Larenjit, larinks (gırtlak) bölgesinin iltihaplanmasıdır. Larinks ses tellerini içerir; bu yapıların iltihaplanması ses kısıklığı, ses kaybı veya değişim olarak prezente olur. Akut larenjit (1-3 hafta) en yaygın form olup çoğunlukla viral kaynaklıdır; kronik larenjit (3 haftadan uzun) sigara, alkol, kronik tahriş, gastroözofageal reflü veya ses kötüye kullanım ile ilişkili olabilir.
Larenjit dünya genelinde yaygın görülen bir hastalıktır; her yaşta ortaya çıkabilir ancak özellikle yetişkinlerde ses kullanımı yoğun mesleklerde (öğretmen, şarkıcı, çağrı merkezi, satıcı), çocuklarda ise viral üst solunum yolu enfeksiyonları sonrası sıktır. Çocuklarda krup (akut laringotrakeobronşit) tipik bir varyanttır.
Kimlerde Görülür?
Larenjit her yaşta görülür; risk grupları:
- Ses kullanımı yoğun meslekler (öğretmen, şarkıcı, oyuncu, çağrı merkezi çalışanı, vaiz, satıcı)
- Sigara ve alkol kullananlar
- Çocuklar (özellikle 6 ay - 3 yaş arası - krup için)
- Gastroözofageal reflü hastaları (laringofaringeal reflü)
- İmmün baskılanmış kişiler, kronik akciğer hastalığı olanlar
Mevsimsel etki: sonbahar-kış aylarında viral kaynaklı larenjit artar. Hava kirliliği, sigara dumanına maruziyet, kuru hava, mesleksel kimyasal maruziyet, soğuk hava risk faktörleridir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Akut larenjit belirtileri:
- Ses kısıklığı, ses çıkaramama (afoni), ses kalitesinde değişim
- Boğaz ağrısı, yanma hissi, gıcıklanma
- Kuru veya hafif balgamlı öksürük
- Yutma sırasında hafif rahatsızlık, kuruluk hissi
- Eşlik eden ÜSYE bulguları (burun akıntısı, ateş, halsizlik - viral kaynaklıysa)
Krup (çocuklarda): havlar tarzda öksürük, inspiratuvar stridor, ses kısıklığı, hafif ateş, gece artan belirtiler. Şiddetli vakalarda dispne, hipoksemi.
Akut epiglottit (acil tablo - özellikle çocuklarda): yüksek ateş, ileri salivasyon, ses kısıklığı, dispne, "sıcak patates" sesi, dik oturma pozisyonu (tripod), boğaz muayenesinde dikkatli olunmalı (havayolu obstrüksiyonu riski).
Kronik larenjit: persistan ses kısıklığı (>3 hafta), boğazda yabancı cisim hissi, geğirme, gıcıklanma, kronik öksürük. Reflü laringositin tipik bulguları.
Tanı Nasıl Konulur?
Klinik öykü ve fizik muayene ile tanı çoğunlukla konulur. Detaylı larinks muayenesi indirekt laringoskopi veya fiberoptik larinjoskopi ile yapılır.
Kronik larenjitte mutlaka laringoskopi (malignite ekarte etmek için), gerekirse biyopsi. Reflü tanısı için pH monitorizasyon. PCR (viral etken), boğaz kültürü (bakteriyel şüphe), tam kan sayımı seçilmiş vakalarda.
Ayırıcı tanı: ses telleri nodül-polip-kist, larinks kanseri (özellikle 50 yaş üstü, sigara öyküsü, persistan ses kısıklığı), refluks larenjit, vokal kord paralizi, fonksiyonel disfoni, lökoplaki.
Tedavi Süreci Nasıl İşler?
Akut viral larenjit tedavisi destekleyici:
- Ses istirahati (en önemli - sesini zorlamama, fısıltıdan kaçınma)
- Bol sıvı alımı, hidrasyon
- Boğaz pastilleri, ılık içecekler, bal (1 yaş üzeri)
- Buhar inhalasyonu, oda nemlendirilmesi
- Sigara, alkol, irritanlardan kaçınma
Bakteriyel larenjit (nadir): uygun antibiyotik. Krup tedavisi: nebülize epinefrin (şiddetli vakalarda), sistemik kortikosteroid (deksametazon 0.6 mg/kg tek doz oral/IM). Epiglottit: acil havayolu güvenliği, IV antibiyotik (seftriakson), yoğun bakım.
