Omurga kırığı, vertebral kolonun yapısal bütünlüğünün bozulması sonucu ortaya çıkan ve nörolojik defisitlere yol açabilecek ciddi bir travmatik patolojidir. Dünya genelinde yılda yaklaşık 500.000-700.000 yeni vertebral kırık vakası bildirilmekte olup bu vakaların önemli bir kısmı kalıcı nörolojik sekellere neden olmaktadır. Epidemiyolojik veriler incelendiğinde, omurga kırıklarının tüm iskelet sistemi kırıklarının yaklaşık %5-6'sını oluşturduğu görülmektedir. Torakolomber bileşke (T11-L2) en sık etkilenen bölge olup tüm omurga kırıklarının %50-60'ı bu segmentte lokalize olmaktadır. Servikal omurga kırıkları ise %20-30 oranında görülmekte ve spinal kord yaralanması riski açısından en tehlikeli kırık lokalizasyonunu temsil etmektedir. Prevalans açısından değerlendirildiğinde, osteoporotik vertebral kompresyon kırıkları 50 yaş üstü popülasyonda %25-30 oranında saptanmakta, 80 yaş üzerinde ise bu oran %40-50'ye kadar yükselmektedir. Travmatik omurga kırıkları erkeklerde kadınlara oranla 2-4 kat daha fazla görülürken, osteoporotik kırıklarda kadın/erkek oranı 3:1 şeklindedir. Yüksek enerjili travmalar 18-45 yaş grubunda, düşük enerjili kırıklar ise 65 yaş üstü popülasyonda baskın olarak karşımıza çıkmaktadır.

Omurga Kırığı Nedir?

Omurga kırığı, vertebral kolonun kemik yapılarını oluşturan vertebra cisimlerinde, pediküllerinde, lamina ve spinöz çıkıntılarda ya da transvers çıkıntılarda meydana gelen kırıklardır. Patofizyolojik açıdan omurga kırığı, vertebral korpus üzerine uygulanan mekanik kuvvetin kemiğin dayanma kapasitesini aşması sonucu ortaya çıkar. Normal vertebral korpus aksiyel yüklenmeye karşı 2000-14000 Newton arası bir direnç gösterirken, bu değeri aşan kuvvetler kırık oluşumuna neden olur.

Vertebral kırıklar, Denis'in üç kolon teorisine göre sınıflandırılmaktadır. Anterior kolon anterior longitudinal ligaman ve vertebra cisminin ön yarısını, orta kolon vertebra cisminin arka yarısı ile posterior longitudinal ligamanı, posterior kolon ise pediküller, lamina, faset eklemler ve posterior ligamentöz kompleksi kapsamaktadır. Orta kolonun tutulumu instabilite için kritik bir gösterge olup cerrahi müdahale gerekliliğini belirleyen temel faktördür.

AO/Magerl sınıflandırmasına göre omurga kırıkları üç ana tipe ayrılmaktadır: Tip A (kompresyon kırıkları) aksiyel yüklenme sonucu oluşur ve vertebral cismin yükseklik kaybı ile karakterizedir. Tip B (distraksiyon kırıkları) fleksiyon veya ekstansiyon kuvvetleri sonucu anterior ya da posterior gerilme ile meydana gelir. Tip C (rotasyonel kırıklar) ise en instabil kırık tipi olup aksiyel rotasyon komponenti içerir ve genellikle çoklu kolon tutulumu gösterir. Burst kırıklarda retropulse fragmanlar spinal kanala protrüde olarak medulla spinalis veya kauda equina basısına yol açabilir; bu durumda nörolojik defisit gelişme riski %30-50 arasındadır.

Omurga Kırığının Nedenleri

Omurga kırığının etiyolojisi multifaktöriyel olup travmatik ve patolojik nedenler olmak üzere iki ana kategoride incelenmektedir. Her iki kategorinin de alt grupları, kırık mekanizması ve risk faktörleri açısından detaylı değerlendirilmelidir.

