Çocuklarda İdrar Yolu Deliği Ameliyatı

Hipospadias düzeltme cerrahisi için en uygun dönem genellikle 6-18 ay arasıdır. Bu yaş aralığı hem doku iyileşmesinin hızlı olması hem de çocuğun tuvalet eğitimine başlamadan önce cinsel organ farkındalığının henüz gelişmemiş olması açısından tercih edilir. Erken dönemde yapılan cerrahi, çocuğun psikolojik olarak daha az etkilenmesini sağlar. Ancak her çocuğun durumu bireysel olarak değerlendirilir ve doktorunuz bebeğin gelişimine göre en uygun zamanı belirler.

Hafif ve orta dereceli hipospadias vakalarının büyük çoğunluğu tek bir ameliyatla başarıyla düzeltilebilir. Ancak idrar deliğinin çok geride olduğu ağır (proksimal) vakalarda veya belirgin penil eğrilik varsa, cerrahinin iki veya daha fazla aşamada planlanması gerekebilir. Aşamalı cerrahide genellikle önce eğrilik düzeltilir ve doku hazırlanır, birkaç ay sonra idrar kanalı tamamlanır. Kaç ameliyat gerekeceği, deliğin konumu ve dokunun durumuna göre değerlendirilir.

Hipospadias ameliyatında sünnet derisi genellikle kanalın onarımında kullanılacak doku kaynağı olarak değerlendirildiği için, tanı konulan bebeklere doğumda sünnet yapılmaması önerilir. Cerrahi sırasında sünnet derisi idrar kanalını oluşturmak veya destek doku sağlamak için kullanılabilir. Bu nedenle çoğu vakada ayrı bir sünnet işlemine gerek kalmaz. Bazı ailelerin isteği doğrultusunda cerrah, onarım tamamlandıktan sonra sünnet görünümünü de sağlayabilir.

Ameliyat sonrası yeni oluşturulan idrar kanalını korumak ve iyileşmeyi desteklemek için genellikle ince bir idrar sondası (stent) yerleştirilir. Bu sonda vakanın ağırlığına göre çoğunlukla 5 ila 14 gün arasında yerinde tutulur. Sonda süresince idrar doğrudan bezin içine akar ve çocuğun idrar yapmak için zorlanması önlenir. Sondanın çıkarılma zamanı ve şekli mutlaka cerrah tarafından belirlenir, aile kendi başına çıkarmamalıdır.

Cilt yaralarının yüzeysel iyileşmesi genellikle 2-3 hafta içinde tamamlanırken, dokuların tam olarak sağlamlaşması birkaç ay sürebilir. İlk hafta içinde şişlik, morarma ve hafif renk değişikliği tamamen normaldir ve zamanla geriler. Sonda çıkarıldıktan sonra idrar akımının normale dönmesi birkaç gün alabilir. Çocuğun tam olarak eski aktivitelerine dönmesi ve dokunun nihai halini alması için ortalama 4-6 haftalık bir süre önerilir.

Ameliyat sonrası penis ve çevresinde şişlik ile morarma beklenen bir durumdur ve cerrahiye verilen normal doku tepkisidir. Bu şişlik genellikle ilk birkaç günde en belirgin haldedir ve sonraki 1-2 hafta içinde kademeli olarak azalır. Morarma renk değiştirerek (mordan sarıya) kaybolur. Şişliğin artması, ciltte aşırı gerginlik, koyulaşma veya kötü koku gibi belirtiler olursa doktorunuza başvurmanız gerekir.

Ameliyat bölgesinden gelen taze ve durmayan kanama, giderek artan şişlik ve morlukla birlikte belirgin ateş, yaradan iltihaplı ve kötü kokulu akıntı gibi durumlarda vakit kaybetmeden hekiminize ulaşmalısınız. Ayrıca sonda tıkanması nedeniyle çocuğun hiç idrar yapamaması veya sondanın yerinden çıkması acil değerlendirme gerektirir. Çocuğun beslenememesi, sürekli huzursuzluk ve dindirilemeyen ağrı da uyarıcı belirtilerdir. Bu tür durumlarda beklemek yerine sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir.

Fistül, yeni oluşturulan idrar kanalı ile cilt arasında küçük bir açıklık kalması sonucu idrarın normal deliğin yanı sıra bir başka noktadan da sızması durumudur ve hipospadias cerrahisinin en sık görülen komplikasyonlarından biridir. Genellikle çocuğun idrar yaparken iki ayrı noktadan idrar geldiğinin fark edilmesiyle anlaşılır. Çok küçük fistüller kendiliğinden kapanabilse de, kalıcı olanlar için genellikle 6 ay sonra ek bir küçük onarım gerekebilir. Bu durum ameliyatın başarısızlığı anlamına gelmez, bilinen ve düzeltilebilen bir sorundur.

Sonda çıkarıldıktan sonraki ilk günlerde idrar akımının gücü ve yönü değerlendirilir; tam iyileşmeyle birlikte idrar tek bir düz akım halinde penis ucundan çıkmalıdır. İlk günlerde akımın zayıf veya dağınık olması dokunun ödemli olmasına bağlı geçici bir durum olabilir. İdrarın çatallı akması, çok ince bir çizgi halinde zorlanarak çıkması veya damlaması sürerse doktorunuza bildirmelisiniz. Zamanla akımın düzelip düzelmediği kontrol muayenelerinde takip edilir.

Banyo ve pansuman bakımı konusunda cerrahınızın verdiği talimatlara uymak çok önemlidir; genellikle ilk günlerde bölgenin ıslatılmaması, sonrasında ise ılık oturma banyoları önerilebilir. Bebeklerde bez, idrar ve dışkının yaraya temasını azaltacak şekilde sık değiştirilmelidir; bazen çift bez tekniği ile sondanın dışa yönlendirilmesi istenebilir. Bölge temiz ve kuru tutulmalı, önerilen antibiyotikli pomadlar düzenli uygulanmalıdır. Bezleri değiştirirken yaraya sürtünmemeye ve sondayı çekmemeye dikkat edilmelidir.

Başarılı bir hipospadias onarımı sonrasında çoğu erkek yetişkinlikte normal bir cinsel yaşam sürdürebilir ve idrarını ayakta düz bir şekilde yapabilir. Ameliyatın amaçlarından biri de penisin düzgün ve fonksiyonel bir görünüm kazanmasını sağlamaktır. Ancak eğer hipospadiasa inmemiş testis gibi başka durumlar eşlik ediyorsa, üreme kapasitesi bu ek durumlara bağlı olarak ayrıca değerlendirilmelidir. Ergenlik döneminde penis gelişimi ve fonksiyonun izlenmesi için doktor takibinin sürdürülmesi faydalı olur.

Tedavi edilmeyen hipospadias, idrar deliğinin anormal konumu nedeniyle idrarın dağınık veya aşağı yönlü akmasına yol açarak ayakta idrar yapmayı zorlaştırabilir. Sıklıkla eşlik eden penil eğrilik (kordi), ileriki yaşlarda cinsel işlevi ve psikolojik durumu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca kozmetik görünüm çocuğun özgüvenini etkileyebilir. Bu nedenlerle uygun vakalarda cerrahi düzeltme, hem işlevsel hem de görünümle ilgili sorunları önlemek için erken yaşta önerilir.