Krup (laringotrakeobronşit), genellikle viral etyolojiye bağlı, larenks (gırtlak), trakea (soluk borusu) ve bronşların inflamasyonu sonucu gelişen, çocukluk çağına özgü akut üst solunum yolu obstrüksiyonu tablosudur. Klasik triad: barking (havlama tarzı) öksürük, inspiratuvar stridor (nefes alırken tiz ıslık benzeri ses), ses kısıklığı (dispne). Genellikle 6 ay - 3 yaş arasında görülür; pik insidans 1-2 yaş. Çoğunlukla iyi seyirli ancak ileri vakada hava yolu obstrüksiyonu hayati tehlike yaratabilir.
Krup vakalarının yaklaşık %75'inden parainfluenza virüs tip 1-2-3 sorumlu (tip 1 en sık). Diğer ajanlar: influenza A-B, RSV, adenovirüs, koronavirüs, rinovirüs, kızamık, COVID-19. Bakteriyel trakeit (S. aureus, S. pneumoniae, M. catarrhalis, H. influenzae) nadir ama ileri komplikasyon - "pseudomembranöz krup" ileri ileri solunum sıkıntısı yaparak ileri vakada yoğun bakım gerektirir. Çoğu vaka evde destek tedavisi ile düzelir; orta-ileri vakada deksametazon ve nebulize epinefrin etkilidir.
Kimlerde Görülür?
Krup en sık 6 ay - 6 yaş arası çocuklarda; ancak nadir olarak daha büyük çocuk ve hatta yetişkinlerde görülebilir.
Yüksek risk grupları:
- 6 ay - 3 yaş arası çocuklar (pik 1-2 yaş - subglottik bölge en dar, ödem hava yolunu hızla daraltır)
- Erkek çocuklar (kız oranı 1.4:1)
- Sonbahar-kış (özellikle parainfluenza tip 1 sezonu - Ekim-Aralık)
- Önceki krup atağı geçirenler (tekrarlayan veya spazmodik krup)
- Aile öyküsü krup veya atopi (alerji, astım, egzama)
Diğer risk faktörleri: kreş-okul öncesi (sık infeksiyon), sigara dumanı maruziyeti (pasif içicilik), prematürite, doğuştan üst hava yolu daralması (subglottik stenoz, larengomalazi, vasküler ring), entübasyon öyküsü (post-entübasyon subglottik stenoz), gastroözofageal reflü, immün baskılanmış çocuk, kalp hastalığı. Tekrarlayan ya da atipik vakada altta yatan anatomik veya allerjik durum düşünülmeli.
Krup tipleri: viral krup (en sık - kademeli başlangıç, üst solunum yolu prodromu), spazmodik krup (ani başlangıç, gece yarısı, hafif ateş, tekrarlayan - alerjik komponent), bakteriyel trakeit (ileri toksik görünüm, yüksek ateş, pseudomembran, hava yolu obstrüksiyonu - ileri), epiglottit (H. influenzae tip B - aşı sonrası nadir, ileri toksik, yutamama-salya, "üçüncül pozisyon" - acil), retrofarengeal abse (boyun şişlik, yutamama).
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Krup tipik klinik tablo viral üst solunum yolu prodromu (1-3 gün) sonrası ortaya çıkar; gece-erken sabah dönemde daha şiddetli.
Prodromal dönem: hafif ateş (genellikle 38-39°C), burun akıntısı, hafif öksürük, hafif boğaz ağrısı, genel huzursuzluk (1-3 gün).
