Epidemiyolojik Veriler ve Klinik Önem

Geçici iskemik atak (GİA), beyin kan akımının kısa süreli olarak kesintiye uğraması sonucunda ortaya çıkan, fokal nörolojik defisitlerin geçici olarak gözlemlendiği bir klinik tablodur. Klasik tanımda semptomların 24 saat içinde tamamen düzelmesi esas alınmakla birlikte, günümüz yaklaşımında doku bazlı tanım öne çıkmaktadır. Buna göre, difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans görüntülemede (DWI-MRG) akut iskemik lezyon saptanmaması koşuluyla, semptom süresi ne olursa olsun GİA tanısı konulabilmektedir. Bu durum, GİA ile minör iskemik inme arasındaki ayrımın yeniden değerlendirilmesine yol açmıştır.

Geçici iskemik atak, serebrovasküler hastalıklar arasında kritik bir öneme sahiptir; çünkü GİA geçiren hastaların yaklaşık yüzde 10-15 kadarında ilk 90 gün içinde tam gelişmiş iskemik inme meydana gelmektedir. Bu riskin önemli bir bölümü ise ilk 48 saat içinde yoğunlaşmaktadır. Dolayısıyla GİA, beyin damar hastalıklarında erken uyarı sinyali olarak kabul edilmekte ve acil değerlendirme ile zamanında müdahale gerektiren bir durum olarak ele alınmaktadır.

Epidemiyolojik verilere göre, GİA insidansı yılda 100.000 kişide 50-80 arasında değişmektedir. İleri yaş, hipertansiyon, diabetes mellitus, atriyal fibrilasyon, hiperkolesterolemi ve sigara kullanımı başlıca risk faktörleri arasında yer almaktadır. Erkeklerde kadınlara kıyasla daha sık görülmekle birlikte, kadınlarda atipik prezentasyonlar nedeniyle tanı gecikmesi yaşanabilmektedir.

İnsidans: Yılda 100.000 kişide 50-80 arasında değişmektedir
İnme riski: GİA sonrası ilk 90 günde %10-15 oranında iskemik inme gelişebilmektedir
Erken risk: İnme riskinin önemli bir bölümü ilk 48 saat içinde yoğunlaşmaktadır
Cinsiyet: Erkeklerde kadınlara kıyasla daha sık görülmektedir
Risk faktörleri: Hipertansiyon, diabetes mellitus, atriyal fibrilasyon ve sigara başlıca risk faktörleridir

Geçici İskemik Atak Nedir?

Tanım ve Patofizyolojik Mekanizmalar

Geçici iskemik atağın patofizyolojisi, iskemik inme ile benzer mekanizmaları paylaşmaktadır. Temel olarak üç ana etiyolojik mekanizmadan söz edilebilir: büyük damar aterosklerozu, kardiyoembolizm ve küçük damar hastalığı. Büyük damar aterosklerozunda, karotis veya vertebral arterlerdeki ateromatöz plakların üzerinde oluşan trombüslerin embolizasyonu ya da hemodinamik yetersizlik sonucu geçici hipoperfüzyon meydana gelmektedir.

Kardiyoembolik mekanizmada ise atriyal fibrilasyon, kapak hastalıkları, patent foramen ovale, sol ventrikül trombüsü gibi kardiyak kaynaklardan embolizasyon söz konusudur. Atriyal fibrilasyon, GİA ve iskemik inme etiyolojisinde en sık karşılaşılan kardiyak neden olup, özellikle ileri yaş grubunda prevalansı artmaktadır. Küçük damar hastalığı ise penetran arterlerin lipohyalinozisi veya fibrinoid nekrozu sonucunda laküner tipte geçici iskemik ataklara yol açabilmektedir.

Daha nadir nedenler arasında arteriyel diseksiyon, vaskülit, hiperkoagülabilite sendromları, moyamoya hastalığı ve paradoksal embolizm sayılabilir. Genç hastalarda bu nadir etiyolojilerin araştırılması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca hipoperfüzyon mekanizması ile ortaya çıkan GİA tabloları, ciddi karotis stenozu veya tandem lezyonlarda karşımıza çıkabilmektedir.

