Sedef hastalığı (psöriazis), vücudun kendi bağışıklık sisteminin hata yaparak deri hücrelerinin normalden çok daha hızlı büyümesine ve birikmesine neden olduğu kronik bir cilt durumudur. Ciltte genellikle gümüş rengi pullanmalar, kızarıklık ve kabuklanmalarla kendini gösteren bu tablo, zaman zaman alevlenip zaman zaman yatışan bir seyir izler. Sedef hastalığı sadece cildi etkileyen bir durum değil, vücudun genel sağlığıyla bağlantılı olan ve doğru yönetilmesi gereken bir süreçtir.
Kimlerde Görülür?
Sedef hastalığı hemen hemen her yaş grubunda ortaya çıkabilir, ancak genellikle 15 ile 35 yaşları arasında veya 50’li yaşların sonuna doğru ilk kez görülme eğilimindedir. Dünyadaki insanların yaklaşık yüzde 2 ile 3'ünü etkilediği tahmin edilmektedir. Genetik yatkınlık en önemli faktörlerden biridir; anne veya babasında sedef hastalığı olan kişilerde bu durumun görülme ihtimali daha yüksektir. Ancak ailede kimsede olmasa bile kişi sedef hastası olabilir.
Hastalığın ortaya çıkmasını tetikleyen veya mevcut durumu kötüleştiren bazı çevresel faktörler vardır. Stres, soğuk ve kuru hava, cilt yaralanmaları, bazı enfeksiyonlar ve sigara kullanımı sedefin tetikleyicileri arasında yer alır. Ayrıca aşırı alkol tüketimi ve bazı tansiyon veya sıtma ilaçları da hastalığın seyri üzerinde etkili olabilir. Bağışıklık sisteminin zayıfladığı veya düzensiz çalıştığı dönemlerde sedef hastalığı belirtileri daha belirgin hale gelebilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Sedef hastalığının belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterse de en yaygın görülen bulgu, cilt üzerinde oluşan kırmızı, kabarık ve üzeri gümüş rengi pullarla kaplı plaklardır. Bu plaklar genellikle dirseklerde, dizlerde, saçlı deride ve bel bölgesinde yerleşir. Ancak vücudun herhangi bir yerinde, tırnaklarda veya avuç içlerinde de görülebilir.
- Ciltte oluşan kırmızı renkli, üzerinde beyaz veya gümüşümsü pullar bulunan yamalar.
- Cilt yüzeyinde kuruluk ve buna bağlı çatlamalar, bazen kanamalar.
- Etkilenen bölgelerde kaşıntı, yanma veya sızlama hissi.
- Tırnaklarda kalınlaşma, sararma veya tırnak üzerinde küçük çukurcuklar oluşması.
- Eklemlerde şişlik, ağrı ve sabahları sertlik hissi (sedef romatizması belirtisi olabilir).
Hastalık bazen çok hafif belirtilerle seyrederken, bazen de vücudun geniş alanlarını kaplayacak kadar yaygın olabilir. Belirtiler haftalarca veya aylarca sürebilir, ardından kendiliğinden azalabilir veya tamamen kaybolmuş gibi görünebilir. Bu dönemlere alevlenme ve iyileşme dönemleri denir.
Tanı Nasıl Konulur?
Sedef hastalığının tanısı genellikle bir dermatoloji uzmanı tarafından yapılan fiziksel muayene ile konulur. Doktorunuz cildinizdeki, saçlı derinizdeki ve tırnaklarınızdaki belirtileri detaylıca inceler. Hastalığın tipini ve şiddetini belirlemek için klinik gözlem yeterli olabilir.
Eğer deri üzerindeki belirtiler başka cilt hastalıklarıyla karışma ihtimali taşıyorsa, doktorunuz biyopsi (deriden küçük bir parça alınması) yöntemine başvurabilir. Alınan parça laboratuvarda incelenerek kesin tanı netleştirilir. Tanı sürecinde doktorunuza aile geçmişiniz, kullandığınız ilaçlar ve belirtilerin ne zamandır devam ettiği gibi bilgileri vermeniz, doğru tedavi planının oluşturulmasında büyük rol oynar.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Sedef hastalığı sadece ciltle sınırlı kalmayabilir; vücudun diğer sistemlerini de etkileyebilir. En sık görülen komplikasyonlardan biri psöriatik artrit (sedef romatizması) olarak bilinen eklem iltihabıdır. Bu durum eklemlerde ciddi ağrıya ve hareket kısıtlılığına neden olabilir.
Sedef hastalığı olan kişilerde tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kalp ve damar hastalıkları gibi durumların görülme sıklığı, genel nüfusa göre bir miktar daha yüksek olabilir. Ayrıca sürekli kaşıntı ve görsel olarak etkilenen cilt bölgeleri, hastaların sosyal yaşamını ve psikolojik durumunu etkileyebilir. Depresyon veya düşük özgüven gibi durumlar, kronik cilt hastalıklarının dolaylı bir sonucu olarak gelişebilir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Sedef hastalığı bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu hastalık bir virüs, bakteri veya mantar gibi dış etkenlerle bulaşmaz; dolayısıyla tokalaşmak, sarılmak, aynı ortamda bulunmak veya aynı eşyaları kullanmakla başka bir kişiye geçmesi mümkün değildir.
Sedef hastalığı, bağışıklık sisteminin kendi vücut hücrelerine yanlış bir yanıt vermesi sonucu oluşan bir durumdur. Yani hastalık dışarıdan gelmez, tamamen kişinin kendi vücut mekanizmasıyla ilgilidir. Genetik yatkınlık ve çevresel tetikleyicilerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Bu nedenle sedef hastası olan bireylerle sosyal veya fiziksel temastan kaçınmanıza gerek yoktur.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Eğer cildinizde kendi kendine geçmeyen, yayılmaya başlayan veya günlük yaşamınızı zorlaştıran kızarıklıklar ve pullanmalar varsa bir dermatoloğa görünmelisiniz. Özellikle eklemlerinizde ağrı, şişlik veya sabahları hareket etmekte zorlanma yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir uzmana danışmanız önemlidir.
Ayrıca evde uyguladığınız nemlendiriciler veya basit kremlerle geçmeyen, sürekli kaşınan ve sizi rahatsız eden deri belirtileri için bir hekim değerlendirmesi gerekir. Sedef hastalığı doğru yönetildiğinde, belirtileri kontrol altında tutmak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür.
Son Değerlendirme
Sedef hastalığı ile yaşamak başlangıçta zorlayıcı gibi görünse de, doğru teşhis ve düzenli takip ile belirtileri yönetilebilir bir seviyeye getirmek mümkündür. Günümüzde sedef hastalığının nedenlerini anlamaya yönelik çalışmalar hızla devam etmekte ve geliştirilen tedavi yöntemleri hastaların günlük hayatını çok daha rahat sürdürmelerine olanak tanımaktadır. Önemli olan, belirtileri fark ettiğinizde kulaktan dolma bilgilerle hareket etmek yerine bir dermatoloji uzmanından profesyonel destek almaktır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
