Hifema, gözün ön kamarasında (kornea ile iris arasındaki boşluk) kan birikmesi olarak tanımlanır. Çoğunlukla künt göz travmasını izleyerek gelişir; daha az sıklıkla cerrahi sonrası, iris damarlanmasının patolojik olduğu durumlar ya da pıhtılaşma bozukluklarına bağlı görülür. Görmeyi etkileyebilen, tekrarlayan kanama riski taşıyan ve göz içi basıncını yükseltebilen bir göz acilidir.
Tedavi büyük ölçüde konservatif izlem ve risk faktörlerinin yönetilmesinden oluşur. Tekrarlayıcı kanama (re-bleeding) %5-10 oranında görülebilir ve genellikle ilk olaydan sonraki ilk birkaç gün içinde gerçekleşir. Bu nedenle dikkatli izlem ve istirahat önerilir.
Hifema Nedir?
Travma sonrası irisin ya da silyer cismin damarlanmasının kopması ön kamaraya kan akışına yol açar. Kanın miktarı klinik tabloyu belirler. Mikrohifemada kanama yalnızca slit-lamp altında görülebilir; küçük hifemalar ön kamaranın bir bölümünü, total hifemalar (siyah göz, eight-ball) ön kamarayı tamamen doldurur.
Sınıflama yaygın olarak şu şekildedir:
- Mikrohifema: sadece mikroskopik düzeyde eritrosit.
- Grade 1: ön kamaranın 1/3'üne kadar.
- Grade 2: 1/3-1/2 arası.
- Grade 3: 1/2'den fazla ancak total değil.
- Grade 4 (eight-ball): tam dolum, siyah görünüm.
Hifema Belirtileri
Tipik bulgular:
- Görme bulanıklığı ya da görme kaybı
- Göz ağrısı
- Işığa hassasiyet
- Ön kamarada görünür kan seviyesi
- Hızla pıhtılaşan kana bağlı koyu kırmızı görünüm
- Bulantı, kusma: Yüksek göz içi basıncı varlığında.
- Hafif ya da belirgin göz kapağı ödemi
- Konjonktivada kanama ve hiperemi
- Pupil deformitesi
- Travma izleri (kapak ekimozu, deri yaralanması)
- Eşlik eden yaralanma bulguları: Orbital kırık, retina kanaması, lens dislokasyonu.
Hifema Nedenleri
En sık nedenler:
- Künt göz travması: Top, yumruk, sopa, hava yastığı.
- Delici göz yaralanması
- Cerrahi komplikasyon: Katarakt, refraktif ya da glokom cerrahisi sonrası.
- Pıhtılaşma bozuklukları: Hemofili, von Willebrand hastalığı, antikoagülan tedavi alımı.
- Neovasküler iris değişiklikleri: Diyabetik retinopati, retinal ven tıkanması.
- İntraoküler tümörler: Çocuklarda retinoblastom, leukemi, juvenil ksantogranülom.
- Pseudoeksfoliasyon sendromu
- İris ve silyer cisim damarlanmasının kırılgan olduğu durumlar
- Aşırı egzersiz ya da Valsalva manevrası
- İnflamatuvar göz hastalıkları
- İrisi tutan damar anomalileri
Risk Faktörleri
Hifema gelişme olasılığı şu durumlarda artar:
- Yüksek riskli sporlar (paintball, basketbol, hokey)
- İş kazaları
- Şiddete maruziyet
- Antikoagülan/antiagregan tedavi
- Pıhtılaşma bozuklukları
- Orak hücreli anemi (re-bleeding ve glokom riski artar)
- Diyabet ve neovasküler iris değişiklikleri
- Önceki göz cerrahisi
- Çocuk yaş grubu
- Erkek cinsiyet
- Koruyucu gözlük kullanmama
- Alkollü taşıt kullanımı
Hifema Tanısı
Tanı klinik değerlendirme ile konur:
- Anamnez: Travma mekanizması, koruyucu kullanımı, başka belirtiler, ilaç ve eşlik eden hastalıklar.
- Görme keskinliği
- Slit-lamp muayenesi: Ön kamarada kan, eşlik eden iris ve kornea hasarı.
- Tonometre ile göz içi basıncı: Hifemada sık yükselebilir.
- Pupil ve göz hareketleri
- Fundus muayenesi: Posterior segment hasarını değerlendirmek için (mümkün olduğunda).
- B-mod ultrasonografi: Kanama nedeniyle fundus görülemediğinde.
- Görüntüleme: Orbital BT (eşlik eden kırık ya da göz içi yabancı cisim şüphesinde).
- Laboratuvar: Tam kan sayımı, koagülasyon, orak hücre taraması (gerektiğinde).
- Çocuklarda altta yatan tümör araştırması
Hifema Tedavisi
Tedavi yaklaşımı kanamanın miktarına, göz içi basıncı düzeyine, eşlik eden patolojilere ve risk faktörlerine göre planlanır.
Genel önlemler:
- Yatak istirahati ve başın 30-45 derece yükseltilmesi (kanın aşağıda toplanması ve görme aksından uzaklaşması için).
