Akut glokom atağı (akut açı kapanması glokomu), göz içi basıncının kısa sürede aşırı düzeylere yükseldiği, ileri ağrı ve görme kaybı tehdidi yaratan bir göz acilidir. Tedavi edilmediğinde saatler içinde geri dönüşsüz optik sinir hasarı ve kalıcı körlüğe yol açabilir. Erken tanı ve hızlı müdahale ile görme korunabilir.
Atak; iridokorneal açının ani biçimde kapanması ve aköz hümörün ön kamaradan çıkışının engellenmesiyle gelişir. Anatomik yatkınlığı (dar açı, sığ ön kamara, kısa aksiyel uzunluk) olan kişilerde özellikle karanlık ortam ya da bazı ilaçlar tarafından tetiklenebilir.
Akut Glokom Atağı Nedir?
Göz içinde aköz hümör adlı sıvı sürekli üretilir ve dolaşır; trabeküler ağ aracılığıyla dışarı atılır. Açı kapanması glokomda iris kökü trabeküler ağı tıkayarak çıkışı engeller; sonuçta basınç hızla yükselir. Akut atakta basınç 40-80 mmHg'a kadar çıkabilir (normal 10-21 mmHg). Bu yükseklik kornea ödemi, optik sinir hasarı ve görme kaybı ile sonuçlanır.
Açı kapanması primer (anatomik dar açı) ya da sekonder (lensin öne yerleşmesi, neovaskülarizasyon, üveit, tümör) nedenlere bağlı olabilir.
Akut Glokom Atağı Belirtileri
Klasik klinik tablo:
- Şiddetli göz ağrısı: Ani başlayan; aynı taraf yarım baş ağrısıyla birleşebilir.
- Görmede ani azalma
- Işıkların etrafında haleli renkli halkalar görme
- Konjonktiva ve sklerada belirgin kızarıklık
- Pupillada orta dereceli genişleme ve ışığa cevapsızlık
- Kornea bulanıklığı ve ödem
- Bulantı ve kusma: Çok şiddetlidir; bazen tabloyu maskeleyebilir.
- Karın ağrısı (göz kaynağı düşünülmediğinde yanıltıcı olabilir)
- Göz çevresinde basınç hissi
- Sertleşmiş göz küresi (palpasyonda)
- Bradikardi, terleme
- Karanlık ortamda, stresle ya da bazı ilaçlardan sonra ortaya çıkma
Akut Glokom Atağı Nedenleri ve Tetikleyicileri
Tabloya yol açan başlıca durumlar:
- Primer açı kapanması yatkınlığı: Dar açı, sığ ön kamara, kısa aksiyel uzunluk, hipermetropi, ileri yaş, kadın cinsiyet, bazı etnik gruplar (Asya kökenli, Inuit).
- Pupillanın genişlemesi (midriazis): Karanlık ortam, heyecan, ağlama, korku.
- Antikolinerjik ilaçlar: Soğuk algınlığı ilaçları, antihistaminikler, trisiklik antidepresanlar, bazı GIS antispazmodikleri, üriner inkontinans ilaçları.
- Adrenerjik ilaçlar: Bazı dekonjestanlar.
- Topiramat ve sulfa türevi ilaçlar: Sekonder açı kapanması.
- Pupil dilatasyon ilaçları: Göz muayenesi sonrası nadiren.
- Lens patolojileri: Olgun katarakt, lens dislokasyonu.
- Posterior segment hastalıkları: Tümör, hemoraji, üveit ile lensin öne itilmesi.
- Neovasküler glokom
- Üveit ilişkili açı kapanması
- Travma sonrası
Risk Faktörleri
Akut glokom atağı olasılığı şu durumlarda artar:
- Anatomik olarak dar açı
- İleri yaş (>50)
- Kadın cinsiyet
- Asya kökenli olmak
- Hipermetropi
- Önceki açı kapanması atakları
- Aile öyküsü
- Olgun katarakt
- Antikolinerjik ya da sempatomimetik ilaç kullanımı
- Önceki göz cerrahisi (özellikle anterior segment)
- Pseudoeksfoliasyon sendromu
- Sigara ve aşırı stres
- Karanlık ortamda uzun süre kalma
- Topiramat gibi ilaçlar
Akut Glokom Atağı Tanısı
Tanı klinik bulgular ve göz muayenesiyle konur:
- Anamnez: Belirtilerin başlangıcı, eşlik eden faktörler, ilaç kullanımı, önceki ataklar.
- Görme keskinliği
- Eksternal muayene: Göz kapakları, konjonktiva, kornea.
- Slit-lamp muayenesi: Kornea ödemi, sığ ön kamara, pupil özelliği, hiperemi, lens özellikleri.
- Pupil ve göz hareketleri: Pupilla genellikle orta dilate ve fiks.
- Tonometre ile göz içi basıncı: Yüksek değerler (genellikle 40 mmHg üzerinde).
- Gonyoskopi: Iridokorneal açının kapalı olduğunu gösterir.
- Optik koherens tomografi (ön segment OCT): Açı yapısının değerlendirilmesi.
- Ultrason biyomikroskobi (UBM): Anterior segmentin ayrıntılı görüntüsü.
- Pakimetri: Kornea kalınlığı.
- Fundus muayenesi: Optik sinir başının değerlendirilmesi (mümkün olduğunda).
Akut Glokom Atağı Tedavisi
Tedavi acil ve çok yönlüdür; hedef göz içi basıncı hızla düşürmek, iridokorneal açıyı açmak ve optik siniri korumaktır.
