Çocuklarda Testis Dönmesi Ameliyatı

Testis dönmesinin en tipik belirtisi bir tarafta aniden başlayan, çok şiddetli haya (testis) ağrısıdır ve bu ağrı çoğu zaman uykudan uyandıracak kadar keskindir. Ağrıya bulantı, kusma, kasıkta şişlik, kızarıklık ve dokunulamayacak kadar hassasiyet eşlik edebilir. Etkilenen testis genellikle yukarı çekilmiş ve normalden daha yatay konumda görünür. Bu belirtiler ortaya çıktığında hiç beklemeden acil servise başvurmak gerekir, çünkü zamanla yarışılan bir durumdur.

Testis dönmesinde dokunun kurtarılma şansı zamanla doğrudan ilişkilidir ve ilk 6 saat kritik altın süre olarak kabul edilir. Belirtilerin başlamasından sonraki ilk 6 saat içinde müdahale edilirse testisin kurtarılma olasılığı oldukça yüksektir. 12 saati geçtikçe bu şans belirgin şekilde azalır, 24 saatten sonra ise testisin çoğunlukla kaybedildiği görülür. Bu nedenle ağrı başladığı anda vakit kaybetmeden hastaneye ulaşmak hayati önem taşır.

Testis torsiyonu gerçek bir cerrahi acildir ve asla planlı bir zamana ertelenemez. Dönme nedeniyle testise giden kan akımı kesildiği için doku hızla oksijensiz kalır ve saatler içinde kalıcı hasar başlar. Tanı konulduğunda veya güçlü şüphe olduğunda ameliyat gece yarısı bile olsa hemen yapılır. Beklemek testisin tümüyle kaybedilmesi anlamına gelebilir.

Ameliyatta genellikle skrotum (haya torbası) üzerinden küçük bir kesi yapılarak testise ulaşılır. Cerrah dönmüş olan testisi elle geri çevirir (detorsiyon) ve sıcak kompresle bir süre bekleyerek dokunun renginin ve kanlanmasının düzelip düzelmediğini gözlemler. Testis canlılığını geri kazanırsa tekrar dönmeyi önlemek için dikişlerle sabitlenir (orşiopeksi). Aynı seansta genellikle diğer testis de koruyucu amaçla sabitlenir, çünkü karşı taraf da benzer yapısal riske sahiptir.

Testis dönmesine yatkınlığın çoğu zaman doğuştan gelen 'çan tokmağı' (bell-clapper) denilen bir anatomik yapıdan kaynaklandığı bilinir. Bu yapısal özellik genellikle her iki testiste birden bulunur, yani bir taraf döndüyse diğer tarafın da ileride dönme riski yüksektir. Bu nedenle cerrah, dönen testisi tedavi ederken sağlam olan karşı testisi de koruyucu amaçla skrotum içine dikerek sabitler. Böylece gelecekte ikinci bir torsiyon atağı ve olası ikinci bir testis kaybı önlenmeye çalışılır.

Tek testisin çeşitli nedenlerle alınması durumunda bile, sağlam kalan tek testis genellikle yeterli sperm ve hormon üretimini sürdürebilir. Bu nedenle tek testisli birçok erkek ileride normal şekilde baba olabilir. Kalan testisin sağlığını korumak amacıyla ameliyatta o testisin sabitlenmesi bu açıdan da önemlidir. Ergenlik ve üreme sağlığının izlenmesi için doktor kontrollerinin sürdürülmesi önerilir.

Çocuklar ameliyattan sonra genellikle aynı gün ya da bir gün içinde taburcu edilir. Yara bölgesinde birkaç gün süren ağrı, şişlik ve morarma normaldir ve bunlar ağrı kesicilerle rahatlıkla kontrol edilebilir. Şişliğin büyük ölçüde geçmesi bir-iki haftayı bulabilir. Çoğu çocuk yaklaşık 1-2 hafta içinde günlük normal aktivitelerine döner, ancak tam iyileşme için doktorun verdiği süreye uyulmalıdır.

Basit günlük aktivitelere ve okula genellikle birkaç gün içinde, çocuk kendini iyi hissettiğinde dönülebilir. Ancak koşma, zıplama, bisiklet ve futbol gibi haya bölgesini zorlayan sportif aktivitelerden yaklaşık 2-4 hafta uzak durulması önerilir. Erken dönemde ağır fiziksel zorlanma dikişlerin gerilmesine ve iyileşmenin gecikmesine yol açabilir. Spora dönüş zamanını mutlaka kontrol muayenesinde doktora danışarak belirlemek en doğrusudur.

Ateş yükselmesi, yara yerinden kötü kokulu veya sarı-yeşil akıntı gelmesi, giderek artan kızarıklık ve şişlik enfeksiyon işareti olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Ağrının azalmak yerine giderek şiddetlenmesi ya da ağrı kesicilere yanıt vermemesi de önemsenmelidir. Ayrıca durmayan kanama veya haya torbasında hızla büyüyen sert bir şişlik olması durumunda vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır. Bu belirtiler nadir de olsa yakın takip gerektirir.

Testis orşiopeksi ile skrotum içine dikildiğinde tekrar dönme riski büyük ölçüde azalır, ancak çok nadir vakalarda dikişlerin gevşemesiyle yeniden torsiyon görülebilir. Bu nedenle daha önce bir tarafında dönme yaşanmış çocuklarda, ani ve şiddetli testis ağrısı ortaya çıkarsa yine acile başvurulması gerekir. Ailelerin torsiyon belirtileri konusunda bilgilendirilmesi önemlidir. Genel olarak sabitleme işlemi oldukça etkili ve kalıcı bir koruma sağlar.

Yenidoğan testis torsiyonu, daha büyük çocuklardakinden farklı bir mekanizmayla gelişir ve genellikle doğum öncesi ya da doğum sırasında meydana gelir. Bu bebeklerde ağrı belirtisi belirgin olmayabilir; daha çok haya torbasında sert şişlik ve renk değişikliği fark edilir. Ne yazık ki bu durumda testis çoğu zaman doğumdan önce zaten hasar görmüş olabilir. Yine de bebek doktor tarafından hızla değerlendirilmeli ve karşı testisin korunması açısından cerrahi kararı hekime bırakılmalıdır.

Her iki durum da testis ağrısı ve şişlikle seyredebildiği için ayrımı bazen zordur, ancak torsiyonda ağrı çok daha ani ve şiddetli başlar ve genellikle bulantı-kusma eşlik eder. Epididimitte ise ağrı daha yavaş gelişir, idrar yaparken yanma ve ateş daha sık görülür. Doktor muayenede bazı refleksleri ve testisin konumunu değerlendirir; kesin ayrım için Doppler ultrason ile kan akımına bakılır. Şüphe durumunda torsiyon kabul edilerek acil cerrahi planlanır, çünkü gecikmenin bedeli çok ağırdır.