Büyük damar aterosklerozu: Karotis veya vertebral arterlerdeki ateromatöz plak embolizasyonu veya hemodinamik yetersizlik
Kardiyoembolizm: Atriyal fibrilasyon, kapak hastalıkları, patent foramen ovale ve sol ventrikül trombüsü kaynaklı
Küçük damar hastalığı: Penetran arterlerin lipohyalinozisi sonucu laküner tipte GİA
Arteriyel diseksiyon: Özellikle genç hastalarda önemli bir etiyolojik neden
Hiperkoagülabilite sendromları: Nadir nedenler arasında yer alır, genç hastalarda araştırılmalıdır

Geçici İskemik Atağın Nedenleri

Risk Faktörleri ve ABCD2 Skoru

Acil serviste GİA tanısı konulan hastaların inme risk değerlendirmesi sistematik olarak yapılmalıdır. ABCD2 skoru, bu amaçla en yaygın kullanılan risk sınıflandırma aracıdır. ABCD2 skorlama sistemi aşağıdaki parametrelerden oluşmaktadır:

Age (Yaş): 60 yaş ve üzeri ise 1 puan verilir.
Blood pressure (Kan basıncı): Sistolik kan basıncı 140 mmHg üzerinde veya diyastolik kan basıncı 90 mmHg üzerinde ise 1 puan verilir.
Clinical features (Klinik bulgular): Tek taraflı güçsüzlük varlığında 2 puan, güçsüzlük olmaksızın konuşma bozukluğu varlığında 1 puan verilir.
Duration (Süre): Semptom süresi 60 dakikadan uzun ise 2 puan, 10-59 dakika arasında ise 1 puan verilir.
Diabetes (Diyabet): Diabetes mellitus varlığında 1 puan verilir.

Toplam skor 0 ile 7 arasında değişmektedir. Skor 4 ve üzerinde olan hastalar yüksek riskli olarak kabul edilmekte ve acil hospitalizasyon önerilmektedir. Skor 0-3 arasındaki düşük riskli hastalar ise 24-48 saat içinde kapsamlı poliklinik değerlendirmesine yönlendirilmelidir. Ancak güncel kılavuzlar, ABCD2 skorunun tek başına yeterli olmadığını ve vasküler görüntüleme bulguları, DWI-MRG pozitifliği ve atriyal fibrilasyon gibi ek risk faktörlerinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır.

Hipertansiyon: En önemli değiştirilebilir risk faktörü; inme riskini 3-4 kat artırmaktadır
Atriyal fibrilasyon: Kardiyoembolik GİA ve inmenin en sık kardiyak nedenidir
Diabetes mellitus: İnme riskini yaklaşık iki kat artıran bağımsız risk faktörüdür
Hiperkolesterolemi: Ateroskleroz progresyonunu hızlandırarak vasküler olay riskini artırmaktadır
Sigara kullanımı: Endotel disfonksiyonu ve tromboz riskini artırmaktadır
Karotis darlığı: İpsilateral %50 üzeri darlık önemli bir etiyolojik faktördür

Geçici İskemik Atağın Belirtileri

Vasküler Bölgeye Göre Klinik Tablo

Geçici iskemik atağın klinik tablosu, etkilenen vasküler bölgeye göre farklılık göstermektedir. Anterior sirkülasyon GİA tablolarında en sık karşılaşılan bulgular şunlardır:

Motor defisitler: Kontralateral hemiparezi veya monoparezi şeklinde ortaya çıkabilir. Üst ekstremite tutulumu alt ekstremiteye göre daha belirgin olabilir.
Duyusal bozukluklar: Kontralateral hemihipoestezi, parestezi veya uyuşukluk şikayetleri görülebilir.
Dil bozuklukları: Dominant hemisfer tutulumunda Broca tipi, Wernicke tipi veya global afazi gelişebilir.
Görme bozuklukları: Amaurosis fugax (geçici monoküler körlük) anterior sirkülasyon GİA için oldukça tipik bir bulgudur ve retinal hipoperfüzyonu yansıtır.
İhmal sendromu: Non-dominant hemisfer tutulumunda kontralateral uzamsal ihmal gözlenebilir.

