Çocuklarda Böbrek Taşı Ameliyatı

RIRS genellikle 2 santimetreye kadar olan böbrek içi taşlarda tercih edilen bir yöntemdir ve özellikle 1-2 santimetre arasındaki taşlarda etkili sonuçlar verir. Vücut dışı taş kırma (ESWL) ile kırılamayan sert taşlarda ya da alt pol yerleşimli taşlarda da uygun bir seçenek olabilir. Çocuğun yaşı, üriner sistem anatomisi ve taşın yeri karar sürecinde birlikte değerlendirilir. Daha büyük taşlarda ise perkütan yöntemler veya aşamalı işlemler gündeme gelebilir.

RIRS işlemi çoğu çocukta yaklaşık 45 dakika ile 1,5 saat arasında sürer; bu süre taşın boyutuna, sertliğine ve sayısına göre değişebilir. Birçok merkezde işlem sonrası çocuk aynı gün ya da bir gecelik gözlemin ardından taburcu edilebilir. Ancak double-J stent takılması, işlem süresi veya çocuğun genel durumu gibi faktörler hastanede kalış süresini uzatabilir. Taburculuk kararı her zaman çocuğun uyanma sonrası durumu ve idrar çıkışı gözlemlenerek verilir.

RIRS sonrası böbrek ile mesane arasına yerleştirilen double-J stent genellikle 1 ila 4 hafta arasında böbrekte kalır; süre taşın durumuna ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir. Stent, idrarın rahat akmasını sağlayarak ödeme bağlı tıkanıklığı önler. Çıkarılması küçük bir işlemdir ve çocuklarda genellikle kısa süreli anestezi altında sistoskopi ile yapılır. Stent süresince yan ağrısı, sık idrara çıkma veya idrarda hafif kanama gibi belirtiler görülebilir ve bunlar çoğunlukla geçicidir.

RIRS minimal invaziv bir yöntem olduğu için çocuklar çoğunlukla birkaç gün içinde günlük aktivitelerine dönebilir ve genellikle 3-5 gün sonra okula başlayabilir. Ağır fiziksel aktiviteler ve temaslı sporlar için ise, özellikle double-J stent takılıysa, doktorun izniyle daha temkinli davranmak gerekir. Stent varken zorlu egzersizler yan ağrısını artırabileceğinden, stent çıkarılana kadar aktiviteler hafif tutulur. Kesin dönüş zamanı çocuğun iyileşme hızına ve kontrol muayenesine göre belirlenir.

RIRS işlemi çocuklarda her zaman genel anestezi altında yapılır, bu nedenle çocuk işlem sırasında hiçbir şey hissetmez ve ağrı duymaz. İşlemde cilt kesisi yapılmadığından ameliyat sonrası ağrı da genellikle hafiftir. İşlem sonrası dönemde en sık şikayet, double-J stente bağlı yan bölgede rahatsızlık veya idrar yaparken hissedilen hafif yanmadır. Bu şikayetler basit ağrı kesicilerle rahatlıkla kontrol altına alınabilir.

RIRS sonrası idrarda pembe veya hafif kırmızı renk şeklinde kanama görülmesi beklenen ve normal bir durumdur. Bu genellikle böbrek içindeki manipülasyona ve double-J stentin mesaneyi tahriş etmesine bağlıdır. Kanama çoğunlukla birkaç gün içinde azalır, ancak stent süresince zaman zaman tekrarlayabilir. Bol sıvı alınması bu süreci hızlandırır; ancak idrarın koyu kırmızı, pıhtılı hale gelmesi veya idrar yapmayı zorlaştırması durumunda doktora başvurulmalıdır.

Ateşin 38,5 dereceyi geçmesi, titreme, şiddetli ve geçmeyen yan ağrısı veya idrar yaparken artan yanma acil değerlendirme gerektiren belirtilerdir; bunlar idrar yolu enfeksiyonu işareti olabilir. Ayrıca idrarda yoğun pıhtılı kanama, idrar yapamama veya inatçı kusma da geciktirilmeden hastaneye başvurmayı gerektirir. Bu durumlar taş parçasının veya stentin yol açtığı bir tıkanıklığa işaret edebilir. Çocuğun genel halinin bozulması, halsizlik ve iştahsızlık da göz ardı edilmemelidir.

ESWL vücut dışından ses dalgalarıyla taşı kırar ve genel anestezi gerektirmeden yapılabilirken, RIRS idrar yolundan girilerek taşın lazerle kırılıp doğrudan görülerek temizlendiği bir yöntemdir. RIRS özellikle ESWL'ye dirençli sert taşlarda, alt pol taşlarında ve büyük taşlarda tek seansta daha yüksek taşsızlık sağlayabilir. ESWL ise küçük taşlarda daha az invaziv bir seçenektir ancak birden fazla seans gerekebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu taşın boyutu, sertliği, yeri ve çocuğun anatomisine göre birlikte kararlaştırılır.

Çocuklarda böbrek taşları erişkinlere göre daha sık altta yatan metabolik bir nedene bağlı olduğu için, tedavi sonrası taş tekrarı riski göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle çıkarılan taşın kimyasal analizi ve idrar-kan metabolik incelemesi tekrarı önlemede önemlidir. Bol su tüketimi, tuz alımının azaltılması ve dengeli beslenme temel korunma yöntemleridir. Belirlenen metabolik soruna yönelik diyet düzenlemeleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi ile tekrar riski önemli ölçüde azaltılabilir.

RIRS genel anestezi altında yapıldığından, çocuğun işlem öncesinde belirli bir süre aç ve susuz kalması gerekir; bu süre genellikle katı gıdalar için daha uzun, berrak sıvılar için daha kısadır ve anestezi ekibi tarafından belirlenir. İşlem öncesi idrar tahlili yapılır ve varsa idrar yolu enfeksiyonu tedavi edilmeden ameliyat ertelenebilir. Ayrıca kan tetkikleri ve görüntüleme ile taşın yeri ve böbrek anatomisi değerlendirilir. Çocuğun kullandığı ilaçlar ve varsa alerjiler mutlaka ekibe bildirilmelidir.

RIRS teknik olarak küçük yaştaki çocuklarda ve hatta seçilmiş bebeklerde uygulanabilir, ancak idrar yolunun dar olması nedeniyle daha fazla dikkat ve deneyim gerektirir. Çok küçük çocuklarda üreter yeterince geniş değilse, önce birkaç hafta double-J stent takılarak idrar yolunun pasif genişlemesi sağlanabilir ve işlem ikinci aşamada yapılır. Bu yaklaşım, ince ve esnek aletlerin böbreğe güvenle ulaşmasına olanak tanır. Her çocuk için uygunluk, anatomi ve taş özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilir.

RIRS sonrası en önemli önlem, çocuğun bol sıvı tüketmesini sağlamaktır; bu, idrarın seyrelmesine, küçük taş parçalarının atılmasına ve enfeksiyon riskinin azalmasına yardımcı olur. Aşırı tuzlu ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak, taş oluşum eğilimini azaltır. Eğer metabolik inceleme sonucunda belirli bir taş tipi saptanmışsa, o taşa yönelik özel beslenme önerileri uygulanır. Şekerli ve gazlı içecekler yerine su tercih edilmeli, çocuğun idrar renginin açık olmasına dikkat edilmelidir.