Protez rebasing, halk arasında yeniden kaideleme olarak bilinen bu işlem, mevcut protezin tüm kaide materyalinin değiştirilerek yeni akrilik rezin ile yenilenmesi prosedürüdür. Çıkarılabilir protez kullanıcılarında zamanla meydana gelen alveol kret rezorpsiyonu, protezin iç yüzeyi ile ağız dokuları arasında uyumsuzluğa yol açar. Bu uyumsuzluk, protezin retansiyonunun ve stabilitesinin azalmasına, mukozal irritasyona ve çiğneme veriminin düşmesine neden olmaktadır. Rebasing işlemi, protezin yapay dişlerini, oklüzal ilişkilerini ve genel formunu koruyarak yalnızca kaide materyalini yenileyerek bu uyum sorununu giderir. Protetik rehabilitasyonda rebasing, protez yenileme maliyetinden kaçınmak ve mevcut protezin kullanım ömrünü uzatmak için sıklıkla tercih edilen bir prosedürdür.
Protez Rebasing (Yeniden Kaideleme) Nedir?
Protez rebasing, mevcut bir protezin kaide materyalinin tamamının çıkarılarak yeni akrilik rezin ile değiştirilmesi işlemidir. Bu prosedürde protezin yapay dişleri, metal bileşenleri (kroşeler, iskelet vb.) ve genel formu korunur; yalnızca doku yüzeyindeki ve kenar bölgelerindeki akrilik materyal tamamen yenilenir. Yeni kaide, mevcut ağız dokularının güncel morfolojisine uygun şekilde şekillendirilir ve böylece protezin retansiyonu ve stabilitesi yeniden sağlanır.
Rebasing ile relining kavramları sıklıkla karıştırılmaktadır. İki prosedür arasındaki temel fark şudur:
- Rebasing (yeniden kaideleme): Tüm kaide materyali değiştirilir. Protezin doku yüzeyi ve kenar bölgelerindeki akrilik tamamen çıkarılarak yeni akrilik ile yeniden oluşturulur. Daha kapsamlı bir işlemdir.
- Relining (astarlama): Mevcut kaide korunur ve yalnızca doku yüzeyine ince bir tabaka yeni akrilik eklenir. Kaidenin genel kalınlığı artar. Daha basit ve hızlı bir prosedürdür.
Her iki prosedürün de amacı protez-doku uyumunu iyileştirmektir ancak rebasing, daha kapsamlı uyum sorunlarında ve kaide materyalinin bozulduğu durumlarda tercih edilir. Relining ise hafif uyumsuzluklar ve erken dönem uyum kayıplarında yeterli olabilir.
Rebasing Endikasyonları
Rebasing işlemi, belirli klinik durumlarda endikedir. Doğru endikasyon değerlendirmesi, tedavi başarısını ve hasta memnuniyetini doğrudan etkiler.
- Alveol kret rezorpsiyonu: En sık rebasing endikasyonudur. Diş çekimi sonrası ilk yıl içinde alveol krette önemli miktarda kemik kaybı yaşanır. Bu rezorpsiyon ilerleyen yıllarda yavaşlayarak devam eder ve protez uyumunu sürekli olarak bozar.
- İmmediat protez sonrası: Çekim sonrası hemen yerleştirilen immediat protezlerde altı ila on iki aylık iyileşme sürecinde belirgin kret değişiklikleri yaşanır. Bu dönem sonunda rebasing, immediat protezin kesin protez fonksiyonunu üstlenmesini sağlar.
- Kaide materyalinin bozulması: Uzun süreli kullanımda akrilik kaidede porozite artışı, renk değişimi, yüzey pürüzlenmesi ve mekanik özellik kaybı meydana gelebilir. Bu durumda kaide materyalinin tamamen yenilenmesi gerekir.
- Protez stomatiti tedavisi: Kronik protez stomatitinde eski kaide materyalinin içerisine penetre olmuş Candida organizmaları, temizlik ile tamamen giderilemeyebilir. Kaidenin tamamen değiştirilmesi enfeksiyon kaynağını ortadan kaldırır.
- Yapay dişlerin ve oklüzyonun uygun olması: Protezin yapay dişleri, oklüzal ilişkiler ve genel estetik tatmin edici düzeyde ise yeni protez yapmak yerine rebasing tercih edilir.
- Ekonomik nedenler: Yeni protez yapımının maliyetini karşılayamayan hastalarda rebasing, mevcut protezin kullanım ömrünü uzatan ekonomik bir alternatiftir.
