Burun kanaması (epistaksis), burun mukozasındaki damarlardan kan akışı olarak tanımlanan, çok yaygın görülen bir kulak-burun-boğaz acilidir. Yetişkinlerin yaklaşık %60'ı yaşamı boyunca en az bir burun kanaması yaşar; çoğu vakası hafif ve evde kontrol edilebilir, ancak bazı vakalar (özellikle posterior epistaksis, antikoagülan kullananlar, hematolojik bozukluğu olanlar) ciddi olabilir ve tıbbi müdahale gerektirir.
Burun kanamaları iki ana lokasyona göre sınıflandırılır: anterior (önden - %90, genellikle Kiesselbach pleksusundan, kontrolü kolay) ve posterior (arkadan - %10, genellikle daha şiddetli, kontrol zor, hospitalizasyon gerektirebilir). Çocuklarda travma ve kuruluk en sık nedenken, yetişkinlerde hipertansiyon, antikoagülan, kuru hava, mukozal travma ön plandadır.
Kimlerde Görülür?
Burun kanaması her yaşta görülür; iki yaş zirvesi (çocuklar 2-10 yaş, yaşlı 50+).
Yüksek risk grupları:
- Çocuklar (özellikle 2-10 yaş - kuru hava, parmakla karıştırma)
- Yaşlılar (>50 yaş - hipertansiyon, kuru mukoza, antikoagülan)
- Hipertansif hastalar
- Antikoagülan veya antiplatelet kullananlar (varfarin, DOAC, aspirin, klopidogrel)
- Kanama bozukluğu olanlar (hemofili, von Willebrand, trombositopeni)
Diğer risk faktörleri: kuru-soğuk hava, kalorifer-klima kullanımı, alerjik rinit, kronik sinüzit, nazal kortikosteroid kullanımı, kokain ve diğer inhale madde kullanımı, nazal travma (cerrahi, kosta), tümörler (juvenil nasofarengeal anjiyofibroma, kanser), HHT (Osler-Weber-Rendu sendromu - genetik kanama), karaciğer hastalığı, uremi, hamilelik (vasküler değişiklikler).
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Burun kanaması belirtileri:
- Burundan kan akışı (tek veya iki taraflı)
- Boğaza akan kan (özellikle posterior kanamada - genizden mide-bağırsak yoluna)
- Hematemez (kanlı kusma - mideye akan kanın geri çıkması)
- Yutma hissi (boğaza akış)
- Şiddetli kanamada: baş dönmesi, halsizlik, hipotansiyon, taşikardi
Anterior epistaksis: genellikle tek taraflı, tek-iki damla şeklinden ileri akışa kadar değişir, kolay basıyla durdurulabilir. Posterior epistaksis: bilateral, boğaza akış belirgin, daha şiddetli, basıyla durdurmak zor, hospitalizasyon gerektirebilir.
Alarm bulguları: ileri kanama (yarım litre üzeri), durdurulmayan kanama, hemodinamik instabilite (taşikardi, hipotansiyon), antikoagülan kullanıcı + ileri kanama, tekrarlayan kanamalar, ilerleyici anemi belirtileri.
Tanı Nasıl Konulur?
Klinik öykü ve fizik muayene ile tanı.
Klinik değerlendirme: kanama başlangıç, süre, şiddet, sıklık, tek/iki taraflı, eşlik eden travma, ilaç kullanımı (antikoagülan, antiplatelet), bilinen hastalıklar (hipertansiyon, kanama bozukluğu, karaciğer hastalığı), alkol, kokain, herbal supplementler.
Muayene: vital bulgular (kanama şiddeti değerlendirme), anterior rinoskopi (Kiesselbach pleksusu), posterior nasofaringoskopi (gerekirse), boğaz muayenesi (kan akışı), genel muayene (purpura, peteşi).
Laboratuvar (şiddetli, tekrarlayan, antikoagülan, kanama bozukluğu şüphesinde): tam kan sayımı (anemi, trombosit), koagülasyon (PT, INR, aPTT), karaciğer-böbrek fonksiyonları. Görüntüleme (tümör şüphesi): BT, MR, anjiyografi (refrakter vakalar).
Tedavi Süreci Nasıl İşler?