Posterior sirkülasyon GİA tablosunda ise vertigo, ataksi, diplopi, dizartri, disfaji, bilateral görme alanı defektleri ve çapraz bulgular (ipsilateral kranyal sinir paralizisi ile kontralateral motor veya duyusal defisit birlikteliği) karşımıza çıkabilir. Posterior sirkülasyon semptomlarının nonspesifik olması nedeniyle tanı güçlüğü yaşanabilir; izole vertigo veya baş dönmesinin GİA ile ilişkisinin değerlendirilmesi dikkatli bir nörolojik muayene gerektirmektedir.

Geçici İskemik Atakta Tanı Yöntemleri

Acil Serviste Tanısal Değerlendirme

Geçici iskemik atak şüphesiyle acil servise başvuran hastanın değerlendirilmesinde sistematik ve hızlı bir yaklaşım benimsenmelidir. İlk adım olarak vital bulgular değerlendirilmeli, kan basıncı, kalp hızı, oksijen saturasyonu ve kan glukozu ölçülmelidir. Hipoglisemi, hipertansif ensefalopati ve kardiyak aritmiler gibi GİA taklitçileri hızla dışlanmalıdır.

Nörolojik muayene sistemik ve detaylı bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Kranyal sinir muayenesi, motor ve duyusal sistem değerlendirmesi, serebellar testler, konuşma ve dil fonksiyonlarının değerlendirilmesi, görme alanı testi ve ihmal bulguları araştırılmalıdır. Semptomlar düzelmiş olsa dahi, rezidüel bulguların varlığı dikkatle araştırılmalıdır.

Laboratuvar tetkikleri kapsamında tam kan sayımı, biyokimya paneli (böbrek fonksiyon testleri, elektrolitler, karaciğer enzimleri), koagülasyon parametreleri (PT, aPTT, INR), lipid profili, HbA1c ve tiroid fonksiyon testleri istenmelidir. Genç hastalarda veya etiyoloji belirsiz olgularda trombofili taraması, homosistein düzeyi, antifosfolipid antikor paneli ve vaskülit belirteçleri değerlendirilmelidir.

Görüntüleme Yöntemleri

Kranyal bilgisayarlı tomografi (BT), acil serviste ilk tercih edilen görüntüleme yöntemidir ve hemorajik patolojilerin dışlanmasında kritik rol oynamaktadır. Ancak GİA tanısında duyarlılığı düşüktür. Difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans görüntüleme (DWI-MRG), akut iskemik lezyonları saptamada en yüksek duyarlılığa sahip yöntemdir ve GİA ile minör inme ayrımında altın standart olarak kabul edilmektedir. GİA tanısı düşünülen hastaların mümkün olan en kısa sürede MRG ile değerlendirilmesi önerilmektedir.

Vasküler görüntüleme, GİA değerlendirmesinin vazgeçilmez bir bileşenidir. Karotis ve vertebral arter Doppler ultrasonografi, BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile ekstra ve intrakranyal vasküler yapılar değerlendirilmelidir. İpsilateral internal karotis arterde yüzde 50 üzerinde darlık saptanması, hastanın yönetimini doğrudan etkileyecek kritik bir bulgu olarak kabul edilmektedir.

Kardiyak değerlendirme kapsamında 12 derivasyonlu elektrokardiyogram (EKG) tüm hastalarda çekilmelidir. Atriyal fibrilasyon saptanması halinde antikoagülan tedavi planlanması gerekmektedir. Paroksismal atriyal fibrilasyon şüphesinde 24-72 saatlik Holter monitörizasyonu veya uzun süreli ritim kaydı yapılmalıdır. Transtorasik ekokardiyografi (TTE), kardiyak emboli kaynaklarının araştırılmasında temel bir inceleme olup, gerektiğinde transözefageal ekokardiyografi (TÖE) ile desteklenmelidir.

