Tourette Sendromu, vücudun istemsizce yaptığı hareketler (tikler) ve çıkarılan seslerle kendini gösteren nörolojik bir durumdur. Beyindeki sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurduğu kimyasal iletici sistemlerin farklı çalışması sonucu ortaya çıkar. Genellikle çocukluk çağında başlayan bu durum, zamanla şiddeti değişebilen bir seyir izler ve birçok kişide ergenlik sonrası hafifleyerek devam eder.
Kimlerde Görülür?
Tourette Sendromu genellikle çocukluk döneminde, özellikle 5 ile 7 yaşları arasında kendini belli etmeye başlar. Erkek çocuklarında kız çocuklarına göre görülme sıklığı yaklaşık 3-4 kat daha fazladır. Herhangi bir ırk, etnik köken veya coğrafi bölge ayrımı gözetmeksizin dünyanın her yerinde görülebilir. Ailede benzer tik bozuklukları veya takıntılı davranışlar (obsesif kompulsif bozukluk) olan kişilerde Tourette Sendromu görülme olasılığı biraz daha yüksektir. Bu durum, genetik bir yatkınlığın rol oynadığını düşündürse de tek bir genle taşınmaz; çevresel faktörlerin ve karmaşık genetik yapının birleşimiyle ortaya çıkar.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Belirtiler temel olarak motor tikler ve ses tikleri şeklinde ikiye ayrılır. Motor tikler, kişinin kontrol edemediği ani ve tekrarlayıcı hareketlerdir. Göz kırpma, omuz silkme, burun çekme, yüz buruşturma veya baş sallama gibi basit hareketlerle başlar. Zamanla bu hareketler daha karmaşık hale gelerek zıplama, dönme veya kendine dokunma gibi davranışlara dönüşebilir. Ses tikleri ise burun çekme, boğaz temizleme, öksürme gibi basit seslerle başlar ve daha sonra kelimeleri veya cümleleri tekrarlama, hatta nadiren de olsa küfürlü veya uygunsuz kelimeler söyleme şeklinde görülebilir. Bu tikler stresli anlarda artış gösterebilirken, kişi bir şeye odaklandığında veya rahat bir ortamda olduğunda azalma eğilimi gösterir. Tikler gelmeden önce kişide göz seyirmesi veya karıncalanma gibi bir gerginlik hissi (öncü dürtü) oluşabilir ve tik yapıldıktan sonra bu gerginlik geçici olarak rahatlar.
Tanı Nasıl Konulur?
Tourette Sendromu için kan tahlili veya görüntüleme yöntemi gibi tek bir kesin test bulunmaz. Nöroloji uzmanları, tanıyı hastanın geçmişini dinleyerek ve klinik gözlem yaparak koyar. Bir kişiye Tourette tanısı konulabilmesi için hem birden fazla motor tikin hem de en az bir ses tikinin bulunması gerekir. Bu tiklerin toplamda bir yıldan uzun süredir devam ediyor olması ve günlük hayatı etkileyecek boyutta olması önemlidir. Doktor, tiklerin başka bir sağlık sorunundan (örneğin ilaç yan etkileri veya başka nörolojik rahatsızlıklar) kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için detaylı bir muayene yapar. Okul başarısı, dikkat eksikliği veya uyku düzeni gibi konular da tanı sürecinde değerlendirilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Tourette Sendromu olan kişilerde tiklerin yarattığı fiziksel yorgunluk dışında, sosyal ve duygusal zorluklar yaşanabilir. Özellikle okul çağındaki çocuklar, tikleri nedeniyle çevresindeki yaşıtları tarafından dışlanma veya alay edilme korkusu yaşayabilir. Bu durum öz güven kaybına ve sosyal içe kapanmaya neden olabilir. Ayrıca Tourette Sendromu olan bireylerin büyük bir kısmında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) veya takıntılı düşüncelerle kendini gösteren obsesif kompulsif bozukluk (OKB) gibi eşlik eden durumlar görülebilir. Tiklerin yarattığı sürekli fiziksel hareketlilik, bazı kişilerde kas ağrılarına veya eklem zorlanmalarına yol açabilir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Tourette Sendromu bulaşıcı bir hastalık değildir. Mikroplar, virüsler veya bakteriler yoluyla insandan insana geçmez. Bu durum tamamen beyin yapısı ve genetik yatkınlık ile ilgili nörolojik bir süreçtir. Yani aynı ortamda bulunmak, tokalaşmak veya aynı eşyaları kullanmakla başka birine geçmesi mümkün değildir. Genetik geçişli bir eğilim söz konusu olsa da, bu bir enfeksiyonel hastalık değil, sinir sisteminin çalışma biçimiyle ilgili bir farklılıktır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Tikler çocuğun veya yetişkinin sosyal hayatını, okul başarısını veya günlük işlerini yapmasını zorlaştırıyorsa bir nöroloji uzmanına başvurmak gerekir. Özellikle tiklerin şiddeti artıyorsa, kendine zarar verici davranışlara dönüşüyorsa veya eşlik eden öfke nöbetleri, ciddi dikkat dağınıklığı gibi sorunlar ekleniyorsa vakit kaybetmeden destek alınmalıdır. Tikler hafif olsa bile, kişinin yaşadığı kaygı veya sosyal zorluklar hayat kalitesini düşürüyorsa doktor görüşü almak, doğru baş etme yöntemlerini öğrenmek adına oldukça değerlidir.
Son Değerlendirme
Tourette Sendromu, doğru yaklaşımlarla yönetilebilen bir durumdur. Birçok kişide yaş ilerledikçe tiklerin kendiliğinden azaldığı veya daha yönetilebilir bir seviyeye geldiği görülür. Önemli olan, durumu bir eksiklik olarak değil, nörolojik bir farklılık olarak kabul etmek ve gerekli durumlarda uzman desteğiyle yaşam kalitesini artırmaktır. Sabırlı bir süreç ve doğru bilgilendirme, hem bireyin hem de ailesinin bu durumla daha rahat yaşamasına yardımcı olur.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
