Böbrek İçi Taş Kırma Ameliyatı

Fleksibl URS (retrograd intrarenal cerrahi) işleminin süresi taşın boyutuna, sertliğine, sayısına ve böbrek içindeki konumuna göre değişir. Ortalama olarak işlem 45 dakika ile 90 dakika arasında sürer; çok sayıda veya sert taşlarda süre uzayabilir. Taşın lazerle toz haline getirilmesi (dusting) ya da parçalanıp sepetle çıkarılması tercihine göre de süre farklılık gösterebilir. İşlem genel veya spinal anestezi altında yapıldığı için hasta süre boyunca ağrı hissetmez.

Fleksibl URS kapalı bir yöntem olduğu için iyileşme süreci açık cerrahiye göre çok daha hızlıdır ve genellikle kesi izi yoktur. Masa başı iş yapan hastalar çoğunlukla 2-3 gün içinde işlerine dönebilirken, ağır fiziksel iş yapanların bir haftaya kadar dinlenmesi önerilebilir. İlk günlerde idrarda yanma, sık idrara çıkma ve hafif ağrı olması normaldir ve bu şikayetler zamanla azalır. Kesin dönüş zamanı içeri J stent (double-J) konulup konulmadığına ve genel iyileşmeye göre doktorunuz tarafından belirlenir.

İşlem sonrası idrarda pembe-kırmızı renkte kanama görülmesi beklenen ve genellikle zararsız bir durumdur. Bu kanama üreter ve böbrek içindeki dokuların işlem sırasında hafifçe tahriş olmasından kaynaklanır ve çoğunlukla birkaç gün içinde kendiliğinden azalarak kaybolur. Bol su içmek idrarı seyrelterek kanamanın daha çabuk temizlenmesine yardımcı olur. Ancak idrarın koyu kırmızı, pıhtılı olması, idrar yapamama veya yüksek ateşle birlikte kanama olması durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurmak gerekir.

Fleksibl URS sonrası böbrek ile mesane arasına double-J stent adı verilen ince, esnek bir tüp yerleştirilebilir. Bu stentin amacı işlem sırasında oluşan ödeme bağlı üreter tıkanmasını önlemek, taş parçalarının rahatça dökülmesini sağlamak ve böbreği korumaktır. Stent genellikle işlemden 1 ila 4 hafta sonra basit bir sistoskopik işlemle çıkarılır. Stent takılıyken kasıkta ve belde hafif ağrı, sık idrara çıkma hissi olabilir; bu şikayetler stent çıkarılınca hızla geçer.

Fleksibl URS özellikle 2 santimetrenin altındaki böbrek içi taşlarda etkili bir yöntemdir ve yüksek başarı oranı sunar. 2 santimetreye kadar olan taşlar tek seansta genellikle temizlenebilirken, daha büyük veya çok sayıda taşta birden fazla seans gerekebilir. Taşın sertliği ve böbrek anatomisi de yöntemin uygunluğunu etkileyen faktörlerdir. Hangi taş için hangi yöntemin (ESWL, PNL veya fleksibl URS) daha uygun olduğuna ürolog tarafından yapılan değerlendirme sonrası karar verilir.

İşlem sırasında taş lazerle ya toz haline getirilir ya da parçalanıp doğrudan çıkarılır. Toz ve küçük parçalar idrar yoluyla günler-haftalar içinde kademeli olarak dökülür. Bu dönemde bol su içmek parçaların atılmasını hızlandırır ve idrar yollarını temiz tutar. Bazen taş parçaları düşerken kısa süreli kasık ağrısı (renal kolik) hissedilebilir; şiddetli ve geçmeyen ağrı olursa doktora danışılmalıdır.

İşlem sonrası 38 dereceyi geçen yüksek ateş, titreme ve üşüme olması idrar yolu enfeksiyonu belirtisi olabileceğinden acil değerlendirme gerektirir. Ayrıca hiç idrar yapamama, dinmeyen şiddetli yan/bel ağrısı, bulantı-kusmayla birlikte olan ağrı ve pıhtılı yoğun kanama önemli uyarı işaretleridir. Bu belirtiler tıkanıklık ya da enfeksiyon gelişimine işaret edebilir. Bu durumlarda beklemeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.

ESWL vücut dışından ses dalgalarıyla taşı kırar ve tamamen ameliyatsız, anestezisiz bir yöntemdir; ancak sert veya belirli konumdaki taşlarda başarı oranı düşebilir. Fleksibl URS ise idrar yolundan girilerek taşa doğrudan ulaşılıp lazerle kırıldığı için tek seansta taşsızlık oranı genellikle daha yüksektir, fakat anestezi gerektirir. ESWL sonrasında taş parçalarının kendiliğinden düşmesi beklenirken, URS'de parçalar aynı seansta temizlenebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu taşın boyutu, sertliği ve konumuna göre ürolog tarafından belirlenir.

Fleksibl URS işlemi genellikle genel anestezi ya da bazı durumlarda spinal (belden) anestezi altında yapılır. Bu nedenle hasta işlem sırasında hiçbir ağrı hissetmez ve rahat bir şekilde uyur ya da belden aşağısı uyuşturulur. Anestezi seçimi hastanın genel sağlık durumu, taşın konumu ve anestezi uzmanının değerlendirmesine göre yapılır. İşlemden sonra ilk günlerde hafif ağrı ve yanma olabilir; bu şikayetler ağrı kesicilerle kolayca kontrol altına alınır.

Fleksibl URS sonrası cinsel ilişkiye başlama zamanı büyük ölçüde double-J stent takılıp takılmadığına ve genel iyileşmeye bağlıdır. Stent yoksa ve şikayetler geçtiyse genellikle birkaç gün içinde normal hayata dönülebilir. Stent takılıysa, stent çıkarılana kadar rahatsızlık ve hafif kanama olabileceğinden bu konuda doktorunuzun önerisine uymak en doğrusudur. Genel olarak kendinizi rahat hissettiğinizde ve doktorunuz onay verdiğinde cinsel yaşama dönülebilir.

Fleksibl URS mevcut taşı temizler ancak taş oluşumuna yatkınlık kişide devam ediyorsa yeni taşlar oluşabilir. Böbrek taşı tekrar etme oranı yüksek bir hastalık olduğu için koruyucu önlemler önemlidir. Günde 2-3 litre su içmek, tuz ve hayvansal proteini dengelemek, ıspanak gibi okzalattan zengin yiyecekleri aşırıya kaçmadan tüketmek ve düzenli kontrole gitmek tekrarı azaltır. Ayrıca çıkarılan taşın içeriği analiz edilerek kişiye özel beslenme ve tedavi önerileri planlanabilir.

Fleksibl URS, gebelikte taşa bağlı ciddi ağrı, tıkanıklık veya enfeksiyon geliştiğinde tercih edilebilen görece güvenli yöntemlerden biridir, çünkü radyasyon kullanımı en aza indirilebilir. Böbrek fonksiyonları azalmış hastalarda da tek böbreğin korunması açısından uygun bir seçenek olabilir. Ancak her hastanın durumu farklı olduğundan işlem kararı kişinin genel sağlığı, gebelik haftası ve böbrek durumu değerlendirilerek verilir. Bu özel durumlarda kadın doğum ve üroloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesi önem taşır.