Geçici İskemik Atakta Ayırıcı Tanı

GİA Taklitçileri ve Ayrımı

Acil serviste GİA tanısı koyarken, benzer klinik tablolara yol açabilecek durumların dışlanması büyük önem taşımaktadır. GİA taklitçileri, acil servis başvurularının önemli bir kısmını oluşturmakta olup, yanlış pozitif GİA tanısı oranı yüzde 30-50 arasında bildirilmektedir. Başlıca ayırıcı tanıda düşünülmesi gereken durumlar şunlardır:

Migren aura: Vizüel veya somatosensoriyel semptomların yavaşça yayılması (spreading depression) ile karakterizedir. Genellikle pozitif bulgular (ışık çakması, karıncalanma) ön plandadır ve semptomlar 5-60 dakika içinde gelişir.
Epileptik nöbet: Fokal motor nöbetler veya postiktal Todd paralizisi GİA ile karışabilir. Pozitif motor fenomenler (klonik hareketler) ve marş paterni ayırt edici özelliklerdir.
Hipoglisemi: Fokal nörolojik defisitlere neden olabilir. Kan glukozu ölçümü ile kolayca dışlanabilir.
Periferik vestibüler patolojiler: Benign paroksismal pozisyonel vertigo, vestibüler nörit gibi durumlar posterior sirkülasyon GİA ile karışabilir. HINTS muayenesi ayırıcı tanıda yardımcıdır.
Fonksiyonel nörolojik bozukluk: Konversiyon bozukluğu, GİA benzeri semptomlarla başvurabilir. Anatomik paternle uyumsuz bulgular ve pozitif fonksiyonel nörolojik belirtiler araştırılmalıdır.
Subdural hematom ve intrakranyal kitle lezyonları: Geçici nörolojik defisitlere neden olabilir ve görüntüleme ile dışlanmalıdır.

Geçici İskemik Atakta Tedavi Yaklaşımları

Antitrombotik ve Antihipertansif Tedavi

Geçici iskemik atak tanısı konulan hastada tedavi, etiyolojiye yönelik olarak planlanmalı ve mümkün olan en kısa sürede başlatılmalıdır. Erken müdahalenin inme riskini önemli ölçüde azalttığı randomize kontrollü çalışmalarla gösterilmiştir. EXPRESS ve SOS-TIA çalışmaları, acil değerlendirme ve tedavinin 90 günlük inme riskini yüzde 80 oranında azalttığını ortaya koymuştur.

Antitrombotik Tedavi

Non-kardiyoembolik GİA olgularında antiplatelet tedavi temel yaklaşımdır. Aspirin 160-300 mg yükleme dozunu takiben günlük 75-100 mg idame dozu ile tedaviye başlanmalıdır. Yüksek riskli hastalarda ilk 21 gün süreyle aspirin ve klopidogrel kombinasyonu (dual antiplatelet tedavi - DAPT) önerilmektedir. CHANCE ve POINT çalışmaları, DAPT yaklaşımının tekrarlayan inme riskini tek başına aspirine göre anlamlı düzeyde azalttığını göstermiştir. Ancak 21 günden sonra kanama riski artacağından, tedavi tek antiplatelet ajanla sürdürülmelidir.

Kardiyoembolik etiyoloji saptanan hastalarda, özellikle atriyal fibrilasyon varlığında antikoagülan tedavi planlanmalıdır. Non-valvüler atriyal fibrilasyonda direkt oral antikoagülanlar (DOAK), varfarine üstünlük göstermekte olup apixaban, rivaroxaban, dabigatran veya edoxaban tercih edilebilir. Mekanik kapak protezi veya orta-ciddi mitral darlık varlığında ise varfarin kullanımı endikedir.

Antihipertansif Tedavi

Hipertansiyon, GİA ve iskemik inme için en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Akut fazda aşırı agresif kan basıncı düşürülmesinden kaçınılmalıdır; ancak stabil hastaların kan basıncı hedef değerlere getirilmelidir. Uzun dönemde kan basıncı hedefi 130/80 mmHg altında olmalıdır. ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri veya kalsiyum kanal blokerleri tercih edilebilir. Perindopril ve indapamid kombinasyonunun serebrovasküler olay riskini azalttığı PROGRESS çalışmasıyla kanıtlanmıştır.

Karotis Revaskülarizasyon ve Lipid Yönetimi

İpsilateral internal karotis arterde yüzde 70-99 arası semptomatik darlık saptanan GİA hastalarında karotis endarterektomisi (KEA) güçlü endikasyonla önerilmektedir. NASCET ve ECST çalışmaları, bu hasta grubunda KEA sonrası inme riskinin medikal tedaviye göre anlamlı düzeyde azaldığını göstermiştir. Revaskülarizasyonun GİA sonrası mümkün olduğunca erken, tercihen ilk 2 hafta içinde gerçekleştirilmesi önerilmektedir; çünkü inme riski ilk günlerde en yüksek düzeydedir.