- Yaşlı ve kronik hastalarda: Genel durumu uzun süreli tedavi protokollerine uygun olmayan hastalarda rebasing, daha kısa sürede tamamlanan bir çözüm sunar.
Rebasing Kontrendikasyonları
Rebasing işleminin uygun olmadığı durumların bilinmesi, hatalı tedavi kararlarının önlenmesi açısından önemlidir.
- İleri derecede aşınmış yapay dişler: Yapay dişlerin oklüzal yüzeyleri ciddi şekilde aşınmışsa, rebasing oklüzal düzeni iyileştirmez. Bu durumda yeni protez yapılması gerekir.
- Uyumsuz oklüzal ilişkiler: Vertikal boyut kaybı veya ciddi oklüzal bozukluk varsa rebasing tek başına yeterli değildir.
- Estetik memnuniyetsizlik: Hasta yapay dişlerin rengi, formu veya diziliminden memnun değilse rebasing ile bu sorunlar giderilemez.
- Kırık veya hasarlı metal iskelet: İskelet protezlerde metal altyapıda kırık veya deformasyon varsa rebasing uygulanamaz.
- Çok eski protezler: On beş yılın üzerinde kullanılmış protezlerde yapay dişlerin, kroşelerin ve genel yapının yetersiz olma olasılığı yüksektir. Yenileme daha uygun olabilir.
- Aktif enfeksiyon: Ağız içinde aktif enfeksiyon (apse, şiddetli periodontal enfeksiyon) varlığında rebasing öncesinde enfeksiyonun tedavi edilmesi gerekir.
Rebasing Uygulama Teknikleri
Rebasing işlemi, laboratuvar tekniği ve klinik (chairside) teknik olmak üzere iki farklı yaklaşımla gerçekleştirilebilir.
Laboratuvar Rebasing Tekniği
Laboratuvar tekniği, en yüksek kalitede sonuç veren standart yaklaşımdır. Aşamaları şu şekildedir:
Birinci aşama - Ölçü alma: Mevcut protez bireysel kaşık olarak kullanılır. Protezin iç yüzeyine ölçü maddesi (çinko oksit öjenol pat, elastomerik ölçü maddesi veya aljinat) uygulanır ve protez ağızda konumlandırılarak fonksiyonel ölçü alınır. Bu ölçü, mevcut kret morfolojisini yansıtır.
İkinci aşama - Laboratuvar işlemi: Ölçü ile birlikte protez laboratuvara gönderilir. Laboratuvarda protezin eski akrilik kaidesi tamamen veya büyük ölçüde uzaklaştırılır. Yapay dişler ve varsa metal bileşenler korunur. Yeni alçı model üzerinde mufla hazırlanır ve ısıyla polimerize akrilik rezin ile yeni kaide oluşturulur. Polimerizasyon sonrası bitim ve parlatma işlemleri yapılır.
Üçüncü aşama - Teslim: Yeniden kaidesi yapılmış protez ağıza yerleştirilir. Retansiyon, stabilite ve oklüzyon kontrol edilir. Bası noktaları tespit edilip düzeltilir. Kenar uzunlukları ve kalınlıkları değerlendirilir.
Klinik (Chairside) Rebasing Tekniği
Klinik ortamda otopolimerize akrilik rezin kullanılarak yapılır. Protezin iç yüzeyindeki eski akrilik uzaklaştırılır, otopolimerize akrilik hamuru protez içine yerleştirilir ve protez ağıza oturtularak polimerizasyon tamamlanır. Bu teknik daha hızlıdır ancak rezidüel monomer riski, polimerizasyon büzülmesi ve yüzey kalitesi açısından laboratuvar tekniğine göre dezavantajlıdır.
Rebasing ve Relining Karşılaştırması
Her iki prosedürün kendine özgü avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Klinik duruma göre uygun yöntemin seçilmesi tedavi başarısını belirler.
Uygulama kapsamı: Rebasing tüm kaide materyalini değiştirirken, relining mevcut kaide üzerine ince bir tabaka ekler. Rebasing daha kapsamlı bir müdahaledir.
Uyum kalitesi: Rebasing, tüm kaidenin yenilenmesi sayesinde daha üstün uyum sağlar. Relining ise mevcut kaide üzerindeki uyumsuzlukları kısmen giderir.
İşlem süresi: Relining genellikle tek seansta tamamlanabilirken, laboratuvar rebasing iki seans ve bir ila iki gün laboratuvar süreci gerektirir.
Maliyet: Relining, rebasing'e göre daha ekonomiktir. Ancak relining ile giderilemeyen uyum sorunlarında rebasing yapılması kaçınılmaz olduğundan, gereksiz relining maliyeti artırabilir.
