut prostatit bulguları acil değerlendirme nedenidir. Akut prostatit hızla sepsise ilerleyebilir. Yan ağrısı, bulantı-kusma, böğür ağrısı piyelonefrit veya taş hastalığı düşündürür.
Tek taraflı testis ağrısı ve şişlik gözlendiğinde testis torsiyonu (acil cerrahi durum) ile epididimoorşit ayrımı önemlidir. Genç erkekte ayrımı geciktirmek testis kaybına yol açabilir.
Tekrarlayan üriner enfeksiyonlar (yılda 2'den fazla atak) mutlaka detaylı incelemeyi gerektirir. Üretra darlığı, prostat patolojisi, mesane disfonksiyonu, üriner sistem taşı, malignite araştırılmalıdır. Sistoskopi ve görüntüleme yöntemleri sıklıkla kullanılır.
Hematüri (özellikle ağrısız hematüri), kilo kaybı, gece terlemeleri, palpabıl kitle gibi atipik bulgular malignite şüphesi ile detaylı tetkik gerektirir. PSA yüksekliği, rektal muayenede sertlik prostat kanseri açısından değerlendirilmelidir.
Tedaviye rağmen 48-72 saat içinde belirgin iyileşme olmaması, dirençli mikroorganizma veya yanlış tanı düşündürür. Antibiyogram sonuçları ve klinik gözden geçirilmelidir. Diyabetik, immün baskılanmış, transplant alıcısı erkeklerde hafif şikayetler bile geciktirilmemelidir.
Sağlığınızı Koruma Altına Alın
Erkekte üriner enfeksiyon, kadına göre az görülmesine rağmen değerlendirme açısından çok daha karmaşık ve dikkat gerektiren bir tablodur. Her ataklı altta yatan bir patolojinin işareti olarak kabul edilmeli, prostat hastalıkları, üretral patolojiler, mesane çıkım obstrüksiyonu ve üriner sistem taşları açısından kapsamlı değerlendirme yapılmalıdır. Doğru tanı, uygun antibiyotik seçimi (özellikle prostat penetrasyonu iyi ajanlar), yeterli tedavi süresi ve altta yatan patolojinin düzeltilmesi tedavi başarısı için kritik öneme sahiptir. Hasta eğitimi, koruyucu önlemlerin benimsenmesi ve düzenli takip uzun dönem yönetimde belirleyicidir.
Koru Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları bölümünde uzman hekimlerimiz, erkek hastalarda üriner enfeksiyonların değerlendirme ve tedavisinde uzmanlaşmış multidisipliner ekip yaklaşımı sunmaktadır. Üroloji, andoloji, klinik mikrobiyoloji bölümleri ile sıkı koordinasyon içinde çalışıyor, modern moleküler tanı yöntemleri, ileri görüntüleme teknolojileri ve geniş kapsamlı laboratuvar olanakları ile en doğru tanı ve etkili tedavi imkanı sunuyoruz. Akut ve kronik prostatit, epididimoorşit, tekrarlayan üriner enfeksiyonlar, ürosepsis ve karmaşık komplike enfeksiyonlar için özel tedavi protokollerimiz bulunmaktadır. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların değerlendirilmesi ve yönetimi, infertilite ile ilişkili enfeksiyon değerlendirmesi gibi alanlarda da uzman hizmet veriyoruz. Üriner şikayetleriniz olduğunda uzman ekibimize başvurmanızı öneririz.