Yüzde 50-69 arası semptomatik darlıkta KEA orta düzeyde fayda sağlamakta olup, hastanın yaşı, cinsiyeti, komorbiditeleri ve plak morfolojisi gibi faktörler göz önüne alınarak karar verilmelidir. Yüzde 50 altı darlıklarda ise cerrahi revaskülarizasyon önerilmemektedir. Karotis arter stentleme (KAS), cerrahi açıdan yüksek riskli hastalarda veya cerrahi olarak ulaşılması güç lezyonlarda alternatif bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir. CREST çalışması, KEA ve KAS sonuçlarının uzun vadede benzer olduğunu göstermekle birlikte, periprosedürel komplikasyon profilleri açısından farklılıklar bulunmaktadır.

GİA hastalarında yüksek yoğunluklu statin tedavisi, LDL kolesterol düzeyinden bağımsız olarak endikedir. SPARCL çalışması, atorvastatin 80 mg tedavisinin serebrovasküler olay riskini anlamlı düzeyde azalttığını kanıtlamıştır. LDL kolesterol hedefi 70 mg/dL altında, yüksek riskli hastalarda ise 55 mg/dL altında tutulmalıdır. Hedeflere ulaşılamayan durumlarda ezetimib veya PCSK9 inhibitörleri tedaviye eklenebilir.

Statinlerin lipid düşürücü etkilerinin yanı sıra antiinflamatuar, antioksidan, endotel fonksiyonunu düzeltici ve plak stabilize edici pleiotropik etkileri de serebrovasküler korumada önemli rol oynamaktadır. Tedaviye GİA sonrası mümkün olan en kısa sürede başlanmalı ve yaşam boyu sürdürülmelidir.

Aspirin: 160-300 mg yükleme, ardından 75-100 mg/gün idame antiplatelet tedavi
Klopidogrel + Aspirin (DAPT): Yüksek riskli hastalarda ilk 21 gün dual antiplatelet tedavi
DOAK (atriyal fibrilasyonda): Apiksaban, rivaroksaban, dabigatran veya edoksaban antikoagülan tedavi
Atorvastatin: 80 mg/gün yüksek yoğunluklu statin; LDL hedefi 70 mg/dL altı
Antihipertansif: Hedef KB 130/80 mmHg altı; ACE inhibitörü veya ARB tercih edilmektedir
Karotis endarterektomisi: %70-99 semptomatik darlıkta güçlü endikasyon; ilk 2 hafta içinde önerilmektedir

Geçici İskemik Atağın Komplikasyonları

Kısa ve Uzun Dönem Komplikasyonlar

Geçici iskemik atak, doğru ve zamanında tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilmektedir. GİA sonrası en önemli komplikasyon, tam gelişmiş iskemik inme gelişimidir.

İskemik inme: GİA sonrası ilk 90 günde %10-15 oranında tam gelişmiş iskemik inme riski bulunmaktadır; riskin büyük kısmı ilk 48 saatte yoğunlaşır
Tekrarlayan GİA: Crescendo GİA olarak adlandırılan 48 saat içinde tekrarlayan ataklar, yüksek inme riskinin habercisidir
Vasküler kognitif bozukluk: Tekrarlayan serebrovasküler olaylar sonrası kognitif fonksiyonlarda progresif azalma gelişebilmektedir
Miyokard enfarktüsü: GİA hastaları paylaşılan aterosklerotik risk faktörleri nedeniyle koroner olay açısından da yüksek risk taşımaktadır
Periferik arter hastalığı: Sistemik aterosklerozun bir yansıması olarak periferik vasküler hastalık gelişebilmektedir
Depresyon ve anksiyete: GİA sonrası hastaların önemli bir bölümünde psikososyal sorunlar ve yaşam kalitesinde azalma görülmektedir

Diabetes mellitus, GİA ve iskemik inme için bağımsız bir risk faktörüdür ve inme riskini yaklaşık iki kat artırmaktadır. GİA sonrası tüm hastalarda açlık kan glukozu ve HbA1c düzeyi değerlendirilmelidir. Daha önce tanı almamış diyabet veya prediyabet saptanan hastalar uygun şekilde tedavi edilmelidir. HbA1c hedefi bireyselleştirilmekle birlikte, genel olarak yüzde 7 altında tutulması önerilmektedir. Hipoglisemiden kaçınılması kritik önem taşımaktadır; çünkü hipoglisemi serebral iskemik hasarı artırabilir.

