Hemogram raporunda yer alan RDW, alyuvarların büyüklüklerinin birbirinden ne kadar farklı olduğunu gösteren bir değerdir. Alyuvarların ortalama hacmini veren MCV, tek başına bu hücrelerin ne kadar geniş bir boyut aralığına yayıldığı hakkında bilgi vermez ve bu boşluğu RDW doldurur. Değer, otomatik kan sayım cihazının ölçtüğü hücre hacmi dağılımından hesaplanır ve ayrı bir kan örneği gerektirmez. Yüksek bir RDW, kansızlığın tipini ayırmaya, demir ya da vitamin eksikliğini erken fark etmeye ve karma eksiklikleri ortaya çıkarmaya yardım eder. Sonuç her zaman MCV, hemoglobin ve diğer hemogram değerleriyle birlikte okunur.
RDW (Eritrosit Dağılım Genişliği) Nedir ve Neyi Ölçer?
RDW (eritrosit dağılım genişliği), kandaki alyuvarların boyutlarının birbirinden ne ölçüde farklılaştığını gösteren bir hemogram parametresidir. Sağlıklı bir kişide kemik iliği birbirine oldukça benzer büyüklükte alyuvarlar üretir ve bu hücreler dar bir boyut aralığında toplanır. Alyuvarların bir kısmı küçük, bir kısmı büyük olduğunda boyut aralığı genişler ve RDW yükselir. Tıpta bu duruma anizositoz (hücre boyutlarında eşitsizlik) adı verilir. MCV alyuvarların ortalama hacmini bildirir, ancak ortalama aynı kalırken hücreler arasındaki farklar çok büyük olabilir. Küçük ve büyük hücrelerin karışık bulunduğu bir kanda ortalama normal görünebilir ve bu karışıklığı ortaya koyan değer RDW'dir. Bu nedenle RDW, MCV'nin tamamlayıcısı olarak kabul edilir ve ikisi birlikte alyuvar topluluğunun hem merkezini hem de yayılımını tarif eder. RDW tek başına bir hastalık adı değildir; kemik iliğinin alyuvar üretimindeki düzensizliği ya da farklı hücre topluluklarının bir arada bulunduğunu yansıtan bir işarettir.
RDW Hangi Durumlarda İstenir ve Neden Bakılır?
RDW çoğu zaman ayrı olarak istenmez ve tam kan sayımı (hemogram) yapıldığında raporun doğal bir parçası olarak çıkar. Rutin kontrollerde, halsizlik, çabuk yorulma ve solukluk gibi yakınmalarda ya da hemoglobin düşüklüğü saptandığında bu değer yorumun içine katılır. Kansızlık tespit edildiğinde RDW, kansızlığın tipini ayırmaya yardımcı olan ilk ipuçlarından birini sunar. Küçük hücreli (mikrositer) kansızlıklarda demir eksikliği ile talasemi taşıyıcılığı arasındaki ayrıma katkı sağlaması, sık başvurulan kullanım alanlarından biridir. Demir eksikliğiyle vitamin eksikliğinin bir arada olduğu karma eksikliklerde MCV normal görünebilir ve bu tabloyu fark ettiren genellikle yüksek RDW'dir. Beslenme bozukluğu, süregen kan kaybı, sindirim sistemi kaynaklı emilim sorunları ya da gebelik gibi eksiklik riski taşıyan durumların izleminde de RDW'ye bakılır. Kansızlığın nedenine yönelik süreç başladıktan sonra alyuvar topluluğunun nasıl değiştiğini görmek amacıyla tekrarlayan hemogramlarda RDW'nin seyri de izlenir.
RDW Nasıl Ölçülür?
RDW, koldan alınan ve pıhtılaşmayı önleyici madde içeren bir tüpe konan kan örneğinden hemogram cihazıyla ölçülür. Test için özel bir hazırlık gerekmez; açlık, belirli bir saat ya da diyet kısıtlaması istenmez. Otomatik cihaz, örnekteki çok sayıda alyuvarı tek tek dar bir kanaldan geçirir ve her hücrenin hacmini ayrı ayrı belirler. Bu ölçümlerden, hangi büyüklükte kaç hücre bulunduğunu gösteren bir hacim dağılım eğrisi (histogram) oluşturulur. MCV bu eğrinin merkezini, RDW ise eğrinin ne kadar geniş yayıldığını ifade eder. Dar ve sivri bir eğri benzer büyüklükteki hücreleri, geniş ya da iki tepeli bir eğri ise farklı boyutlardaki hücre topluluklarını gösterir. Kan örneğinin uzun süre bekletilmesi, tüpte pıhtı oluşması ya da örneğin yeterince karıştırılmaması hücre hacimlerini etkileyerek sonucu değiştirebilir. Gerektiğinde cihaz sonucunu doğrulamak için kan yaymasının mikroskopta incelenmesi (periferik yayma) istenebilir.