- Göze plastik koruyucu kalkan yerleştirilmesi.
- Aspirin, NSAİİ ve antiagregan tedavinin (mümkünse) geçici kesilmesi.
- Antikoagülan tedavinin gözden geçirilmesi.
- Aşırı eforun, Valsalva manevrasının ve okumanın sınırlandırılması.
Medikal tedavi:
- Topikal sikloplejik ajan (atropin, homatropin): pupillayı genişleterek konforu artırır.
- Topikal kortikosteroid: enflamasyonu azaltır.
- Topikal antiglokomatöz ajanlar: göz içi basıncı yükselmişse.
- Sistemik antiglokomatöz tedavi (asetazolamid, mannitol): refrakter olgularda.
- Sistemik aminokaproik asit veya traneksamik asit: tekrarlayan kanama riskini azaltma amacıyla seçilmiş olgularda.
- Ağrı kontrolü (parasetamol).
- Bulantı ve kusma kontrolü.
Cerrahi endikasyonlar:
- Yüksek göz içi basıncın medikal tedaviye yanıt vermemesi (özellikle orak hücreli hastalarda eşik düşüktür).
- Kornea kan boyanması (kornea endotelinin pıhtıyla teması sonucu).
- Total hifema ile 5 gün üstü sürede çözülmeme.
- İlerleyici görme kaybı.
- Eşlik eden travmatik patolojiler (retina dekolmanı, lens dislokasyonu).
Cerrahi yöntemler:
- Ön kamara yıkaması.
- Vitrektomi sistemi ile pıhtının emilmesi.
- Trabekülektomi ve diğer glokom cerrahileri.
- Eşlik eden patolojinin tamiri.
Özel durumlar:
- Orak hücreli anemi: bu hastalarda eritrositlerin orak hale gelmesi trabeküler ağı tıkayarak hızla yüksek basınç ve optik sinir hasarı yaratır. Asetazolamid kontrendike olabilir (intraoküler asidoz nedeniyle); özel yaklaşım gerekir.
- Çocuklar: aspirin gibi ilaçların kesilmesi, dikkatli izlem, altta yatan tümör taraması.
- Pıhtılaşma bozukluğu olanlar: hematoloji konsültasyonu.
İzlem: İlk hafta günlük muayene; kanamanın seyri, göz içi basıncı ve görmenin takibi yapılır. Re-bleeding genellikle ilk 2-5 günde olur.
Hifema Komplikasyonları
Komplikasyonlar arasında şunlar yer alır:
- Tekrarlayan kanama (re-bleeding)
- Glokom (akut ve kronik)
- Kornea kan boyanması
- Optik sinir hasarı
- Görme kaybı
- Travmatik katarakt
- İris atrofisi ve pupil deformitesi
- Periferik anterior sineşi
- Lens dislokasyonu
- Retina dekolmanı
- Vitreus kanaması
- İnflamatuvar yanıt
- Sempatik oftalmi
Korunma
Hifema gelişme riski şu önlemlerle azaltılabilir:
- Spor ve iş ortamında koruyucu gözlük kullanımı.
- Trafik güvenliği ve emniyet kemeri.
- Çocukların oyun güvenliği ve denetim.
- Antikoagülan tedavi alanlarda dikkat.
- Şiddete maruziyetin önlenmesi.
- Diyabet ve damar hastalıklarının etkin yönetimi.
- Cerrahi sonrası hekim önerilerine uyum.
- Orak hücre hastalarında erken müdahale farkındalığı.
- İlk yardım ve göz koruma eğitimi.
- Patlayıcı/havai fişek kullanımının sınırlandırılması.
Sık Sorulan Sorular
Hifema kendiliğinden geçer mi? Hafif olgular birkaç gün-hafta içinde belirgin biçimde geriler; izlem ve önlemler gerekir.
Tekrarlayan kanama neden olur? Pıhtının erimesi ya da Valsalva manevrası, eforla damarın yeniden açılması ile gelişir. İstirahat ve antifibrinolitik tedavi bu riski azaltabilir.
Göz koruyucu kalkan ne kadar takılmalı? Hekimin önerisine göre, genellikle akut dönemde sürekli ve geceleri en az 1 hafta.
Spor ve egzersize ne zaman dönebilirim? Tam iyileşme ve hekim onayından sonra. Temaslı sporlardan uzak durulması önerilir.
Çocuğumda hifema gelişti, tümör olabilir mi? Travma öyküsü olmayan ya da uyumsuz hifema olgularında pediatrik göz tümörleri (retinoblastom) gibi etkenler taranır.
Orak hücreli anemim var, neden farklı yaklaşım? Eritrositlerin trabeküler ağda orak hale gelmesi göz içi basıncını hızla artırarak optik sinir hasarına yol açar. Daha agresif basınç yönetimi gerekir.
Aspirin kullanıyorum, durdurmalı mıyım? Hekim önerisiyle değerlendirilir; sıklıkla geçici olarak kesilir.
Görmem kalıcı etkilenir mi? Çoğu olguda görme korunur. Glokom ve kornea boyanması gelişen olgularda kalıcı kayıp olabilir.