Posttravmatik Epilepsi

Posttravmatik Epilepsi Nedir?

Posttravmatik epilepsi, kafa travması sonrası gelişen tekrarlayan nöbetler ile karakterli bir durumdur. Halk arasında "travma sonrası havale hastalığı" olarak da bilinir. Kafa travması beyin dokusunda hasar yaratarak nöbet odağı oluşturabilir. Bu odaktan kaynaklanan tekrarlayan nöbetler posttravmatik epilepsi olarak adlandırılır.

Travma sonrası nöbetler üç gruba ayrılır. Erken nöbetler travmadan sonraki ilk yedi gün içinde görülür. Geç nöbetler yedinci günden sonra görülür. Posttravmatik epilepsi en az iki spontan geç nöbet ile tanımlanır. Erken nöbetler tek başına epilepsi tanısı koydurmaz ancak risk göstergesidir.

Kafa travması geçiren hastaların yaklaşık yüzde iki ile beşinde posttravmatik epilepsi gelişir. Bu oran travma şiddetiyle artar. Hafif travmalarda risk düşükken ağır travmalarda yüzde otuza kadar çıkabilir. Travmadan epilepsi gelişimine kadar geçen süre değişkendir; ilk yıl tepe risk dönemidir ancak yıllar sonra bile gelişebilir.

Tanıda klinik öykü, EEG, görüntüleme yöntemleri kullanılır. Tedavi antiepileptik ilaçlarla yapılır. Tedaviye dirençli olgularda epilepsi cerrahisi düşünülebilir. Multidisipliner yaklaşım gereklidir.

Posttravmatik Epilepsi Kimlerde Görülür?

Posttravmatik epilepsi kafa travması geçiren herkeste gelişebilir ancak bazı risk faktörleri vardır.

Şiddetli kafa travması geçirenler yüksek risk altındadır. Ağır travmalarda epilepsi gelişme oranı yüzde otuza kadar çıkabilir.

Penetran kafa yaralanmaları olan hastalar yüksek risk grubundadır. Ateşli silah yaralanmaları, kemik parçalarının beyin dokusuna sokulduğu durumlar tipiktir.

Depresyon kırığı olan hastalar risk altındadır.

Kortikal kontüzyonu olan hastalar risk grubundadır. Beyin korteksi yaralanması nöbet odağı oluşturur.

İntraserebral hematomu olan hastalar risk altındadır.

Subdural hematom hastaları risk grubundadır.

24 saatten uzun süren bilinç kaybı olan hastalar risk altındadır.

24 saatten uzun süren posttravmatik amnezi olan hastalar risk grubundadır.

Travma sonrası ilk hafta nöbet geçirenler risk altındadır. Erken nöbet geç epilepsi gelişme olasılığını artırır.

İki yaşından küçük çocuklar ve altmış beş yaşından büyük yaşlılar risk grubundadır.

Alkol kullananlar risk altındadır.

Ailede epilepsi öyküsü olanlar risk grubundadır.

Genetik yatkınlık (HLA polimorfizmleri) etkili olabilir.

Travma sonrası beyin enfeksiyonu gelişen hastalar risk altındadır.

Posttravmatik Epilepsi Belirtileri Nelerdir?

Posttravmatik epilepsinin temel belirtisi nöbetlerdir. Nöbet tipi etkilenen beyin bölgesine göre değişir.

Fokal nöbetler tipiktir. Travma bölgesinde başlayan nöbetler görülür. Fokal motor, fokal duyusal, fokal otonomik veya bilişsel nöbetler olabilir.

Bilinçli fokal nöbetlerde hasta bilincini korur. Bir el veya bacakta seğirme, his değişiklikleri, görsel veya işitsel belirtiler olabilir.

Bilinç bozukluğu olan fokal nöbetlerde hasta tepkisizdir. Otomatizmler (anlamsız hareketler, çiğneme, yutkunma) görülebilir.

Fokal başlangıçlı yaygınlaşan tonik-klonik nöbetler yaygındır. Fokal başlar ve tüm vücuda yayılır.

Yaygın tonik-klonik nöbetler de görülebilir. Klasik "büyük nöbet" şeklindedir.

Auralar nöbet öncesi görülebilir. Tuhaf his, koku, görüntü, deja vu hissi.

Tonik faz kasların kasılması ile karakterlidir.

Klonik faz ritmik sarsıntılarla karakterlidir.