RDW-CV ile RDW-SD Arasındaki Fark Nedir?
Laboratuvarlar RDW'yi iki farklı biçimde raporlayabilir: RDW-CV ve RDW-SD. İkisi de aynı hacim dağılım eğrisinden elde edilir, ancak eğrinin genişliğini farklı açılardan ifade eder. RDW-CV, dağılımın genişliğini hücrelerin ortalama hacmine göre göreceli olarak gösterir. Bu nedenle RDW-CV, MCV'deki değişimlerden etkilenir ve ortalama hacim düştüğünde ya da yükseldiğinde dağılım aynı kalsa bile değer farklı çıkabilir. RDW-SD ise eğrinin mutlak genişliğini doğrudan hacim üzerinden ölçer ve MCV'den daha bağımsız bir bilgi sunar. RDW-SD, küçük ve büyük hücrelerin bir arada bulunduğu durumları yakalamada daha duyarlı kabul edilirken RDW-CV küçük hücrelerin baskın olduğu tablolarda daha belirgin değişebilir. Bazı laboratuvarlar yalnızca birini, bazıları ise ikisini birden rapora yazar. İki ölçüm türünün referans aralıkları ve ifade biçimleri farklı olduğu için bir laboratuvarın RDW-CV sonucu başka bir laboratuvarın RDW-SD sonucuyla doğrudan karşılaştırılmaz. Takipte aynı laboratuvarın ve aynı ölçüm türünün kullanılması, değişimin doğru izlenmesini kolaylaştırır.
RDW Sonucu Nasıl Değerlendirilir?
RDW sonucu, raporda yazan referans aralığıyla karşılaştırılarak normal, yüksek ya da düşük olarak sınıflandırılır. Referans aralıkları cihaza, ölçüm türüne ve laboratuvara göre değiştiği için başka bir laboratuvarın aralığıyla yorum yapmak yanıltıcı olabilir. RDW hiçbir zaman tek başına okunmaz; hemoglobin, alyuvar sayısı, MCV, MCH ve MCHC ile birlikte ele alınır. Özellikle MCV ile birlikte değerlendirme, kansızlığın hangi yöne işaret ettiğini daraltmada önemli bir basamaktır. Sınırda küçük sapmalar çoğu zaman anlam taşımaz ve önceki sonuçlarla karşılaştırıldığında daha net yorumlanır. Belirgin yükseklikte ise ferritin, B12 vitamini, folat, retikülosit sayımı ve periferik yayma gibi tamamlayıcı testler gündeme gelebilir. Kişinin yaşı, gebelik durumu, yakın zamanda kan nakli yapılıp yapılmadığı, kan kaybı öyküsü ve beslenme alışkanlıkları da yorumun parçasıdır. Böylece RDW, tek başına bir sonuçtan çok değerlendirmeyi yönlendiren bir işaret olarak kullanılır.
RDW Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
RDW yüksekliği, kandaki alyuvarların büyüklüklerinin birbirinden belirgin biçimde farklı olduğunu, yani anizositoz bulunduğunu gösterir. Bu durum temelde iki mekanizmayla ortaya çıkar. Birinci mekanizmada kemik iliği, yapı taşlarından birinin eksikliği ya da üretimdeki bir düzensizlik nedeniyle aynı anda farklı boyutlarda hücreler üretir. İkinci mekanizmada ise kanda kökeni ya da oluşum zamanı farklı iki ayrı hücre topluluğu bir arada bulunur. Kan nakli sonrası bağışçı hücrelerinin hastanın kendi hücreleriyle karışması ya da eksiklik giderilirken yeni üretilen normal hücrelerin eski hücrelerle yan yana dolaşması bu ikinci mekanizmaya örnektir. Genç alyuvarlar (retikülositler) olgun hücrelerden biraz daha büyük olduğu için kemik iliğinin hızla hücre üretmesi de dağılımı genişletebilir. RDW yüksekliği bir teşhis değil, alyuvar topluluğunda türdeşliğin bozulduğunu gösteren bir bulgudur. Yükselmenin ne anlama geldiği, MCV'nin düşük, normal ya da yüksek olmasına ve eşlik eden diğer bulgulara göre farklı yorumlanır.