Travmatik Nedenler

Trafik kazaları: Tüm travmatik omurga kırıklarının %40-50'sinden sorumludur. Motorlu araç kazalarında yüksek hızlı deselerasyon kuvvetleri servikal ve torakolomber bölgede kırık oluşturur. Emniyet kemeri kullanımına rağmen Chance kırığı (fleksiyon-distraksiyon) mekanizması ile lomber omurga kırıkları görülebilmektedir.
Yüksekten düşme: Travmatik omurga kırıklarının %20-30'unu oluşturur. 3 metreden yüksek düşmelerde torakolomber bileşke kırıkları, aksiyel yüklenme ile kalkaneus ve vertebral burst kırıklarının birlikteliği sık görülür.
Spor yaralanmaları: Dalma, jimnastik, rugby, futbol ve binicilik gibi sporlarda servikal omurga kırıkları ön plana çıkar. Trampolin kazalarında servikal burst kırıkları ve spinal kord yaralanması riski yüksektir.
Şiddet olayları: Ateşli silah yaralanmaları ve kesici-delici alet yaralanmaları penetran omurga travmasına neden olur. Ateşli silah yaralanmalarında torakal omurga en sık etkilenen bölgedir.
İş kazaları: İnşaat sektörü, maden işçiliği ve ağır sanayi dallarında yüksekten düşme ve ağır cisim çarpması sonucu omurga kırıkları görülmektedir.

Patolojik Nedenler

Osteoporoz: Postmenopozal kadınlarda ve 70 yaş üstü erkeklerde en sık patolojik omurga kırığı nedenidir. Kemik mineral yoğunluğunun T-skoru -2.5'in altına düştüğünde vertebral kompresyon kırığı riski 8-10 kat artar. Düşük enerjili travmalarla hatta spontan olarak torakolomber bileşkede kama şeklinde kompresyon kırıkları oluşur.
Metastatik kemik tümörleri: Meme, akciğer, prostat, tiroid ve böbrek kanserleri en sık omurgaya metastaz yapan tümörlerdir. Torakal omurga metastatik tutulumun en sık görüldüğü bölgedir. Patolojik kırık, vertebral korpusun %50-60'ından fazlasının tümöral infiltrasyonla tutulduğunda gelişir.
Primer kemik tümörleri: Multipl miyelom, osteosarkom, Ewing sarkomu ve dev hücreli tümör omurgada primer olarak yerleşerek patolojik kırığa yol açabilir.
Enfeksiyöz nedenler: Vertebral osteomiyelit, tüberküloz spondiliti (Pott hastalığı) ve brusella spondiliti vertebral korpusta destrüksiyon yaparak patolojik kırığa neden olabilir.
Metabolik hastalıklar: Hiperparatiroidizm, osteomalazi, Paget hastalığı, homosistinüri ve osteogenesis imperfekta gibi kemik metabolizmasını etkileyen hastalıklar vertebral kırık riskini artırır.

Omurga Kırığının Belirtileri

Omurga kırığının klinik prezentasyonu, kırığın lokalizasyonuna, tipine, instabilite derecesine ve nörolojik tutulum varlığına göre değişkenlik göstermektedir. Belirtiler lokal semptomlar ve nörolojik semptomlar olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir.

Lokal Semptomlar

Ağrı: En sık ve en erken başvuru semptomudur. Kırık bölgesinde lokalize, şiddetli, hareketle artan mekanik karakterde ağrı tipiktir. Torakolomber kırıklarda bel ve sırt ağrısı, servikal kırıklarda boyun ağrısı ön plandadır. Ağrı şiddeti Visual Analog Skala (VAS) ile değerlendirildiğinde genellikle 7-10/10 arasındadır. Paravertebral kas spazmına bağlı refleks ağrı da tabloya eşlik eder.
Hareket kısıtlılığı: Kırık segmentte ve komşu segmentlerde fleksiyon, ekstansiyon ve rotasyon hareketlerinde belirgin kısıtlılık mevcuttur. Hastalar antaljik postür alarak ağrıyı azaltmaya çalışır.
Şişlik ve ekimoz: Kırık bölgesinde yumuşak doku şişliği ve subkutan ekimoz görülebilir. Servikal kırıklarda retrofarengeal yumuşak doku şişliği lateral servikal grafide saptanabilir.
Deformite: Özellikle torakolomber burst kırıklarında ve kompresyon kırıklarında kifotik deformite gelişebilir. Spinöz çıkıntılar arası mesafenin artması posterior ligamentöz kompleks hasarını düşündüren önemli bir klinik bulgudur.
Palpasyonda hassasiyet: Kırık seviyesindeki spinöz çıkıntıda belirgin palpasyon hassasiyeti ve basamak deformitesi saptanabilir.