Postiktal dönemde hasta uykuya eğilim, konfüzyon yaşar.

Dil ısırma nöbet sırasında olabilir.

İdrar veya dışkı kaçırma görülebilir.

Nöbet sonrası geçici nörolojik kayıp (Todd felci) görülebilir.

Statüs epileptikus (uzun süren nöbet) acil durumdur.

Posttravmatik Epilepsi Nedenleri Nelerdir?

Posttravmatik epilepsi kafa travmasının uzun dönem etkisidir.

Travmaya bağlı beyin dokusu hasarı temel sebeptir.

Kontüzyon ve laserasyon nöbet odağı oluşturur.

Hematom (kan birikimi) glial yara dokusu oluşumuna yol açar.

Kemik parçaları beyin dokusuna sokulması nöbet odağı yaratır.

Beyin enfeksiyonu posttravmatik dönemde gelişirse risk artar.

Kortikal yaralanma özellikle epileptojendir.

İskemi (beyne kan akımı azalması) glial değişikliklere yol açar.

Yaygın aksonal yaralanma posttravmatik epilepsi nedeni olabilir.

Glial yara dokusu zaman içinde gelişir ve nöbete yol açar.

Genetik yatkınlık etkili olabilir.

İnflamatuar süreçler katkıda bulunabilir.

Posttravmatik Epilepsi Nasıl Teşhis Edilir?

Posttravmatik epilepsi tanısı klinik öykü, EEG ve görüntüleme ile konulur.

Travma öyküsü detaylı sorgulanır.

Nöbet öyküsü tanı için kritiktir. Nöbet karakteri, süresi, sıklığı, tetikleyiciler öğrenilir.

Tanı kriterine göre travma sonrası en az iki spontan geç nöbet posttravmatik epilepsi tanısı koydurur.

Fizik ve nörolojik muayene yapılır.

Elektroensefalografi (EEG) tanıda temel araçtır. Nöbet odağı ve aktivitesi değerlendirilir.

Uzun süreli EEG monitörizasyon tanı zorluğunda yapılır.

Video-EEG nöbet tanısı için yararlıdır.

Manyetik rezonans görüntülemesi (MR) yapılır. Travma izleri, kontüzyon, glial yara dokusu görülür.

Yüksek çözünürlüklü MR ile küçük lezyonlar değerlendirilir.

Bilgisayarlı tomografi akut nöbet sonrası yapılabilir.

Nöropsikolojik değerlendirme yapılır. Bilişsel etkilenme değerlendirilir.

Kan tetkikleri yapılır. Diğer nöbet sebepleri dışlanır.

Lomber ponksiyon enfeksiyon şüphesinde yapılır.

Posttravmatik Epilepsi Yönetim ve Yaklaşım Nasıldır?

Posttravmatik epilepsi tedavisi antiepileptik ilaçlarla yapılır.

Antiepileptik ilaç seçimi nöbet tipine göre yapılır. Levetirasetam, karbamazepin, valproik asit, lamotrijin, fenitoin yaygın kullanılır.

Levetirasetam ilk seçim olarak sıkça kullanılır. Yan etki profili iyidir.

Karbamazepin fokal nöbetlerde etkilidir.

Valproik asit yaygın nöbetlerde etkilidir.

Lamotrijin iyi tolere edilir.

Tedavi düzenli olarak alınmalıdır.

İlaç kan düzeyleri takip edilebilir.

Yan etki takibi yapılır. Karaciğer, böbrek fonksiyonları izlenir.

Nöbet günlüğü tutulmalıdır.

Tetikleyici faktörlerden kaçınılır. Uyku eksikliği, alkol, stres, parlak ışıklar tetikleyici olabilir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri yapılır. Düzenli uyku, alkol kısıtlaması önerilir.

Sürüş kuralları öğretilir. Türkiye'de epilepsi hastaları belirli kriterler altında sürüş yapabilir.

Tedaviye dirençli olgularda kombinasyon tedavisi denenir.

Epilepsi cerrahisi dirençli olgularda düşünülür. Nöbet odağının cerrahi olarak çıkarılması.

Vagal sinir stimülasyonu seçili olgularda uygulanır.

Ketojenik diyet bazı hastalarda yararlı olabilir.

Profilaktik antiepileptik kullanımı tartışmalıdır. Genellikle ilk hafta önerilir.

Gebelik durumunda ilaç seçimi dikkatli yapılır.