Son yıllarda SGLT2 inhibitörleri ve GLP-1 reseptör agonistlerinin kardiyovasküler koruyucu etkilerinin ortaya konması, diyabetik GİA hastalarında antidiyabetik tedavi seçimini etkilemiştir. Bu ajanların vasküler koruyucu mekanizmaları, antiinflamatuar etkileri ve ateroskleroz progresyonunu yavaşlatıcı özellikleri, serebrovasküler hastalık yönetiminde ek avantajlar sağlamaktadır.

Geçici İskemik Ataktan Korunma

Yaşam Tarzı Modifikasyonları ve Sekonder Korunma

GİA sonrası sekonder koruma stratejilerinde farmakolojik tedavinin yanı sıra yaşam tarzı değişiklikleri de kritik önem taşımaktadır. Hastaların bu konuda detaylı bilgilendirilmesi ve motivasyonlarının desteklenmesi gerekmektedir. Başlıca yaşam tarzı modifikasyonları aşağıda özetlenmektedir:

Sigara bırakma: Sigara, inme riskini iki kat artırmaktadır. Sigaranın bırakılması, risk azalmasında en etkili tek müdahaledir. Nikotin replasman tedavisi, vareniklin veya bupropion gibi farmakolojik destekler sunulmalıdır.
Fiziksel aktivite: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz veya 75 dakika yüksek yoğunluklu egzersiz önerilmektedir. Düzenli fiziksel aktivite kan basıncını, lipid profilini ve insülin duyarlılığını olumlu yönde etkilemektedir.
Beslenme düzeni: Akdeniz diyeti veya DASH diyeti gibi serebrovasküler koruyucu diyet modelleri önerilmektedir. Tuz alımının günde 5 gramın altına düşürülmesi, sebze ve meyve tüketiminin artırılması, doymuş yağ ve trans yağ alımının azaltılması hedeflenmelidir.
Kilo kontrolü: Beden kitle indeksi 25 üzerinde olan hastalarda kilo verme programı uygulanmalıdır. Santral obezite özellikle vasküler risk artışıyla ilişkili olup, bel çevresi ölçümü takipte kullanılmalıdır.
Alkol tüketimi: Aşırı alkol kullanımından kaçınılmalıdır. Günlük alkol tüketimi erkeklerde 2, kadınlarda 1 standart içki ile sınırlandırılmalıdır.

Geçici İskemik Atakta Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Acil Başvuru Gerektiren Durumlar

Geçici iskemik atak belirtileri yaşandığında, semptomlar kendiliğinden düzelmiş olsa bile vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. GİA, yaklaşan bir inmenin erken uyarı sinyalidir ve acil değerlendirme gerektirir.

Ani başlangıçlı tek taraflı güçsüzlük veya uyuşukluk: Yüz, kol veya bacakta ani gelişen kuvvet kaybı veya his kaybı
Konuşma güçlüğü: Ani gelişen konuşamama, kelimeleri bulamama veya anlayamama
Görme bozukluğu: Tek gözde ani görme kaybı (amaurosis fugax) veya çift görme
Denge kaybı ve koordinasyon bozukluğu: Ani başlangıçlı yürüme güçlüğü veya baş dönmesi
Şiddetli ve ani başlangıçlı baş ağrısı: Nedensiz, şiddetli baş ağrısı inme habercisi olabilir
Tekrarlayan geçici nörolojik semptomlar: Crescendo GİA yüksek inme riskini gösterir, acil hospitalizasyon gerektirir

Semptomlar dakikalar içinde düzelmiş olsa bile "bekle-gör" yaklaşımı kesinlikle uygulanmamalıdır. Erken müdahale, 90 günlük inme riskini %80 oranına kadar azaltabilmektedir.