Krup belirtileri:
- Havlama-fok balığı sesi tarzında öksürük (barking cough - patognomonik)
- Ses kısıklığı, ağlamada disfoni
- İnspiratuvar stridor (nefes alırken tiz ıslık benzeri ses)
- Dispne (nefes darlığı) - hafiften ileri ileri solunum sıkıntısına
- Suprasternal-interkostal-subkostal çekilme (retraksiyon - solunum işi artışı)
- Burun kanadı solunumu
- Takipne, ileri vakada bradipne (yorgunluk - acil)
Şiddet sınıflandırması (Westley krup skoru):
- Hafif (≤2 puan): hafif öksürük, dinlenirken stridor yok, retraksiyon yok-hafif
- Orta (3-5): dinlenirken stridor, orta retraksiyon, hava girişi normal
- İleri (6-11): dinlenirken belirgin stridor, ileri retraksiyon, hava girişi azalmış, ileri huzursuzluk veya letarji
- İleri ileri (≥12): tükenmiş, siyanoz, mental durum değişikliği, paradoksal solunum, hava girişi az veya yok - acil entübasyon
Genel durum: çoğunlukla iyi (toksik değil), ateş hafif-orta. Bakteriyel trakeit veya epiglottit ayrımı: toksik görünüm, yüksek ateş (>39.5°C), salya, yutamama, üçüncül pozisyon (epiglottit), ileri stridor.
Alarm bulguları (acil değerlendirme): dinlenirken belirgin stridor, ileri retraksiyon, takipne >60/dk, taşikardi, siyanoz, oksijen satürasyonu düşüklüğü, ileri huzursuzluk veya tam tersi letarji (tükeniş - kritik), paradoksal solunum, hava girişi azalması (sessiz akciğer - öncesi entübasyon gerektirir), salya, yutamama, üçüncül pozisyon (epiglottit), >7 gün devam eden veya ileri kötüleşen tablo.
Tanı Nasıl Konulur?
Klinik tanı - karakteristik öykü ve muayene yeterli. Rutin tetkik gerekli değil.
Klinik değerlendirme: yaş, semptom başlangıcı (kademeli prodrom, gece şiddetlenme), öksürük karakteri (havlama), ses kısıklığı, stridor, ateş, beslenme-sıvı alımı, eşlik eden belirtiler (kusma, ishal, döküntü), önceki krup atağı, aşı durumu (özellikle Hib - epiglottit ayrımı), atopi öyküsü.
Muayene: vital bulgular (oksijen satürasyonu kritik, kalp hızı, solunum, ateş), genel görünüm (toksik mi - epiglottit-bakteriyel trakeit şüphesi), solunum işi (retraksiyon, takipne, stridor lokalizasyonu - inspiratuvar üst hava yolu), akciğer dinleme (hava girişi - sessiz akciğer alarm), kalp, boyun (lenfadenopati - retrofarengeal abse). Çocuğu üzmeyin, ağzı açtırmayın (epiglottit şüphesinde - laringospazm tetiklenebilir).
Görüntüleme (rutin değil; atipik veya ileri vakada): boyun yumuşak doku grafisi PA görünüm (steeple sign - subglottik daralma - klasik krup; ancak %50 vakada görülmeyebilir), lateral (epiglot - tümbet işareti - epiglottit), göğüs grafisi (eşlik eden pnömoni şüphesi, yabancı cisim ekartasyonu - asimetrik hava giriş).
Laboratuvar (rutin değil): tam kan sayımı, CRP-prokalsitonin (bakteriyel infeksiyon şüphesi), viral PCR (parainfluenza, influenza, RSV, COVID-19), kan kültürü (toksik görünüm), bakteriyel trakeit şüphesinde - direkt larengoskopi-bronkoskopi (pseudomembran).
Ayırıcı tanı: epiglottit (toksik, salya, üçüncül pozisyon, yutamama - acil), bakteriyel trakeit (ileri toksik, pseudomembran, antibiyotik gerekir), yabancı cisim aspirasyonu (ani başlangıç, asimetrik solunum, anamnezde yabancı cisim), retrofarengeal abse (boyun şişlik, ateş, yutamama), anjionörotik ödem (alerjik - yaygın şişlik, ürtiker), peritonsiller abse (üst solunum yolu obstrüksiyonu, "sıcak patates sesi"), inhalasyon hasarı (duman, yanma), difteri (aşılanmamış - boğmaca + boğaz membranı), larengeal papillomatozis, vasküler ring, subglottik hemanjiom, larengotrakeobronşit alevlenmesi (kronik), anafilaksi.
Tedavi Süreci Nasıl İşler?