Hasta eğitimi kritiktir. Nöbet sırasında ne yapılması gerektiği aileye öğretilir.

Posttravmatik Epilepsi Olası Komplikasyonlar

Posttravmatik epilepsi çeşitli komplikasyonlara yol açabilir.

Yaralanma nöbet sırasında olabilir. Düşme, kafa travması, kemik kırıkları.

Trafik kazaları sürüş sırasında nöbet gelişirse olabilir.

Yüzme ve banyo sırasında boğulma riski vardır.

Statüs epileptikus acil durumdur. Uzun süren nöbet hayatı tehdit eder.

SUDEP (epilepside ani açıklanamayan ölüm) nadir ancak ciddi komplikasyondur.

Antiepileptik ilaç yan etkileri görülür.

Bilişsel sorunlar nöbet ve ilaçlara bağlı olabilir.

Psikiyatrik sorunlar (depresyon, anksiyete) yaygındır.

Sosyal ve mesleki sorunlar yaşanabilir.

Damgalanma toplumsal sorundur.

Gebelik komplikasyonları görülebilir.

İlaç etkileşimleri sorunu olabilir.

Posttravmatik Epilepsi Nasıl Gelişir?

Posttravmatik epilepsi travma sonrası farklı zamanlarda gelişebilir.

Erken dönem ilk haftadır. Erken nöbetler bu dönemde görülür.

Geç dönem yedinci günden sonradır. Posttravmatik epilepsi bu dönemde gelişir.

İlk yıl tepe risk dönemidir.

Yıllar sonra bile gelişebilir.

Tedavi ile çoğu hastada nöbet kontrolü sağlanır.

Yaklaşık üçte birinde dirençli epilepsi gelişir.

Bazı hastalarda spontan iyileşme görülebilir.

Antiepileptik ilaç tedavisi uzun süreli olmalıdır.

Nöbet kontrolü iki-beş yıl sürdüğünde ilaç kademeli azaltılabilir.

Yaşam kalitesi tedaviye yanıta bağlıdır.

Posttravmatik Epilepsi için Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır.

Kafa travması sonrası nöbet acil durumdur.

İlk nöbet acil değerlendirme gerektirir.

Tekrarlayan nöbetler değerlendirilmelidir.

Nöbet karakterinde değişiklik değerlendirilmelidir.

Statüs epileptikus (beş dakikadan uzun nöbet) acil durumdur.

Yaralanma ile sonuçlanan nöbet değerlendirilmelidir.

İlaç yan etkileri değerlendirilmelidir.

Yeni nörolojik bulgular değerlendirilmelidir.

Depresyon, anksiyete gelişimi değerlendirilmelidir.

Gebelik planlaması varsa danışılmalıdır.

Cerrahi seçenekleri değerlendirilmelidir tedavi yetersizse.

Posttravmatik Epilepsi Hakkında Son Değerlendirme

Posttravmatik epilepsi kafa travmasının ciddi bir uzun dönem komplikasyonudur. Modern antiepileptik tedaviler ile çoğu hastada nöbet kontrolü sağlanır.

Erken tanı tedavi başarısı için önemlidir.

Antiepileptik ilaç tedavisi temel yaklaşımdır.

Tedaviye uyum kritiktir.

Tetikleyici faktörlerden kaçınma yararlıdır.

Yaşam tarzı düzenlemeleri önemlidir.

Hasta eğitimi tedavi sürecinin değerli parçasıdır.

Aile eğitimi önemlidir. Nöbet sırasında ne yapılacağı öğretilmelidir.

Sürüş kuralları öğrenilmelidir.

Yüzme, dağcılık gibi aktiviteler dikkatli yapılmalıdır.

Multidisipliner yaklaşım gereklidir.

Önleme açısından kafa travmasından korunma kritiktir.

Damgalanma ile mücadele edilmelidir.

Düzenli takip kontrolleri kaçırılmamalıdır.

Koru Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi bölümünde uzman hekimlerimiz, posttravmatik epilepsi yönetimi konusunda deneyimli bir ekiple hizmet vermektedir. Ayrıntılı klinik değerlendirme, EEG monitörizasyon, modern görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde epilepsi cerrahisi ile hastalarımıza kapsamlı bakım sunulmaktadır. Nöroloji, çocuk nörolojisi, psikiyatri, nöropsikoloji gibi bölümlerle iş birliği içinde, her hastanın özel durumuna uygun bireyselleştirilmiş tedavi planları sunulmaktadır.