Topikal ilaç tedavisi:
- Pilokarpin (%1-2): pupillayı küçülterek iris çekilmesini sağlar; ancak kornea ödemi varsa etkili emilmeyebilir.
- Beta blokerler (timolol, levobunolol)
- Alfa-2 agonistler (apraklonidin, brimonidin)
- Topikal karbonik anhidraz inhibitörleri (dorzolamid, brinzolamid)
- Steroid damlalar (prednizolon asetat) enflamasyonu azaltmak için.
Sistemik tedavi:
- Asetazolamid (oral veya intravenöz): aköz hümör üretimini azaltır.
- Mannitol (intravenöz): osmotik etkiyle hızla basıncı düşürür.
- Gliserol (oral): mannitol kontrendike olduğunda alternatif.
- Antiemetik tedavi (kusmayı kontrol etmek için).
- Ağrı kontrolü.
Pozisyon: Hasta düz yatırılarak lens ve iris diaframının arkaya çekilmesi sağlanabilir.
Endirekt müdahaleler: Korneal indentasyon ile iris-lens diaframını arkaya iten yöntemler bazı acil durumlarda uygulanır.
Tanımlayıcı tedavi: laser periferik iridotomi (LPI):
- Atak kontrol altına alındıktan sonra her iki göze (riskli olan diğer göze de) uygulanır.
- Iris üzerinde küçük bir delik açarak aköz hümörün yön değiştirmesi ve açı açılması sağlanır.
- Yag laser ile poliklinikte yapılır.
- Tekrarlama riskini belirgin biçimde azaltır.
Alternatif yöntemler:
- Cerrahi iridektomi (laser yapılamayan olgularda)
- Laser iridoplasti (iridotomi yetersizse)
- Lensektomi: olgun ya da büyümüş lens nedeniyle açı kapanmasında lensin çıkarılması.
- Trabekülektomi ya da tüp şant cerrahisi: kalıcı yüksek basınç durumunda.
- Anti-VEGF ve etiyolojik tedavi: neovasküler glokomda.
İzlem: Atak sonrası göz içi basıncı, optik sinir başı, görme alanı ve gonyoskopi düzenli kontrollerle takip edilir. Diğer gözün de değerlendirilmesi önemlidir; profilaktik LPI önerilir.
Akut Glokom Atağı Komplikasyonları
Tedavi gecikmesi ya da yetersizliği şu sorunlara yol açar:
- Kalıcı görme kaybı ve körlük
- Optik sinir atrofisi
- Kornea opasitesi ve dekompansasyonu
- Katarakt gelişimi ve hızla ilerlemesi
- Kalıcı pupil bozuklukları
- Periferik anterior sineşi (kalıcı açı kapanması)
- Kronik açı kapanması glokomu
- Karşı gözde atak
- Cerrahi komplikasyonlar
- Tekrarlayan ataklar
- İridoskizis
- İskemik iris değişiklikleri
Korunma
Akut glokom atağı önlenmesinde şu önlemler etkilidir:
- Risk gruplarında düzenli göz muayenesi (gonyoskopi içeren).
- Dar açılı bireylerde profilaktik laser iridotomi.
- Antikolinerjik ilaçların reçetelenmesinde glokom öyküsünün dikkate alınması.
- Topiramat ve sulfa türevi ilaçların yan etkilerinin değerlendirilmesi.
- Karanlık ortamda uzun süre kalmaktan kaçınılması (yatkınlıkta).
- Bilinen hastalarda göz hekiminin önerilerine sıkı uyum.
- Erken belirti farkındalığı: göz ağrısı, halo görme, bulanık görme durumunda hızla başvuru.
- Karşı gözün de profilaktik tedavisi.
- Pseudoeksfoliasyon ve diğer risk sendromlarının takibi.
- Kataraktın uygun zamanda cerrahi tedavisi.
- Sistemik hastalıkların etkin yönetimi.
Sık Sorulan Sorular
Akut glokom atağı ölümcül mü? Hayır; ancak tedavi edilmediğinde kalıcı körlük yapabilen ciddi bir göz acilidir.
Belirtilerim soğuk algınlığı ilacı sonrası başladı, bağlantılı mı? Bazı soğuk algınlığı ve antihistaminik ilaçlar dar açılı bireylerde atak tetikleyebilir. Bekletmeden değerlendirme gereklidir.
Bulantı ve kusma ile acile gittim, sebebi göz olabilir mi? Akut glokom atağı sıklıkla bulantı ve kusma ile birlikte seyreder; göz ağrısı eşlik etmiyorsa atlanma riski olabilir.
Laser iridotomi acılı mı? Topikal anestezi ile yapılır; çoğu hasta sadece hafif rahatsızlık tarif eder.
Diğer gözüm de risk altında mı? Evet, anatomik yatkınlık her iki gözde benzerdir. Profilaktik LPI sıklıkla önerilir.
Atak sonrası tekrar olur mu? İridotomi sonrası riski belirgin biçimde azalır; ancak diğer faktörler nedeniyle nadiren tekrar görülebilir.
Atak sonrası görmem geri gelir mi? Erken müdahale ile büyük ölçüde geri kazanılabilir. Geç olgularda kalıcı kayıp olabilir.
Hangi durumda acile başvurmalıyım? Ani başlayan göz ağrısı, görmede ani azalma, halo görme, kornea bulanıklığı, kızarıklık, bulantı ve kusma durumunda bekletmeden acil servise gidilmelidir.