Çoğu krup vakası evde destek tedavisi ile düzelir. Orta-ileri vakada deksametazon ve nebulize epinefrin standarttır.
Evde tedavi (hafif krup):
- Çocuğu sakinleştirme (ağlamak hava yolu obstrüksiyonunu artırır - kucakta tutma, dik pozisyon)
- Nemli serin hava (eski öneri - nemlendirici, sıcak su buharı ile dolu banyo 10-15 dakika - kanıt tartışmalı ama zarar yok, çocuk konforu)
- Soğuk hava soluma (gece açık pencere veya soğuk açık hava 10-15 dakika)
- Bol sıvı (hidrasyon - hipertonik tükürük, mukus yumuşatma)
- Ateş kontrolü (parasetamol, ibuprofen - aspirin VERİLMEZ)
- Yatak başı yüksek (yarı oturur pozisyon)
- Sigara dumanından uzak tutma
Medikal tedavi: deksametazon (tüm krup şiddetinde - tek doz 0.15-0.6 mg/kg oral veya IM, maksimum 10 mg - kanıtlanmış, semptom süresi kısaltır, hospitalizasyon azaltır), nebulize budesonid (deksametazon alternatif), nebulize adrenalin/epinefrin (orta-ileri vaka - 5 mL %1:1000 racemic veya L-epinefrin, 30 dakikada etki - 2 saat etki süresi, ribound olabilir - en az 3-4 saat gözlem). Antibiyotik viral krupta verilmez (bakteriyel trakeit kanıtı varsa antibiyotik - antistafilokokal, antipnömokokkal kapsayan).
Hospitalizasyon endikasyonları: orta-ileri krup (Westley ≥6), dinlenirken stridor + retraksiyon, epinefrin sonrası 2-4 saat gözlemde tekrar kötüleşme, sıvı alımı yetersiz-dehidratasyon, oksijen ihtiyacı, eşlik eden hastalık (kalp, akciğer hastalığı, immün baskılanma), aile evde yönetim güveni eksikliği, uzun mesafe veya geç saat (gece), atipik tablo.
Yoğun bakım/entübasyon endikasyonları: ileri ileri solunum sıkıntısı, oksijen satürasyonu düşüklüğü maske oksijenine yanıtsız, sessiz akciğer, mental durum değişikliği (letarji, koma), siyanoz, tükeniş, hava yolu kaybı riski - elektif entübasyon (anesteziyoloji-KBB ekibi - cerrahi alternatif hazır).
Bakteriyel trakeit tedavisi: hospitalizasyon-yoğun bakım, antibiyotik (vankomisin + seftriakson veya seftaroline - MRSA kapsama), bronkoskopik temizleme (pseudomembran), genellikle entübasyon (uzayan).
Epiglottit tedavisi: ileri ileri acil - çocuğu üzmeyin, ağzı zorla açtırmayın, ameliyathaneye götürüp anestezi altında entübasyon, IV antibiyotik (seftriakson + vankomisin), Hib aşılaması.
İzlem: 30 dakika sonra yanıt değerlendirme (epinefrin sonrası), oksijen satürasyonu, sıvı alımı, taburculuk eğitimi (aile - belirtilerin tekrarlama olasılığı, alarm bulguları).
Komplikasyonlar Nelerdir?
Hava yolu obstrüksiyonu (ileri ileri vaka - acil entübasyon, nadir mortalite), solunum yetmezliği, hipoksemi, post-entübasyon larengeal hasar (subglottik stenoz - tekrarlayan entübasyon), sekonder bakteriyel infeksiyon (bakteriyel trakeit, pnömoni), dehidratasyon (yetersiz sıvı alımı), aspirasyon pnömonisi, postobstrüktif pulmoner ödem (uzun süreli obstrüksiyon sonrası), tekrarlayan krup (özellikle spazmodik tip - atopi ile ilişkili, gelecekte astım riski biraz artmış), nadir ölüm (genellikle bakteriyel trakeit, epiglottit veya yetersiz tedavi).