RDW Yüksekliğine Yol Açan Durumlar Nelerdir?
Demir eksikliği, RDW yüksekliğinin sık görülen nedenlerinden biridir ve değer çoğu zaman MCV düşmeden, hatta hemoglobin azalmadan önce yükselmeye başlar. Demir azaldıkça kemik iliği giderek küçülen hücreler üretir ve eski normal boyutlu hücrelerle yeni küçük hücreler bir arada dolaştığı için dağılım genişler. B12 vitamini ve folat eksikliklerinde hücre bölünmesi aksar ve farklı büyüklükte, çoğunlukla iri hücreler ortaya çıkar. Demir eksikliği ile B12 vitamini ya da folat eksikliği birlikte bulunduğunda küçük ve büyük hücreler birbirini dengeleyerek MCV'yi normal gösterebilir, ancak RDW belirgin biçimde yükselir. Hemolitik kansızlıklarda (alyuvarların erken yıkıldığı kansızlıklar) kemik iliğinin hızla ürettiği iri genç hücreler ve parçalanmış hücreler dağılımı genişletir. Kan nakli sonrasında bağışçının ve hastanın hücreleri bir süre birlikte dolaşır; demir ya da vitamin eksikliği giderilirken de yeni normal hücreler eski küçük ya da büyük hücrelerle karışır. Miyelodisplastik sendromda (kemik iliğinin düzensiz ve kusurlu hücre ürettiği bir hastalık grubu) üretimdeki düzensizlik belirgin boyut çeşitliliğine yol açabilir. Orak hücre hastalığında şekli bozulmuş hücreler ve artmış genç hücre üretimi, bazı karaciğer hastalıklarında ise alyuvar zarındaki değişiklikler RDW'yi yükseltebilir. Bu nedenlerin hangisinin söz konusu olduğu RDW'ye bakılarak değil, tamamlayıcı testlerle ayırt edilir.
RDW Düşüklüğü Klinik Olarak Bir Anlam Taşır mı?
RDW'nin referans aralığının altında çıkması, alyuvarların birbirine çok benzer büyüklükte olduğunu gösterir. Bu durum kendi başına bir hastalığa işaret etmez ve genellikle klinik bir anlam taşımaz. Alyuvar üretimi düzenli olduğunda dağılım zaten dar olduğundan düşük RDW çoğu zaman olağan bir bulgu olarak kabul edilir. Düşük RDW'ye bağlı bilinen bir belirti ya da yakınma tanımlanmamıştır. Raporda düşük işaretiyle görülen bir RDW, diğer hemogram değerleri normalse ek incelemeyi genellikle gerektirmez. Bununla birlikte düşük ya da normal bir RDW, kansızlık olmadığı anlamına gelmez; bazı kansızlık türlerinde hücreler benzer boyutta kalabilir. Bu nedenle düşük RDW ile birlikte hemoglobin ya da MCV'de bir sapma varsa, yorum RDW'ye değil o sapmaya odaklanır. Ölçüm farklılıkları ve cihaz kaynaklı küçük oynamalar da sınırda düşük sonuçların nedeni olabilir.
RDW ile MCV Birlikte Nasıl Yorumlanır, Anemi Türü Nasıl Ayırt Edilir?
MCV ve RDW birlikte ele alındığında kansızlığın olası türü için kaba bir yol haritası elde edilir. MCV düşük, RDW yüksek olduğunda tablo daha çok demir eksikliğini düşündürür, çünkü eksiklik ilerledikçe farklı boyutlarda küçük hücreler oluşur. MCV düşük, RDW normal olduğunda talasemi taşıyıcılığı daha çok düşündürülür, çünkü bu durumda hücreler küçük ama birbirine benzer büyüklüktedir. Ancak bu iki grup arasında örtüşme olabilir ve ayrım için ferritin ile hemoglobin elektroforezi gibi testlere başvurulur. MCV yüksek, RDW yüksek olduğunda B12 vitamini ya da folat eksikliği veya bazı kemik iliği sorunları akla gelir. MCV yüksek, RDW normal olduğunda alkol kullanımı, karaciğer hastalığı ve bazı ilaç grupları değerlendirilir. MCV normal, RDW yüksek olduğunda erken dönem demir ya da vitamin eksikliği ve karma eksiklik olasılığı öne çıkar. MCV normal, RDW normal olduğunda kronik hastalık kansızlığı ya da yeni gelişmiş akut kanama gibi durumlar gündeme gelir. Bu çerçeve yalnızca yön gösterir, istisnaları vardır ve bir kansızlığın türü ferritin, B12 vitamini, folat, retikülosit ve periferik yayma gibi ek testler olmadan belirlenmez.