Kaide kalitesi: Rebasing, tamamen yeni akrilik kaide sağladığından materyal kalitesi açısından üstündür. Relining'de eski ve yeni akrilik arasındaki bağlanma ara yüzeyi potansiyel bir zayıflık noktasıdır.
Endikasyon farkı: Hafif uyum kayıplarında relining yeterli iken, ileri uyumsuzluk, kaide materyali bozulması ve protez stomatiti tedavisinde rebasing tercih edilir.
Rebasing Materyalleri
Rebasing işleminde kullanılan materyaller, protezin performansını ve hasta konforunu doğrudan etkiler.
Isıyla Polimerize Akrilik Rezin
Laboratuvar rebasing tekniğinde kullanılan standart materyaldir. Polimetilmetakrilat esaslıdır ve yüksek sıcaklıkta su banyosunda polimerize edilir. Mekanik dayanıklılık, renk stabilitesi ve yüzey pürüzsüzlüğü açısından en iyi sonuçları verir. Rezidüel monomer miktarı, otopolimerize akriliğe göre çok daha düşüktür.
Otopolimerize (Kimyasal Polimerize) Akrilik Rezin
Klinik rebasing tekniğinde kullanılır. Oda sıcaklığında kimyasal aktivatörler ile sertleşir. Hızlı uygulama avantajı sunar ancak daha yüksek rezidüel monomer içeriği, daha düşük mekanik özellikler ve daha fazla polimerizasyon büzülmesi dezavantajlarıdır.
Yumuşak Astar Materyalleri
Belirli klinik durumlarda kaidenin doku yüzeyine yumuşak astar materyali uygulanır. Silikon esaslı veya akrilik esaslı yumuşak materyaller, hassas mukoza, belirgin kemik çıkıntıları ve ağrılı kret bölgelerinde şok emici tabaka olarak fonksiyon görür. Ancak yumuşak materyallerin ömrü sert akriliğe göre daha kısadır ve daha sık yenileme gerektirir.
Işıkla Polimerize Rezin
Işık aktivasyonu ile sertleşen rezin materyaller, klinik uygulamada kontrollü çalışma süresi ve düşük rezidüel monomer avantajı sunar. Ancak kullanımı henüz sınırlıdır ve mekanik özellikleri ısıyla polimerize akriliğe kıyasla daha düşük olabilir.
Rebasing Sonrası Bakım ve Kontrol
Rebasing işlemi sonrasında doğru bakım ve düzenli kontrol, protezin yenilenen uyumunun sürdürülmesi açısından kritik önem taşır.
İlk yirmi dört saat: Yeni kaide materyalinin son polimerizasyonu tamamlanana kadar protez sürekli takılı tutulmalıdır. Bu süre, materyalin ağız içi ortama adaptasyonu için önemlidir. Yumuşak gıdalarla beslenme önerilir.
İlk hafta: Birinci ve üçüncü gün kontrol randevuları önerilir. Bası noktaları kontrol edilir ve düzeltilir. Oklüzal ilişkiler yeniden değerlendirilir. Retansiyon ve stabilite kontrol edilir.
Birinci ay: Haftalık kontroller ile protez uyumu takip edilir. Yumuşak doku adaptasyonu değerlendirilir. Hastanın şikayetleri dinlenir ve gerekli düzeltmeler yapılır.
Uzun vadeli takip: Altı aylık periyodik kontrollere devam edilir. Kret rezorpsiyonu devam edeceğinden protez uyumunun düzenli olarak izlenmesi gerekir. Yeniden uyum kaybı tespit edildiğinde relining veya ikinci bir rebasing değerlendirilir.
Günlük protez bakım protokolü, rebasing öncesi ile aynı şekilde uygulanmalıdır. Protez fırçası ile mekanik temizlik, kimyasal temizleme solüsyonları ve doğru saklama koşullarına uyulmalıdır.
Rebasing İşleminin Avantajları ve Dezavantajları
Avantajlar
- Maliyet avantajı: Yeni protez yapımına kıyasla önemli ölçüde daha ekonomiktir. Hastanın mevcut protezinden memnun olduğu durumlarda gereksiz yenileme maliyetinden kaçınılır.
- Alışkanlık korunması: Hasta, alışık olduğu protez formunu ve dişleri korur. Yeni proteze adaptasyon süreci yaşanmaz.
- Oklüzal ilişkilerin korunması: Mevcut oklüzyon uygun düzeyde ise rebasing ile oklüzal ilişkiler bozulmaz.