Nörolojik Semptomlar

Motor defisit: Spinal kord basısı veya sinir kökü basısına bağlı olarak etkilenen dermatomda kas güçsüzlüğü veya tam paralizi gelişebilir. Komplet spinal kord yaralanmasında kırık seviyesinin altında tam motor kayıp (pleji) görülürken, inkomplet yaralanmalarda değişen derecelerde parezi saptanır.
Duyusal defisit: Kırık seviyesinin altında hipoestezi, anestezi, parestezi veya dizestezi şeklinde duyusal kayıp görülebilir. Dermatom haritasına göre duyu seviyesinin belirlenmesi nörolojik seviyenin tespitinde kritik öneme sahiptir.
Otonom disfonksiyon: Yüksek torakal ve servikal kırıklarda nörojenik şok gelişebilir. Bradikardi, hipotansiyon ve periferik vazodilatasyon triadı nörojenik şokun karakteristik bulgularıdır. Mesane ve barsak disfonksiyonu, cinsel fonksiyon bozuklukları ve termoregülasyon problemleri de otonom tutulumun göstergeleridir.
Kauda equina sendromu: Lomber kırıklarda kauda equina basısı sonucu bilateral alt ekstremite güçsüzlüğü, eyer tarzı anestezi, mesane retansiyonu ve anal sfinkter tonusu kaybı gelişir. Bu tablo acil cerrahi dekompresyon endikasyonu oluşturur.
Radikülopati: Sinir kökü basısına bağlı olarak ilgili dermatomda radiküler ağrı, uyuşukluk ve kas güçsüzlüğü görülebilir.

Omurga Kırığında Tanı Yöntemleri

Omurga kırığının tanısı, ayrıntılı anamnez ve fizik muayenenin ardından görüntüleme yöntemleri ve laboratuvar tetkikleri ile doğrulanmaktadır. Tanı algoritması travma mekanizması, klinik bulgular ve nörolojik muayene sonuçlarına göre şekillendirilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Direkt radyografi: İlk basamak görüntüleme yöntemidir. Anteroposterior (AP) ve lateral grafiler standart olarak çekilir. Servikal omurgada odontoid (open-mouth) grafi de eklenir. Vertebral yükseklik kaybı, pedikül mesafesinin artması, interpediküler mesafenin genişlemesi ve spinöz çıkıntılar arası mesafe artışı kırık bulgularıdır. Kompresyon kırıklarında vertebral cisim yüksekliğinde %25'ten fazla kayıp anlamlıdır.
Bilgisayarlı tomografi (BT): Omurga kırığı tanısında altın standart görüntüleme yöntemidir. Kemik detay ve kırık hattının değerlendirilmesinde direkt grafiye belirgin üstünlük sağlar. Sagittal ve koronal reformat görüntüler kırık paterninin, retropulse fragman varlığının ve spinal kanal daralmasının değerlendirilmesinde esastır. BT ile spinal kanal kompromisinin yüzdesi hesaplanabilir; %50'nin üzerindeki daralma cerrahi dekompresyon için güçlü bir endikasyondur.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Spinal kord, disk, ligamentöz yapılar ve yumuşak doku patolojilerinin değerlendirilmesinde en üstün yöntemdir. T1 ağırlıklı sekanslarda kemik iliği ödemi hipointens, T2 ağırlıklı ve STIR sekanslarda hiperintens olarak izlenir. Posterior ligamentöz kompleks hasarı, epidural hematom, disk herniasyonu ve spinal kord kontüzyonu MRG ile değerlendirilir. Akut ve kronik kırıkların ayrımında STIR sekansı kritik bilgi sağlar.
Kemik sintigrafisi: Metastatik hastalıkta çoklu vertebral tutulumun değerlendirilmesinde ve patolojik kırıkların tespitinde kullanılır. Teknesyum-99m işaretli difosfonat ile yapılan üç fazlı kemik sintigrafisi osteoblastik aktivite artışını gösterir.
DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry): Osteoporotik vertebral kırıklardan şüphelenildiğinde kemik mineral yoğunluğunun ölçülmesi için kullanılır. Lomber omurga ve femur boynu T-skorları değerlendirilir.