RDW Yüksekliğinde Hangi Belirtiler Eşlik Edebilir?
RDW yüksekliğinin kendine özgü bir belirtisi yoktur ve kişinin yaşadığı yakınmalar RDW'ye değil, onu yükselten nedene bağlıdır. Kansızlık gelişmişse halsizlik, çabuk yorulma, solukluk, çarpıntı, eforla nefes darlığı ve baş dönmesi görülebilir. Demir eksikliğinde bunlara saç dökülmesi, tırnaklarda kırılganlık, ağız köşelerinde çatlaklar ve buz ya da toprak gibi alışılmadık maddeleri yeme isteği eşlik edebilir. B12 vitamini eksikliğinde el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, denge sorunları, unutkanlık ve dilde kızarıklık gibi sinir sistemi ve ağız bulguları ortaya çıkabilir. Hemolitik kansızlıklarda ciltte ve göz akında sararma ile idrar renginde koyulaşma dikkat çekebilir. Karaciğer hastalığına bağlı yükselmede karında şişlik, sarılık ya da kolay morarma gibi karaciğere ait bulgular öne çıkar. Erken dönem eksikliklerde ise RDW yükselmiş olsa bile kişi hiçbir yakınma fark etmeyebilir. Bu nedenle belirtisiz bir kişide rastlantısal olarak saptanan RDW yüksekliği de nedeni açısından değerlendirilir.
RDW Anemi Dışında Hangi Alanlarda Kullanılır?
Son yıllarda yapılan araştırmalarda RDW yüksekliği, kansızlık dışındaki bazı hastalıklarla da ilişkilendirilmiştir. Kalp yetmezliği ve kalp-damar hastalıkları olan kişilerde yüksek RDW'nin daha olumsuz bir seyirle birlikte görülebildiği bildirilmiştir. Kronik böbrek hastalığı, romatizmal hastalıklar gibi iltihabi durumlar ve genel sağlık sonuçları üzerine yapılan çalışmalarda da benzer ilişkiler gözlenmiştir. Bu ilişkinin olası açıklamaları arasında süregen iltihabın, oksidatif stresin (hücreye zarar veren moleküllerin artışı) ve beslenme bozukluklarının alyuvar üretimini düzensizleştirmesi yer alır. Ancak bu bulgular toplum düzeyindeki istatistiksel ilişkileri yansıtır ve tek bir kişinin riskini belirlemez. RDW bugün kalp hastalığı, böbrek hastalığı ya da başka bir durum için tanı testi veya bireysel risk testi olarak kullanılmaz. Kalp ya da böbrek sağlığına ilişkin değerlendirme, bu organlara özgü testler ve muayene bulgularıyla yapılır. Bu alandaki araştırmalar sürmektedir ve yüksek bir RDW, genel değerlendirmede diğer bulgularla birlikte ele alınabilecek bir veri olarak görülür.
RDW Sonucuyla Hangi Bölüme Başvurulur, Süreç Nasıl İlerler?
RDW yüksekliği çoğu zaman rutin bir hemogramda fark edildiği için ilk değerlendirme genellikle testi isteyen iç hastalıkları (dahiliye) uzmanı ya da aile hekimi tarafından yapılır. Çocuklarda sonuç çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümünde, gebelikte ise kadın hastalıkları ve doğum bölümünde gebelik izlemiyle birlikte ele alınır. Değerlendirmede önce sonuç MCV, hemoglobin ve diğer hemogram değerleriyle birlikte yorumlanır, kişinin öyküsü ve yakınmaları sorgulanır. Gerekli görülürse ferritin, B12 vitamini, folat, retikülosit sayımı ve periferik yayma gibi tamamlayıcı testler istenir. Küçük hücreli kansızlıkta demir eksikliği saptanmazsa talasemi taşıyıcılığı açısından hemoglobin elektroforezi değerlendirmeye eklenebilir. Açıklanamayan boyut çeşitliliği, birden fazla kan hücresi serisinde bozukluk ya da hemoliz bulguları varsa hematoloji bölümüne yönlendirme yapılır. Demir eksikliğinin kaynağı olarak kan kaybı düşünüldüğünde sindirim sistemi ya da kadın hastalıkları açısından ek incelemeler gündeme gelebilir. Nedene yönelik süreç başladıktan sonra hemogram belirli aralıklarla tekrarlanarak RDW ve diğer değerlerin seyri izlenir.