Çocuklarda Böbrek Kisti Ameliyatı

Hayır, çocuklarda saptanan böbrek kistlerinin büyük çoğunluğu basit kistlerdir ve ameliyat gerektirmez. Küçük, tek odaklı, içi berrak sıvı dolu kistler genellikle sadece belirli aralıklarla ultrason ile takip edilir. Ameliyat kararı; kistin büyümesi, çocukta ağrı veya idrar yolu enfeksiyonu yapması, idrar akışını tıkaması ya da görüntülemede kuşkulu (kompleks) özellikler taşıması gibi durumlarda gündeme gelir. Bu nedenle her kist için cerrahi düşünmek yerine, kistin tipi ve çocuğun bulguları birlikte değerlendirilir.

Basit böbrek kisti genellikle tek başına bulunan, sıvı dolu iyi huylu bir keseciktir ve böbreğin geri kalan işlevini bozmaz. Polikistik böbrek hastalığı ise kalıtsal bir hastalıktır; her iki böbrekte zamanla çok sayıda kist gelişir ve böbrek fonksiyonu giderek etkilenebilir. Basit kist çoğu zaman takip edilirken, polikistik hastalık uzun süreli izlem, tansiyon kontrolü ve bazı durumlarda böbrek yetmezliğine yönelik tedavi gerektirir. Bu iki durumun ayrımı tedavi planını tümüyle değiştirdiği için görüntüleme ve gerektiğinde genetik değerlendirme önemlidir.

Kistin belirgin şekilde büyümesi, karın veya yan ağrısına yol açması, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına neden olması ameliyat gerekliliğini artıran bulgulardır. Kistin idrar akış yolunu bastırarak böbrekte şişme (hidronefroz) oluşturması ya da görüntülemede kalın duvar, bölme veya düzensizlik gibi kompleks özellikler taşıması da cerrahiyi gündeme getirir. Ayrıca ilerleyen dönemde böbrek fonksiyon testlerinde bozulma görülmesi değerlendirmeyi hızlandırır. Bu belirtiler ortaya çıktığında çocuk mutlaka çocuk ürolojisi tarafından tekrar incelenmelidir.

Evet, uygun vakalarda çocuklarda böbrek kisti girişimleri laparoskopik yani kapalı yöntemle yapılabilir. Bu yöntemde karına birkaç küçük delikten girilerek kist boşaltılır ve duvarı çıkarılır; buna kist marsupializasyonu ya da dekortikasyon denir. Kapalı yöntemin avantajları arasında daha küçük kesiler, daha az ağrı ve genellikle daha hızlı iyileşme sayılır. Ancak yöntem seçimi kistin yerine, boyutuna, çocuğun yaşına ve genel durumuna göre cerrah tarafından belirlenir.

Kapalı yöntemle yapılan girişimlerden sonra çocuklar genellikle birkaç gün içinde günlük aktivitelerine dönmeye başlar ve çoğu zaman bir hafta içinde okula dönebilir. Açık cerrahi yapıldıysa iyileşme biraz daha uzun sürebilir ve okula dönüş birkaç haftaya yayılabilir. Zıplama, koşma, temaslı spor ve karın kaslarını zorlayan aktivitelerden ise genellikle 4-6 hafta kaçınılması önerilir. Kesin süre çocuğun iyileşme hızına ve cerrahın önerisine göre belirlenir, bu nedenle taburculukta verilen talimatlara uyulmalıdır.

Basit böbrek kistleri, sadece içi boşaltılıp (aspirasyon) duvarı çıkarılmadığında tekrarlama eğilimi gösterebilir. Bu nedenle cerrahide genellikle kistin duvarı da alınarak (dekortikasyon veya marsupializasyon) tekrar oluşma olasılığı azaltılır. Duvarın çıkarıldığı işlemlerde nüks oranı düşüktür, ancak böbrekte yeni ve farklı bir kist gelişme ihtimali her zaman az da olsa vardır. Bu nedenle ameliyattan sonra da düzenli ultrason takibi önerilir.

Çocuklarda böbrek kisti ameliyatları genel anestezi altında yapılır, yani çocuk işlem boyunca uyutulur ve hiçbir ağrı hissetmez. Anestezi uzmanı çocuğun yaşına ve kilosuna göre ilaç dozlarını ayarlar ve tüm hayati bulgular sürekli izlenir. Ameliyattan sonra oluşabilecek ağrı için ise çocuğa uygun ağrı kesiciler verilir ve bu ağrı genellikle birkaç gün içinde belirgin şekilde azalır. Bu nedenle çocuğun işlem sırasında acı çekmesi söz konusu değildir.

Basit bir kistin çıkarılması işleminde amaç böbrek dokusunu mümkün olduğunca korumaktır, bu nedenle çoğu zaman böbreğin çalışan kısmı olduğu gibi bırakılır. Sadece kistin duvarı alındığında böbrek fonksiyonu genellikle olumsuz etkilenmez. Nadiren, kist çok büyük olup böbreğin önemli bir bölümünü tahrip etmişse veya böbrek işlevini kaybetmişse daha geniş bir cerrahi gerekebilir. Bu durumlarda bile diğer böbrek sağlıklıysa çocuk normal bir yaşam sürebilir; ameliyat sonrası fonksiyon takibi bu nedenle yapılır.

Böbrek girişimlerinden sonra idrarda hafif ve geçici pembe-kırmızı renk değişikliği ilk günlerde görülebilir ve genellikle kendiliğinden azalır. Ancak idrarın koyu kırmızı, pıhtılı olması, giderek artması ya da idrar yapmada zorluk eşlik etmesi normal kabul edilmez. Bu durumda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Bol sıvı alımı bu dönemde idrar yollarının temizlenmesine yardımcı olur; ne kadar sıvı verileceği konusunda cerrahın önerisine uyulmalıdır.

Yüksek ateş, titreme, artan karın veya yan ağrısı, sürekli kusma, ameliyat kesisinde şişme, kızarıklık veya akıntı olması durumunda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. İdrarda giderek artan kanama, idrar yapamama veya çocuğun halsizleşip beslenmeyi reddetmesi de acil değerlendirme gerektiren bulgulardır. Bu belirtiler enfeksiyon, kanama veya idrar akış sorununun işareti olabilir. Erken başvuru olası bir sorunun büyümeden ele alınmasını sağlar.

Doğuştan görülen bazı kistik yapılar, örneğin multikistik displastik böbrek gibi durumlar, işlevini yitirmiş anormal böbrek dokusunu içerir ve bunların yönetimi basit kistten farklıdır. Bu tür yapıların bir kısmı zamanla kendiliğinden küçülüp gerileyebildiği için doğrudan ameliyat yerine izlem tercih edilebilir. Sonradan gelişen basit kistler ise genellikle sıvı dolu iyi huylu keseciklerdir ve çoğu takip edilir. Bu nedenle kistin doğuştan mı yoksa sonradan mı geliştiği, çıkışı ve yapısı cerrahi kararı doğrudan etkiler.

Değerlendirmede öncelikle ayrıntılı ultrason yapılır; gerektiğinde kistin yapısını netleştirmek için MR veya BT gibi ileri görüntülemeler istenebilir. Böbreğin ne kadar çalıştığını görmek için sintigrafi gibi fonksiyon testleri planlanabilir. Ayrıca idrar tahlili ve kan testleriyle enfeksiyon ve böbrek fonksiyonu kontrol edilir. Genel anestezi güvenliği için de rutin ameliyat öncesi hazırlık tetkikleri yapılarak çocuğun cerrahiye uygunluğu değerlendirilir.