Laboratuvar Tetkikleri ve Referans Değerler

Tam kan sayımı: Hemoglobin (erkekte 13.5-17.5 g/dL, kadında 12-16 g/dL), hematokrit, beyaz küre sayısı (4000-11000/mm³) travma sonrası kanama ve enfeksiyon değerlendirmesinde önemlidir.
Kalsiyum: Serum total kalsiyum: 8.5-10.5 mg/dL, iyonize kalsiyum: 4.5-5.3 mg/dL. Hiperkalsemi metastatik kemik hastalığı veya hiperparatiroidizmde yükselir.
Fosfor: Serum fosfor: 2.5-4.5 mg/dL. Osteomalazi ve renal osteodistrofide düşer.
Alkalen fosfataz (ALP): 44-147 IU/L. Kemik metastazı, Paget hastalığı ve kırık iyileşmesi sürecinde yükselir.
25-OH Vitamin D: Normal: 30-100 ng/mL, yetersizlik: 20-29 ng/mL, eksiklik: <20 ng/mL. Vitamin D eksikliği osteoporotik kırık riskini artırır.
Parathormon (PTH): 15-65 pg/mL. Primer hiperparatiroidizmde yükselir ve osteoporotik kırık riskini artırır.
Sedimentasyon (ESR): Erkekte 0-15 mm/saat, kadında 0-20 mm/saat. Enfeksiyöz spondilodiskit ve metastatik hastalıkta belirgin yükselme gösterir.
C-reaktif protein (CRP): <5 mg/L. Enfeksiyöz spondilodiskit ve postoperatif enfeksiyonlarda yükselir.
Protein elektroforezi: Multipl miyelom şüphesinde serum ve idrar protein elektroforezi ile monoklonal bant araştırılır.
Tümör belirteçleri: PSA (prostat: 0-4 ng/mL), CA 15-3 (meme), CA 125 (over), tiroglobulin (tiroid) gibi tümör belirteçleri metastatik kırıklarda primer tümörün araştırılmasında yol göstericidir.

Ayırıcı Tanı

Omurga kırığı tanısında birçok patolojik durumun ayırıcı tanıda değerlendirilmesi gerekmektedir. Klinik ve radyolojik bulguların dikkatli bir şekilde yorumlanması doğru tanıya ulaşmak için zorunludur.

