Çocuklarda İdrar Kanalı Darlık Ameliyatı

İdrar kanalı darlığının en tipik belirtileri idrar akımının incelmesi, çatallanması ya da yayvan biçimde dağılması, işeme sırasında ıkınma ve idrarın uzun sürmesidir. Bunun yanında sık idrar yolu enfeksiyonu, işeme sonrası mesanenin tam boşalmadığı hissi ve bazen kanlı idrar görülebilir. Bebeklerde ise huzursuzluk, işeme sırasında ağlama ve bezde zayıf ıslanma dikkat çekebilir. Bu belirtilerin varlığında çocuk üroloji değerlendirmesi ve idrar akım hızı (üroflowmetri) gibi tetkikler önerilir.

Ameliyat süresi darlığın yeri, uzunluğu ve uygulanan tekniğe göre değişmekle birlikte genellikle bir ila birkaç saat arasında sürer. Kısa darlıklarda yapılan uç uca birleştirme işlemleri daha kısa sürerken, doku yaması (greft) gerektiren onarımlar daha uzun olabilir. Hastanede kalış süresi çoğunlukla bir gün ile birkaç gün arasında değişir. Sonda ve iyileşme takibi için çocuğun durumuna göre bu süre uzayabilir.

Üretroplasti sonrası onarılan kanalın iyileşmesi için genellikle bir idrar sondası (kateter) yerleştirilir ve bu sonda ortalama birkaç gün ile birkaç hafta arasında kalabilir. Sonda süresi darlığın türüne ve yapılan onarımın büyüklüğüne göre doktor tarafından belirlenir. Sonda çevresinin temiz tutulması, katlanma ve çekilmelerin önlenmesi ve idrar torbasının çocuğun mesanesinden aşağıda tutulması önemlidir. Sonda çıkarılmadan önce bazı durumlarda kanalın iyileşip iyileşmediğini gösteren görüntüleme yapılabilir.

Çoğu çocuk sondanın çıkarılıp yaranın rahatladığı, genellikle birkaç gün ile iki hafta arasındaki dönemde hafif günlük aktivitelere ve okula dönebilir. Ancak bisiklet, at binme, tırmanma gibi bölgeye baskı yapan ve koşarak oynanan aktiviteler için genellikle birkaç hafta beklenmesi önerilir. Dönüş zamanı yapılan ameliyatın büyüklüğüne ve çocuğun iyileşme hızına göre değişir. Kesin süre için kontrol muayenesinde doktorun verdiği talimat esas alınmalıdır.

Üretroplasti sonrası ilk günlerde idrarda hafif pembe-kırmızı renk ya da az miktarda kan görülmesi beklenen bir durumdur ve genellikle kendiliğinden azalır. Bol sıvı alımı idrarın açılmasına ve rahatlamaya yardımcı olur. Ancak idrarın koyu kırmızı ve pıhtılı hale gelmesi, sondadan idrarın hiç gelmemesi, şiddetli ağrı, yüksek ateş veya işeyememe durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Bu belirtiler tıkanma ya da enfeksiyon gibi ele alınması gereken durumları işaret edebilir.

Üretroplasti başarılı bir onarım yöntemi olsa da darlığın bir kısım çocukta tekrarlama (nüks) ihtimali vardır. Nüks riski darlığın nedenine, uzunluğuna, daha önce geçirilmiş işlemlere ve iyileşme sürecinde oluşan skar dokusuna bağlı olarak değişir. Bu nedenle ameliyat sonrası idrar akımının izlenmesi ve düzenli kontroller önemlidir. Tekrarlayan darlıklarda ek girişim veya farklı bir onarım tekniği gerekebilir.

Ameliyat sonrası ilk günlerde işeme sırasında yanma ya da hafif ağrı hissi olması olağandır ve doku iyileştikçe azalır. Bu dönemde bol su içirilmesi idrarı seyreltir ve yanma hissini hafifletir. Doktorun önerdiği ağrı kesiciler ve gerektiğinde mesane spazmını azaltan ilaçlar çocuğun rahatlamasına yardımcı olur. Ağrının giderek artması, ateşle birlikte olması ya da işeyememeye dönüşmesi durumunda hekime danışılmalıdır.

Dilatasyon ve iç üretrotomi (endoskopik kesi) darlığı geçici olarak açan, daha az girişimsel yöntemlerdir ancak özellikle uzun ve tekrarlayan darlıklarda nüks oranı yüksektir. Üretroplasti ise darlaşan bölgenin cerrahi olarak onarıldığı, gerektiğinde doku yaması ile kanalın yeniden yapılandırıldığı kalıcı çözüme yönelik bir yöntemdir. Kısa ve ilk kez oluşan darlıklarda basit yöntemler denenebilirken, tekrarlayan veya uzun darlıklarda üretroplasti daha kalıcı sonuç verme eğilimindedir. Hangi yöntemin uygun olduğu darlığın özelliklerine göre belirlenir.

Çocuklarda idrar kanalı darlığı hem doğuştan (konjenital) olabilir hem de sonradan gelişebilir. Doğuştan olanlar kanalın gelişimindeki bir bozukluğa bağlıyken, sonradan gelişenler genellikle bölgeye alınan darbe (perine travması, ata biner tarzda düşme), geçirilmiş sonda uygulamaları, enfeksiyonlar veya önceki cerrahi girişimlere bağlıdır. Nedenin belirlenmesi hem tedavi planını hem de nüks riskini etkiler. Bu yüzden ayrıntılı öykü ve görüntüleme değerlendirmesi yapılır.

Ameliyat öncesi darlığın yerini ve uzunluğunu belirlemek için idrar akım hızı ölçümü (üroflowmetri), idrar tahlili ve çoğunlukla kanalı görüntüleyen bir tetkik (retrograd üretrografi ya da sistoskopi) yapılır. Ayrıca genel anestezi öncesi rutin kan tetkikleri ve gerekli değerlendirmeler istenir. Genel anestezi uygulanacağı için çocuğun ameliyattan önce belirli bir süre aç ve susuz kalması gerekir; bu süre yaşa göre değişir ve doktor tarafından net olarak bildirilir. Aç kalma kurallarına uyulması güvenli anestezi için önemlidir.

Uygun şekilde yapılan üretroplasti onarımlarında amaç kanalın normal işlevine kavuşması olduğu için, çoğu çocukta ilerleyen yaşlarda idrar ve cinsel işlevler normal seyreder. Ancak darlığın konumu, yapılan onarımın büyüklüğü ve iyileşme sürecine bağlı olarak nadiren idrar akımında değişiklik ya da bölgede eğrilik gibi durumlar görülebilir. Bu nedenle büyüme döneminde periyodik kontroller önerilir. Herhangi bir işeme sorunu ya da gelişimsel endişe olduğunda çocuk ürolojisi değerlendirmesi yapılmalıdır.

Evde en önemli konular yara ve sonda bölgesinin temiz-kuru tutulması, çocuğun bol sıvı alması ve doktorun verdiği ilaçların düzenli kullanılmasıdır. Bezli çocuklarda bez sık değiştirilmeli, bölge nazikçe temizlenmeli ve tahriş önlenmelidir. Doktor tarafından önerildiği şekilde oturma banyosu ya da temizlik uygulamaları yapılabilir; ağır kaldırma ve zıplama gibi hareketlerden bir süre kaçınılmalıdır. Ateş, şişlik, akıntı, kızarıklık ya da idrar yapamama gibi durumlarda kontrol için başvurulması gerekir.