Sonda kaynaklı idrar yolu enfeksiyonu (CAUTI - Catheter-Associated Urinary Tract Infection), idrar kateteri kullanımı sırasında veya çıkarılmasından sonraki 48 saat içinde gelişen, üriner sistemde bakteriyel kolonizasyon ve enfeksiyon ile karakterize bir nozokomiyal enfeksiyondur. Yoğun bakım ve genel hastane enfeksiyonlarının önemli bir kısmını oluşturur.
CAUTI Kimlerde Daha Sık Görülür?
İdrar kateteri kullanan hastaların günlük %3-7 sinde bakteriüri gelişir; semptomatik CAUTI %1-3. Uzun süreli kateterli hastalarda kümülatif risk artar. Yaşlı, kadın, immün yetmezlikli, diyabetli, malnütrisyonlu, multipl antibiyotik kullanan hastalar yüksek risk.
CAUTI Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Ateş (>38°C), suprapubik hassasiyet, kostovertebral hassasiyet, kateter giriş yerinde dizüri (kateter çıkarılıdığında), pürülan idrar, bulanık idrar, kötü koku, hematüri. Yoğun bakım hastalarında bilinç değişikliği, ajitasyon, hipotansiyon sepsis belirtileri olabilir.
Asemptomatik bakteriüri (semptomsuz pozitif kültür) tedavi gerektirmez (gebelik ve üriner cerrahi öncesi hariç).
CAUTI Nedenleri Nelerdir?
Bakteriyel kolonizasyon kateter yüzeyinde biofilm oluşumu ile. E. coli (en sık), Klebsiella, Pseudomonas, Proteus, Enterococcus, Candida (uzun süreli kateterde) ana patojenler. ESBL üreten gram-negatifler, MDR patojenler yoğun bakımda sık.
Risk faktörleri: uzun süreli kateter (>7 gün), kapalı drenaj sisteminin açılması, kötü el hijyeni, immün yetmezlik, antibiyotik kullanımı, diyabet, kadın cinsiyet, ileri yaş.
CAUTI Tanısı Nasıl Konulur?
CDC kriterleri: idrar kateteri >2 gün, semptom (ateş, suprapubik hassasiyet, dizüri) + pozitif idrar kültürü (≥10⁵ CFU/mL bir patojen veya ≥10² CFU/mL kateter çıkarıldıktan sonra mid-stream örnek). Lökositüri (>10 lökosit/HPF), nitrit pozitifliği destekler. Kan kültürü sepsis şüphesinde.
CAUTI Yönetim ve Yaklaşım Nasıldır?
Empirik antibiyotik tedavi başlanır; lokal antibiyogram dikkate alınır. Sefalosporin, piperasilin-tazobaktam, karbapenem (MDR riski yüksekse). Vankomisin enterokok şüphesinde. Tedavi süresi 7-14 gün; uzun süreli kateterli hastalarda kateter değiştirme önemli.
Kaynak kontrolü: kateteri gereksiz kullanılmıyorsa derhal çıkarın, gereklilik devam ediyorsa değiştirin (yeni kateter, daha az biofilm). Kateter gerekçesi her gün gözden geçirilir.
Önleyici CAUTI bundle: kateter endikasyon (sadece gerekli durumlarda - sırasıyla idrar retansiyonu, doğru idrar çıkışı izlemi, peri-op urolojik cerrahi, uzun süreli immobilizasyon), aseptik yerleştirme, kapalı drenaj sistemi, günlük perineal hijyen, kateteri gereksiz kullanma, mümkün olan en kısa sürede çıkarma. Alternatifler (intermittent kataterizasyon, eksternal kondom kateteri) düşünülür.
CAUTI Komplikasyonları Nelerdir?
Pyelonefrit, sepsis, septik şok, bakteriyemi, multipl organ yetmezliği. Mortalite genelde düşük (<%10) ancak çoklu komorbiditeli hastalarda yüksek. Antibiyotik direnci gelişimi, multipl tedavi gereksinimi.
CAUTI Nasıl Gelişir?
Süreç kateter yerleştirildikten saatler içinde başlayan bakteriyel kolonizasyon ile. Günlük %5-10 risk artışı. Biofilm oluşumu antibiyotik penetrasyonunu azaltır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Hastane ortamında yönetilir. Kateter çıkarıldıktan sonra hastane dışında semptom gelişen hastalar (ateş, dizüri, suprapubik ağrı) hekime başvurmalıdır.
Son Değerlendirme
CAUTI önlenebilir bir nozokomiyal enfeksiyondur. Bundle uygulamaları, kateter endikasyonunun titiz değerlendirilmesi, mümkün olan en kısa sürede çıkarma temel önleyici stratejiler. Asemptomatik bakteriüri tedavi edilmez.
Koru Hastanesi Üroloji bölümünde uzman hekimlerimiz; yoğun bakım, enfeksiyon hastalıkları, mikrobiyoloji birimleriyle iş birliği içinde CAUTI yönetimi ve önlenmesinde hastalarımızın yanında durmaktadır.