Vertebral osteomiyelit ve diskit: Ateş, gece terlemesi, yükselmiş inflamasyon belirteçleri (CRP, sedimentasyon) ile omurga kırığından ayırt edilir. MRG'de disk mesafesi tutulumu ve endplate erozyonları karakteristiktir. Staphylococcus aureus en sık etken olup kan kültürü ve biyopsi ile tanı doğrulanır.
Metastatik vertebral tümör (kırıksız): Vertebral cisimde patolojik kırık oluşmadan önce tümöral infiltrasyon bulguları saptanabilir. MRG'de T1'de hipointens, T2'de hiperintens sinyal değişiklikleri ve kontrastlanma paterni benign kompresyon kırığından farklılık gösterir. PET-BT ve biyopsi ayırıcı tanıda belirleyicidir.
Ankilozan spondilit: Kronik inflamatuvar sırt ağrısı, sabah tutukluğu ve HLA-B27 pozitifliği ile karakterizedir. Sakroileit, sindesmofitler ve bambu kamışı görünümü tipik radyolojik bulgulardır. Ankiloze omurgada minör travmalarla transdiskal veya transvertebral kırıklar gelişebilir ve bu kırıklar yüksek instabilite riski taşır.
Disk hernisi: Radiküler ağrı, dermatomal duyusal kayıp ve myotomal güçsüzlük omurga kırığı ile benzer klinik tablo oluşturabilir. MRG'de disk protrüzyonu veya ekstrüzyonu saptanır, vertebral korpus bütünlüğü korunmuştur. Düz bacak kaldırma testi (Lasègue) ve çapraz Lasègue testi disk hernisinde pozitifken, izole vertebral kırıkta genellikle negatiftir.
Osteoporotik vertebral çökme (akut vs kronik): Kronik osteoporotik kompresyon kırıkları ile akut kırıkların ayrımı tedavi planlaması için kritiktir. STIR sekansında kemik iliği ödeminin varlığı akut kırığı, yokluğu kronik kırığı düşündürür. Vertebral cismin arka duvar bütünlüğünün korunması benign kompresyon kırığını, bozulması ise malign patolojiyi düşündürür.
Spondilolizis ve spondilolistezis: Pars interartikülaris defekti (spondilolizis) ve vertebral kayma (spondilolistezis) bel ağrısı ve radiküler semptomlarla omurga kırığını taklit edebilir. Oblik grafilerde pars defekti (İskoç teriyeri işareti) ve BT ile tanı kesinleştirilir.
Scheuermann hastalığı: Adolesan dönemde görülen vertebral endplate düzensizlikleri ve Schmorl nodülleri ile karakterize gelişimsel kifotik deformitedir. Üç veya daha fazla komşu vertebrada 5 dereceden fazla anterior kama deformitesi tanı kriteridir.

Omurga Kırığında Tedavi Yaklaşımları

Omurga kırığının tedavisi, kırığın tipine, stabilitesine, nörolojik tutulumun varlığına ve hastanın genel durumuna göre konservatif veya cerrahi olarak planlanmaktadır. Tedavi kararı multidisipliner bir yaklaşımla verilmelidir.

Konservatif Tedavi

Stabil, nörolojik defisiti olmayan kompresyon kırıklarında konservatif tedavi birinci basamak yaklaşımdır. Tedavi protokolü şu şekilde uygulanır:

İmmobilizasyon: Servikal kırıklarda Philadelphia tipi boyunluk veya halo vest (instabil kırıklarda), torakolomber kırıklarda torakolomber ortez (TLSO/Jewett brace) kullanılır. Ortez kullanım süresi genellikle 8-12 haftadır.
Yatak istirahati: Akut dönemde 24-72 saat yatak istirahati önerilir. Uzun süreli immobilizasyondan derin ven trombozu, pulmoner emboli ve dekübitus ülseri gibi komplikasyonlar nedeniyle kaçınılmalıdır.
Analjezi: Akut dönemde parasetamol 500-1000 mg oral her 6-8 saatte bir (günlük maksimum 4 g), ibuprofen 400-600 mg oral her 8 saatte bir veya diklofenak sodyum 50-75 mg oral/IM her 12 saatte bir uygulanır. Şiddetli ağrıda tramadol 50-100 mg oral/IV her 6 saatte bir veya morfin sülfat 2-10 mg IV titre edilerek verilebilir. Nöropatik ağrı komponenti varsa pregabalin 75-150 mg oral günde 2 kez veya gabapentin 300-600 mg oral günde 3 kez eklenebilir.
Kas gevşeticiler: Paravertebral kas spazmını azaltmak için tizanidin 2-4 mg oral günde 3 kez veya baklofen 10-20 mg oral günde 3 kez kullanılabilir.
Osteoporoz tedavisi: Osteoporotik kırıklarda altta yatan osteoporozun tedavisi esastır. Alendronat 70 mg oral haftada bir, risedronat 35 mg oral haftada bir veya zoledronik asit 5 mg IV yılda bir uygulanır. Kalsiyum (1000-1200 mg/gün) ve D vitamini (800-2000 IU/gün) suplementasyonu tüm hastalara önerilir. Ciddi osteoporozda teriparatid 20 mcg subkutan günde bir veya denosumab 60 mg subkutan 6 ayda bir düşünülebilir.
Derin ven trombozu profilaksisi: İmmobilize hastalarda enoksaparin 40 mg subkutan günde bir veya dalteparin 5000 IU subkutan günde bir profilaktik antikoagülasyon uygulanır.