- Kısa tedavi süresi: Yeni protez yapımına göre daha az klinik seans gerektirir.
- Kaide yenilenmesi: Yaşlanmış, poroz ve renklenmiş kaide materyali tamamen yeni materyalle değiştirilir.
- Hijyen iyileştirmesi: Yeni kaide materyalinin pürüzsüz yüzeyi, plak birikimini azaltır.
Dezavantajlar
- Yapay diş sınırlılıkları: Eski yapay dişlerin aşınması, renk değişimi veya form bozukluğu rebasing ile giderilemez.
- Polimerizasyon stresi: Yeni kaide materyalinin polimerizasyonu sırasında oluşan iç gerilmeler, yapay dişlerin pozisyonunu minimal düzeyde değiştirebilir.
- Protezsiz kalma süresi: Laboratuvar tekniğinde hasta bir ila iki gün protezsiz kalabilir. Bu durum özellikle tek protez kullanan hastalarda sorun oluşturur.
- Tekrar gereksinimi: Kret rezorpsiyonu devam ettiğinden rebasing işleminin birkaç yıl sonra tekrarlanması gerekebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Rebasing ne zaman yapılmalıdır?
Protez belirgin şekilde bollaştığında, stabilitesini kaybettiğinde, yapıştırıcı kullanımına rağmen yerinde durmadığında veya mukozal irritasyon geliştiğinde rebasing değerlendirilmelidir. İmmediat protez kullanıcılarında çekim sonrası altı ila on iki ay arasında rebasing planlanır. Genel olarak iki ila dört yılda bir rebasing ihtiyacı doğabilir.
Rebasing işlemi ağrılı mıdır?
Rebasing işleminin kendisi ağrısız bir prosedürdür. Ölçü alma aşamasında hafif rahatsızlık hissedilebilir. Yeni kaide uygulandıktan sonra ilk günlerde bazı bası noktaları oluşabilir; bunlar kontrol seanslarında düzeltilir.
Rebasing yerine yeni protez yaptırmak daha mı iyi?
Bu karar, protezin genel durumuna bağlıdır. Yapay dişler iyi durumda, oklüzyon uygun ve hasta protezinden memnunsa rebasing ekonomik ve pratik bir çözümdür. Ancak yapay dişler aşınmış, oklüzyon bozuk veya protez çok eskiyse yeni protez yapmak daha doğru bir tercih olacaktır. Hekiminiz bireysel değerlendirme yaparak en uygun seçeneği önerecektir.
Rebasing kaç kez yapılabilir?
Yapay dişlerin durumu ve metal bileşenlerin bütünlüğü uygun olduğu sürece rebasing birden fazla kez uygulanabilir. Ancak her rebasing işleminde yapay dişlerin incelip kırılganlaşma riski göz önünde bulundurulmalıdır. Genellikle iki ila üç kez rebasing sonrasında protezin yenilenmesi düşünülmelidir.
Rebasing işlemi ne kadar sürer?
Laboratuvar rebasing tekniğinde iki klinik seans ve bir ila iki gün laboratuvar süreci gerekir. Toplam tedavi süresi üç ila beş gündür. Klinik (chairside) rebasing tekniğinde işlem tek seansta, yaklaşık bir ila iki saat içinde tamamlanabilir.
Rebasing sonrası protez ne kadar daha dayanır?
Rebasing ile protezin kullanım ömrü iki ila dört yıl daha uzatılabilir. Ancak bu süre, kret rezorpsiyonunun hızına, hastanın bakım alışkanlıklarına ve yapay dişlerin aşınma durumuna bağlı olarak değişir. Düzenli kontroller ile protezin ne zaman yenilenmesi gerektiği belirlenir.
Koru Hastanesi'nde Protez Rebasing Hizmetleri
Koru Hastanesi Ağız ve Diş Sağlığı bölümünde uzman hekimlerimiz, protez rebasing işleminde hastanın bireysel ihtiyaçlarını ve protezin genel durumunu kapsamlı şekilde değerlendirerek en uygun tedavi yaklaşımını belirlemektedir. Yüksek kaliteli kaide materyalleri ve modern laboratuvar teknikleri ile gerçekleştirilen rebasing işlemleri, protezin uyumunu ve fonksiyonel performansını yeniden kazanmasını sağlamaktadır. Tedavi sonrasında düzenli kontrol programları ile protez uyumunun sürdürülmesi hedeflenmekte ve hastanın uzun vadeli ağız sağlığı güvence altına alınmaktadır.