Anterior epistaksis (çoğunluk) - evde ilk yardım:
- Dik oturma, başı hafif öne eğme (geriye atmama - mide bulantısı, aspirasyon önleme)
- Burnun yumuşak alt kısmını başparmak ve işaret parmağı arasında 10-15 dakika kesintisiz sıkıca tutma
- Ağızdan nefes alma
- Soğuk kompres burun-yanak üzerine (damar büzüşmesi)
- Sigara, sıcak içecek, sıcak yemek kaçınma
- Burun üzerine vazokonstriktör damla (oksimetazolin) basınç sırasında uygulanabilir
Klinikte tedavi (anterior - basıya yanıt vermeyen): topikal vazokonstriktör (oksimetazolin, fenilefrin) + topikal lokal anestezik, kimyasal kotterizasyon (gümüş nitrat çubuk), elektrokoter, anterior tampon (Merocel sünger, vazelin gazlı bez, Rapid Rhino balon).
Posterior epistaksis tedavisi: posterior tampon (Foley kateter veya çift balonlu tampon), hospitalizasyon, sıkı izlem. Cerrahi/girişimsel: arteriyel ligasyon (sfenopalatin arter endoskopik ligasyon), embolizasyon (interventional radyoloji - refrakter vakalar).
Sistemik tedaviler: antikoagülan kullanan hastada (varfarin) gerekirse INR düzeltme (vitamin K, taze donmuş plazma, prothrombin kompleks konsantresi), trombosit transfüzyonu (trombositopeni varsa), kan transfüzyonu (ileri anemi, hemodinamik instabilite).
Etyolojiye yönelik tedavi: hipertansiyon kontrolü, antikoagülan dozu gözden geçirme, mukozal nemlendirme (saline nazal sprey, vazelin), allerjik rinit tedavisi, sinüzit yönetimi.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Hemodinamik instabilite, anemi, hipovolemik şok (ileri kanama), aspirasyon (boğaza akan kan), tampon ilişkili (toksik şok sendromu - özellikle nazal tampon, basınç ülseri, nazal septum perforasyonu, infeksiyon), tekrarlayan kanamalar, yaşam kalitesinde azalma. Çocuklarda tekrarlayan kanama - anemi.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Lokal nedenler: kuru hava (kalorifer, klima), travma (parmakla karıştırma, kosta, cerrahi), allerjik rinit, kronik sinüzit, nazal kortikosteroid, septum deviasyonu, nazal polip, tümör (juvenil nasofarengeal anjiyofibroma - genç erkek; karsinom), yabancı cisim (çocuk), kokain ve inhale madde, sinüs cerrahisi sonrası.
Sistemik nedenler: hipertansiyon, antikoagülan-antiplatelet kullanımı, kanama bozukluğu (hemofili, von Willebrand, trombositopeni, ITP), karaciğer hastalığı, kronik böbrek yetmezliği, kemoterapi, alkol bağımlılığı, hamilelik, HHT (Osler-Weber-Rendu), Wegener granülomatozisi.
Korunma: oda nemini koruma (humidifier - özellikle kış), saline nazal sprey, burun içine vazelin uygulama (mukoza nemlendirme), parmakla karıştırmama eğitimi (çocuk), hipertansiyon kontrolü, antikoagülan düzenli takibi (INR), allerjik rinit ve sinüzit tedavisi, kuru hava ortamlarında dikkat.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Acil servise: 15-20 dakika basıya rağmen durmayan kanama, şiddetli kanama (>500 mL veya ileri), hemodinamik bulgular (baş dönmesi, halsizlik, taşikardi, hipotansiyon), travma sonrası kanama, antikoagülan kullanan hastada ileri kanama, eşlik eden boğaz kanaması (posterior), 2 saatten uzun süren, tekrarlayan ataklar.
Poliklinik değerlendirme: sık tekrarlayan burun kanamaları (haftada-ayda birden fazla), kronik antikoagülan kullanımı + tekrarlayan kanama, çocukta sık kanama (kanama bozukluğu, tümör araştırma), şüpheli tümör belirtileri (tek taraflı burun tıkanıklığı, ağrı, deformite). Koru Hastanesi KBB, Acil Servis bölümleri hizmet vermektedir.
Son Değerlendirme
Burun kanaması yaygın görülen, çoğu vakası evde basit yöntemlerle (dik oturma, basınç, soğuk kompres) durdurulabilen bir durumdur. İleri kanama, posterior epistaksis, antikoagülan kullanımı, tekrarlayan vakalar için KBB değerlendirmesi gerekir. Hipertansiyon kontrolü, mukozal nemlendirme, antikoagülan dengeleme korunmada önemli. Çocuklarda parmakla karıştırma alışkanlığının önlenmesi şart. Koru Hastanesi KBB bölümümüzdeki uzmanlarımızla görüşebilirsiniz.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.