Minimal İnvaziv Girişimler

Vertebroplasti: Floroskopi veya BT rehberliğinde perkütan transpediküler yaklaşımla vertebral cisim içine polimetilmetakrilat (PMMA) kemik çimentosu enjeksiyonu yapılır. Konservatif tedaviye dirençli ağrılı osteoporotik kompresyon kırıklarında endikedir.
Kifoplasti (balon vertebroplasti): Vertebral cisim içine yerleştirilen balonun şişirilmesiyle yükseklik restorasyonu sağlandıktan sonra PMMA enjeksiyonu yapılır. Vertebroplastiye göre vertebral yükseklik kazanımı ve çimento kaçağı riski açısından avantajlıdır.

Cerrahi Tedavi

Cerrahi tedavi endikasyonları arasında progresif nörolojik defisit, instabil kırık (posterior ligamentöz kompleks hasarı), spinal kanalda %50'den fazla daralma, 20 dereceden fazla kifotik deformite ve konservatif tedaviye yanıtsız şiddetli ağrı sayılabilir.

Posterior enstrümantasyon ve füzyon: Transpediküler vida-rod sistemi ile kırık segmentin stabilizasyonu en sık uygulanan cerrahi yöntemdir. Kırığın bir üst ve bir alt segmente uzanan kısa segment fiksasyon veya daha geniş kapsamlı uzun segment fiksasyon uygulanabilir.
Anterior korpektomi ve kafes yerleştirme: Burst kırıklarında retropulse fragmanların çıkarılması ve vertebral cismin rekonstrüksiyonu için anterior yaklaşımla korpektomi yapılır. Titanyum veya PEEK kafes ile desteklenir.
Kombine anterior-posterior yaklaşım: Üç kolon instabilitesi olan ciddi kırıklarda 360 derece stabilizasyon amacıyla anterior ve posterior cerrahi birlikte uygulanabilir.
Dekompresif laminektomi: Spinal kord veya kauda equina basısının acil olarak giderilmesi gereken durumlarda posterior dekompresyon yapılır. İzole laminektomi instabiliteyi artırabileceğinden genellikle posterior enstrümantasyon ile birlikte uygulanır.

Omurga Kırığının Komplikasyonları

Omurga kırığı tedavi edilmediğinde veya yetersiz tedavi edildiğinde ciddi ve kalıcı komplikasyonlara yol açabilmektedir. Komplikasyonlar erken ve geç dönem olarak sınıflandırılmaktadır.

Erken Dönem Komplikasyonlar

Spinal kord yaralanması: İnstabil kırıklarda deplase fragmanların spinal korda basısı sonucu komplet veya inkomplet spinal kord hasarı gelişebilir. ASIA (American Spinal Injury Association) skalasına göre A (komplet) seviyesindeki yaralanmalarda fonksiyonel iyileşme olasılığı %5'in altındadır.
Nörojenik şok: T6 üzerindeki spinal kord yaralanmalarında sempatik deinervasyon sonucu vazodilatasyon, hipotansiyon ve bradikardi gelişir. Ortalama arter basıncının 85-90 mmHg üzerinde tutulması nörolojik iyileşme için kritiktir.
Derin ven trombozu ve pulmoner emboli: İmmobilize omurga kırığı hastalarında DVT insidansı %40-80 arasındadır. Profilaksi yapılmazsa pulmoner emboli mortalitesi %5-10 arasında seyretmektedir.
Solunum komplikasyonları: Yüksek servikal kırıklarda (C3-C5) diyafragma paralizisi, torakal kırıklarda interkostal kas paralizisi sonucu solunum yetmezliği gelişebilir. Atelektazi ve pnömoni sık görülen solunum komplikasyonlarıdır.
Otonom disrefleksi: T6 üzerindeki spinal kord yaralanmalarında, yaralanma seviyesinin altından gelen nosiseptif uyarılar sonucu paroksismal hipertansiyon, bradikardi, terleme ve başağrısı atakları şeklinde ortaya çıkar.