Koru Hastanesi Acil Servis Hizmetleri

Serebrovasküler Hastalık Yönetimi

GİA tanısı alan hastaların bir bölümü yatırılarak izlenmelidir. Hospitalizasyon endikasyonları arasında ABCD2 skoru 4 ve üzeri olması, crescendo GİA (48 saat içinde tekrarlayan ataklar), atriyal fibrilasyon veya diğer kardiyak emboli kaynağı saptanması, ipsilateral karotis veya intrakranyal darlık bulgusu, DWI-MRG pozitifliği ve antikoagülan tedavi altındayken GİA gelişmesi sayılabilir.

Taburculuk kararı verilen hastalarda kapsamlı bir tedavi planı oluşturulmalı ve hasta ile yakınları detaylı olarak bilgilendirilmelidir. İnme belirti ve bulguları konusunda eğitim verilmeli, acil başvuru gerektiren durumlar açıkça anlatılmalıdır. Antiplatelet veya antikoagülan tedavi düzenlenmeli, antihipertansif ve statin tedavisi optimize edilmelidir. Poliklinik kontrolü 1-2 hafta içinde planlanmalı ve eksik tetkiklerin tamamlanması için randevu verilmelidir.

GİA sonrası uzun dönem takip, sekonder korumanın etkinliğinin değerlendirilmesi ve risk faktörlerinin optimal kontrolü açısından kritik öneme sahiptir. İlk yılda 3 ayda bir, sonraki yıllarda 6 ayda bir poliklinik kontrolü önerilmektedir. Her kontrolde nörolojik muayene, kan basıncı ölçümü, lipid profili ve HbA1c değerlendirilmelidir. Antiplatelet veya antikoagülan tedaviye uyumun sorgulanması ve ilaç yan etkilerinin izlenmesi gerekmektedir.

Karotis darlığı saptanan ve cerrahi yapılmayan hastalarda periyodik karotis Doppler ultrasonografi ile darlık progresyonu takip edilmelidir. Atriyal fibrilasyon tanısı alan hastalarda antikoagülasyon etkinliği ve kanama komplikasyonları izlenmelidir. DOAK kullanan hastalarda böbrek fonksiyonlarının düzenli kontrolü önemlidir.

GİA sonrası hastaların bir bölümünde anksiyete, depresyon ve yaşam kalitesinde azalma gibi psikososyal sorunlar gelişebilmektedir. Bu durum, hastanın tedaviye uyumunu olumsuz etkileyebileceğinden, psikososyal değerlendirme ve gerektiğinde uygun destek sağlanmalıdır. Kognitif fonksiyonların izlenmesi de uzun dönem takipte göz ardı edilmemesi gereken bir parametredir; GİA sonrası vasküler kognitif bozukluk gelişme riski artmıştır.

Prognoz açısından değerlendirildiğinde, uygun ve zamanında müdahale ile GİA sonrası inme riski önemli ölçüde azaltılabilmektedir. Erken tanı, hızlı değerlendirme, kanıta dayalı tedavi protokollerinin uygulanması ve risk faktörlerinin agresif kontrolü, bu hasta grubunda en iyi klinik sonuçları sağlayan yaklaşımlardır. Multidisipliner ekip çalışması, nöroloji, kardiyoloji, radyoloji ve acil tıp disiplinlerinin koordineli iş birliğiyle hasta yönetiminin optimizasyonu sağlanmaktadır.

GİA geçiren hastaların büyük çoğunluğu, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kaliteli bir yaşam sürdürebilmektedir. Bununla birlikte, tedaviye uyumun sağlanması, düzenli kontrollerin aksatılmaması ve risk faktörlerinin sürekli izlenmesi başarılı uzun dönem sonuçlar için vazgeçilmez koşullardır. Koru Hastanesi Acil Servis bölümünde uzman hekimlerimiz, geçici iskemik atak ve serebrovasküler hastalıkların tanı, tedavi ve takibinde en güncel kanıta dayalı yaklaşımları uygulayarak hastalarımıza kapsamlı ve nitelikli sağlık hizmeti sunmaktadır.

Geçici İskemik Atak: Acil Yaklaşım