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Krup viral infeksiyonların neden olduğu üst solunum yolu inflamasyonu sonucu gelişir; viral infeksiyon kendisi bulaşıcıdır.
Viral nedenler (en sık): parainfluenza tip 1 (en sık - sonbahar pik), parainfluenza tip 2-3, influenza A-B, RSV, adenovirüs, koronavirüs (SARS-CoV-2 - omicron varyantı krup yapma eğilimi), rinovirüs, kızamık (aşılanmamış), enterovirüs, metapneumovirus.
Bakteriyel (nadir, ileri): bakteriyel trakeit (S. aureus, S. pneumoniae, S. pyogenes, M. catarrhalis, H. influenzae nontipable), epiglottit (H. influenzae tip B - aşı sonrası nadir, ancak aşılanmamışta görülür), difteri (aşılanmamış), boğmaca (Bordetella).
Spazmodik krup: alerjik-atopik komponent, gastroözofageal reflü, tekrarlayan-ailesel.
Anatomik-konjenital: subglottik stenoz (doğuştan veya post-entübasyon), larengomalazi, vasküler ring, subglottik hemanjiom (tekrarlayan-atipik vakada düşünülmeli).
Risk artıran: sigara dumanı pasif maruziyeti, kreş, kalabalık ev, sosyoekonomik düzey düşüklüğü, premature, immün baskılanma, atopi (tekrarlayan krup).
Bulaş yolları: damlacık (öksürük, hapşırma), yakın temas, kontamine yüzeyler-el teması (fomite), kuluçka 2-6 gün.
Korunma: el hijyeni (en kritik - sık ve doğru el yıkama), hasta çocuklardan uzak tutma (mümkünse), öksürük etiketi (dirsek içine, peçete), aşılama (influenza yıllık, COVID-19, MMR, Hib - epiglottit önleme, difteri), kreş hijyeni (yüzey temizliği, oyuncak dezenfeksiyonu), sigara dumanından kaçınma (pasif içicilik), anne sütü (immün koruma), gastroözofageal reflü tedavisi (tekrarlayan spazmodik krupta), atopi yönetimi.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Acil servise derhal (112 ara): dinlenirken stridor, ileri ileri retraksiyon, siyanoz (dudak-tırnak morarması), oksijen satürasyonu düşüklüğü, mental durum değişikliği (ileri huzursuzluk veya letarji - tükeniş işareti), yutamama-salya akması (epiglottit-bakteriyel trakeit-retrofarengeal abse şüphesi), üçüncül pozisyon (epiglottit), toksik görünüm, yüksek ateş (>39.5°C), evde nebulize epinefrin sonrası 2-4 saat içinde tekrar kötüleşme, sıvı alımı yokluğu-dehidratasyon, 6 ay altı veya 6 yaş üstü atipik vaka, immün baskılanmış çocuk, yabancı cisim aspirasyon öyküsü.
Poliklinik: hafif krup ev yönetimi başarısız, tekrarlayan krup (atopi-anatomik araştırma), beklenenden uzun süren tablo. Koru Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Acil Servis, Çocuk Göğüs Hastalıkları, Çocuk KBB bölümleri hizmet vermektedir.
Son Değerlendirme
Krup yaygın ve çoğunlukla iyi seyirli çocukluk çağı solunum yolu hastalığı. Karakteristik öksürük (havlama), stridor, ses kısıklığı ile tanınır. Deksametazon ve gerekirse nebulize epinefrin standart tedavi - semptomları hızla iyileştirir, hospitalizasyon ihtiyacını azaltır. Çoğu vaka evde destek tedavisi ile düzelir; orta-ileri vakada hospitalizasyon, ileri ileri vakada yoğun bakım/entübasyon gerekir. En önemli ayırıcı tanılar: epiglottit (acil - üçüncül pozisyon, salya, toksik), bakteriyel trakeit (toksik, pseudomembran), yabancı cisim. Aile eğitimi (sakinleştirme, alarm bulguları, acil başvuru) kritik. Önleme - el hijyeni, aşılama, sigara dumanından korunma. Koru Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümümüzdeki uzmanlarımızla görüşebilirsiniz.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.