Geç Dönem Komplikasyonlar

Progresif kifotik deformite: Yetersiz tedavi edilen kompresyon kırıklarında ilerleyici kifoz gelişebilir. 30 derecenin üzerindeki kifotik deformite ağrı, fonksiyonel kısıtlılık ve kosmetik sorunlara neden olur.
Posttravmatik siringomiyeli: Spinal kord yaralanması sonrası aylar veya yıllar içinde spinal kord içinde kistik kavite oluşumu gelişebilir. Progresif nörolojik kötüleşme, ağrı ve spastisite artışı ile kendini gösterir.
Kronik ağrı sendromu: Omurga kırığı hastalarının %30-50'sinde kronik ağrı gelişmektedir. Nöropatik ve nosiseptif komponentlerin birlikteliği tedaviyi zorlaştırır.
Psödoartroz (kaynamama): Özellikle odontoid tip II kırıklarında ve distraksiyon tipi kırıklarda kaynamama oranı %10-15'e kadar çıkabilir. Persistent ağrı ve instabilite cerrahi müdahale gerektirir.
Komşu segment dejenerasyonu: Cerrahi füzyon sonrası füzyon segmentinin üst ve altındaki seviyelerde hızlanmış dejeneratif değişiklikler gelişebilir. Yıllık komşu segment hastalığı insidansı %2-4 arasındadır.
Dekübitus ülserleri: Spinal kord yaralanmalı hastalarda uzun süreli immobilizasyona bağlı sakral, trokanterik ve kalkaneal bölgelerde basınç yaraları gelişebilir.

Omurga Kırığından Korunma

Omurga kırığının önlenmesi, risk faktörlerinin modifikasyonu ve koruyucu önlemlerin uygulanması ile mümkündür. Korunma stratejileri primer ve sekonder önleme olarak ele alınmalıdır.

Osteoporoz taraması ve tedavisi: 65 yaş üstü kadınlarda ve 70 yaş üstü erkeklerde DEXA ile kemik mineral yoğunluğu taraması yapılmalıdır. Risk faktörleri bulunan bireylerde tarama daha erken yaşta başlatılmalıdır. Osteoporoz saptanan hastalarda farmakolojik tedavi (bisfosfonatlar, denosumab, teriparatid) ve yaşam tarzı modifikasyonları ile kırık riski %40-70 oranında azaltılabilir.
Kalsiyum ve D vitamini yeterliliği: Günlük kalsiyum alımının 1000-1200 mg ve D vitamini alımının 800-2000 IU olması önerilmektedir. Serum 25-OH Vitamin D düzeyinin 30 ng/mL üzerinde tutulması kemik sağlığı için gereklidir.
Düzenli egzersiz: Yük taşıyıcı egzersizler (yürüyüş, merdiven çıkma), denge egzersizleri ve core stabilizasyon egzersizleri hem kemik yoğunluğunu artırır hem de düşme riskini azaltır. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite önerilmektedir.
Düşme önleme programları: Yaşlı bireylerde ev ortamı düzenlemesi (tutunma barları, kaymaz zemin, yeterli aydınlatma), görme ve işitme düzeltmesi, ilaç gözden geçirmesi (sedatif ve hipotansif ilaçlar) ve denge eğitimi düşme riskini %20-30 oranında azaltır.
Trafik güvenliği: Emniyet kemeri kullanımı, hız kurallarına uyum, alkollü araç kullanmama ve motosiklet kask kullanımı trafik kazasına bağlı omurga kırıklarının önlenmesinde kritik öneme sahiptir.
İş güvenliği: Yüksekte çalışma güvenliği ekipmanlarının kullanılması, ergonomik çalışma koşullarının sağlanması ve iş güvenliği eğitimlerinin düzenli yapılması iş kazasına bağlı omurga kırıklarını önler.
Spor güvenliği: Riskli sporlarda uygun koruyucu ekipman kullanımı, ısınma ve soğuma egzersizlerinin yapılması, doğru teknik eğitimi ve spor alanlarının güvenlik standartlarına uygunluğu spora bağlı omurga yaralanmalarını azaltır.
Sigara ve alkol kullanımından kaçınma: Sigara kemik metabolizmasını olumsuz etkileyerek osteoporoz ve kırık riskini artırır. Aşırı alkol tüketimi hem osteoporoza hem de düşme riskine katkıda bulunur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Omurga kırığı şüphesinde erken tanı ve tedavi, komplikasyonların önlenmesi ve fonksiyonel iyileşmenin optimizasyonu açısından hayati önem taşımaktadır. Aşağıdaki durumlarda acil tıbbi değerlendirme yapılmalıdır:

Travma sonrası şiddetli sırt veya boyun ağrısı: Trafik kazası, yüksekten düşme veya spor yaralanması sonrası omurga bölgesinde şiddetli ağrı gelişmesi durumunda hasta hareket ettirilmemeli ve acil sağlık ekibi çağrılmalıdır. Servikal omurganın stabilizasyonu için boyunluk uygulanmalıdır.
Kol veya bacaklarda uyuşukluk ve güçsüzlük: Travma sonrası veya spontan olarak gelişen ekstremite uyuşukluğu, karıncalanma veya güçsüzlük spinal kord veya sinir kökü basısını düşündürür ve acil nörolojik değerlendirme gerektirir.
İdrar veya gaita kontrol kaybı: Mesane veya barsak fonksiyonlarında bozulma kauda equina sendromu veya spinal kord basısının ciddi bir göstergesidir ve acil cerrahi müdahale gerektirebilir.
Yaşlılarda düşme sonrası bel ağrısı: 65 yaş üstü bireylerde düşük enerjili travma veya düşme sonrası gelişen bel ağrısı osteoporotik vertebral kompresyon kırığını düşündürmelidir. Ağrının hareketle artması ve istirahatte azalması tipik bir bulgudur.
İlerleyici sırt ağrısı ve deformite: Giderek artan sırt ağrısı, boy kısalması veya kamburluk artışı birden fazla vertebral kompresyon kırığının geliştiğini gösterebilir.
Kanser hastalarında yeni başlayan bel/sırt ağrısı: Bilinen kanser öyküsü olan hastalarda yeni gelişen omurga bölgesi ağrısı metastatik vertebral tutulum ve patolojik kırık açısından değerlendirilmelidir.
Ateş eşliğinde sırt ağrısı: Ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı ile birlikte sırt ağrısı vertebral osteomiyelit veya spondilodiskit açısından araştırılmalıdır.

Omurga kırığı, zamanında ve doğru bir şekilde tedavi edilmediğinde kalıcı nörolojik defisitlere, kronik ağrıya ve ciddi fonksiyonel kayıplara yol açabilen bir patolojidir. Risk grubundaki bireylerin düzenli takibi, koruyucu önlemlerin uygulanması ve şüpheli durumlarda gecikmeksizin tıbbi yardım alınması, tedavi başarısını doğrudan etkileyen kritik faktörlerdir. Koru Hastanesi Acil Servis bölümünde uzman hekimlerimiz, omurga kırığı şüphesi olan hastaların hızlı ve kapsamlı değerlendirmesini, ileri görüntüleme yöntemleri ile kesin tanısını ve multidisipliner yaklaşımla en uygun tedavi planının oluşturulmasını sağlamaktadır.

Omurga Kırığı Kimlerde Görülür?