Kronik larenjit tedavisi: tetikleyici faktörlerin uzaklaştırılması (sigara, alkol, reflü kontrolü - PPI), ses terapisi (vocal rehabilitation), ses hijyeni. Reflü larenjitinde PPI 2-3 ay. Persistan vakalarda KBB ve foniyatri konsültasyonu.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Akut larenjit komplikasyonları: alt solunum yolu yayılımı (bronşit, pnömoni), sekonder bakteriyel enfeksiyon, krup gelişimi (çocuklarda), epiglottit (acil).
Kronik larenjit komplikasyonları: ses telleri nodülleri, polip, kist, granülom, kronik ses bozukluğu, mesleksel kayıp (özellikle ses kullanan meslekler). Persistan reflü larenjit: ses telleri ödemi, ülserasyon, granülom. Larinks kanseri riski (uzun süreli sigara + alkol + kronik tahriş - tarama önemli).
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Larenjit çeşitli nedenlerle gelişir.
Akut larenjit nedenleri: viral enfeksiyonlar (rinovirüs, influenza, parainfluenza, RSV, adenovirüs - en sık), bakteriyel enfeksiyon (grup A streptokok, Moraxella, Haemophilus - daha az sıklıkta), fungal (Candida - özellikle inhale steroid kullananlarda, immün baskılanma), ses zorlaması, kimyasal maruziyet.
Kronik larenjit nedenleri: sigara, alkol, kronik ses kötüye kullanım, gastroözofageal reflü (laringofaringeal reflü - LPR), kronik sinüzit (postnazal akıntı), kimyasal-mesleksel maruziyet, inhale kortikosteroid kullanımı (oral kandidiazis, ses kısıklığı), tüberküloz, sarkoidoz, romatolojik hastalıklar.
Risk faktörleri: ses kullanım yoğun meslekler, sigara, alkol, GÖRH, soğuk hava, kuru ortam, hava kirliliği, ses zorlaması, viral ÜSYE öyküsü, immün baskılanma, kronik hastalıklar.
Korunma: ses hijyeni (sesi zorlamama, mikrofon kullanımı), sigara bırakma, alkol kontrolü, reflü tedavisi, oda nemlendirilmesi, bol sıvı alımı, irritan ortamdan kaçınma, viral ÜSYE'lerden korunma (el hijyeni, aşı).
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
2 haftadan uzun süren ses kısıklığı, nefes alırken zorluk, yutma güçlüğü, kanlı tükürük, şiddetli boğaz ağrısı, yüksek ateş, boyunda sert şişlik, sigara içen kişilerde persistan ses kısıklığı (larinks kanseri tarama - acil değerlendirme), çocuklarda stridor, ileri dispne, sıcak patates sesi durumlarında KBB uzmanına başvurulmalıdır. Acil: epiglottit şüphesi, şiddetli krup, ileri havayolu obstrüksiyonu.
Koru Hastanesi Kulak Burun Boğaz bölümü hizmet vermektedir.
Son Değerlendirme
Larenjit yaygın görülen, çoğunlukla benign seyirli bir KBB hastalığıdır. Akut viral larenjit destekleyici tedavi (ses istirahati, hidrasyon) ile genellikle 1-2 haftada düzelir. Kronik larenjit tetikleyici faktörlerin yönetimi ve uzman değerlendirmesi gerektirir. Sigara içenlerde persistan ses kısıklığı larinks kanseri açısından mutlaka değerlendirilmelidir. Krup ve epiglottit çocuklarda acil tablolardır. Ses kullanan meslek sahiplerinin ses hijyeni eğitimi alması önemli. Şikayetleriniz varsa Koru Hastanesi Kulak Burun Boğaz bölümümüzdeki uzmanlarımızla görüşebilirsiniz.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
