Varikosel, erkeklerde testislerin içinde bulunan toplardamarların genişlemesi ve kan akışının bozulması durumudur. Bacaklarda görülen varislere benzeyen bu yapı, testisteki kirli kanın kalbe doğru düzgün taşınamamasına ve burada göllenmesine neden olur. Bu kan göllenmesi testis ısısını artırarak sperm üretimini ve kalitesini olumsuz etkileyebilir, bu da ilerleyen dönemlerde kısırlık (infertilite) riskini beraberinde getirebilir.
Kimlerde Görülür?
Varikosel, genellikle ergenlik döneminden itibaren ortaya çıkmaya başlar ve en sık 15 ile 25 yaş arasındaki genç erkeklerde görülür. Toplumdaki erkeklerin yaklaşık yüzde 15 ile 20'sinde rastlanan yaygın bir durumdur. Çocuk sahibi olamama şikayetiyle hastanelere başvuran erkeklerde bu oran yüzde 40'lara kadar çıkabilmektedir. Genellikle sol tarafta daha sık görülür çünkü sol taraftaki toplardamarın anatomik yapısı, kanın kalbe dönmesini sağlayan damara daha dik bir açıyla bağlanır ve bu durum kanın geri kaçmasını daha kolay hale getirir. Nadiren her iki tarafta birden görülebilir ancak sadece sağ tarafta olması durumunda hekimler karın içi başka bir engel olup olmadığını kontrol etmek için detaylı inceleme yaparlar.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Birçok kişide varikosel hiçbir belirti vermez ve kişi bu durumu fark etmeyebilir. Ancak belirti veren durumlarda en sık karşılaşılan şikayet, testis bölgesinde hissedilen künt bir ağrıdır. Bu ağrı genellikle gün boyu ayakta kalındığında, ağır fiziksel aktivite yapıldığında veya sıcak havalarda artış gösterir; dinlenildiğinde veya uzanıldığında hafifler. Testis torbasında gözle görülebilir bir şişlik veya damar yumakları fark edilebilir. Bazı kişiler bu görüntüyü testis torbası içinde bir torba dolusu solucan olarak tarif eder. Testislerde küçülme (atrofi) hissedilmesi de önemli bir bulgudur. Kısırlık sorunu yaşayan kişilerde ise sperm sayısı, hareketliliği veya yapısındaki bozulmalar varikoselin dolaylı yansıması olarak ortaya çıkar.
Tanı Nasıl Konulur?
Varikosel tanısı, Koru Hastanesi Üroloji bölümünde uzman bir hekim tarafından yapılan fizik muayene ile konulur. Muayene genellikle ayakta gerçekleştirilir çünkü damarlardaki kan göllenmesi ayaktayken daha belirgin hale gelir. Hekim, testisleri elle kontrol ederek genişlemiş damarları hissedebilir. Bazen hekim, hastadan ıkınmasını isteyerek (Valsalva manevrası) karın içi basıncı artırır ve damarlardaki genişlemeyi daha net bir şekilde değerlendirir. Fizik muayenenin yetersiz kaldığı veya şüphe duyulan durumlarda skrotal doppler ultrasonografi (testislerin damar yapısını gösteren ultrason) istenir. Bu yöntemle damarların çapı, kanın geri kaçıp kaçmadığı ve testislere olan kan akışının durumu detaylıca görüntülenir. Kısırlık şüphesi olan kişilerde ise semen analizi (sperm testi) yapılarak varikoselin sperm sağlığı üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Varikoselin yol açtığı temel sorun testis ısısının normalden yüksek olmasıdır. Testisler sağlıklı sperm üretebilmek için vücut ısısından daha soğuk bir ortama ihtiyaç duyar. Damarlarda biriken kirli kan ısının artmasına neden olur ve bu durum sperm üretimini baskılar. Zamanla sperm sayısında azalma, hareketliliğinde düşüş ve yapısal bozulmalar meydana gelebilir. Bir diğer komplikasyon ise testis boyutunda küçülmedir. Özellikle ergenlik döneminde tedavi edilmeyen varikoseller, etkilenen testisin diğerine göre daha küçük kalmasına yol açabilir. Çok uzun süre devam eden ve tedavi edilmeyen durumlarda, testislerin hormonal fonksiyonları da etkilenebilir ve testosteron üretimi üzerinde olumsuz etkiler oluşabilir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Varikosel bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu durum, damar kapakçıklarının işlevini tam olarak yerine getirememesi veya damar yapısındaki anatomik farklılıklar sonucu ortaya çıkan bir dolaşım bozukluğudur. Kişiden kişiye temasla, ortak eşya kullanımıyla veya cinsel yolla geçmesi mümkün değildir. Genetik yatkınlık, damar duvarı yapısının zayıf olması veya damar kapakçıklarındaki yetersizlikler varikosel oluşumunda rol oynayan temel faktörlerdir. Dolayısıyla, çevrenizdeki kişilerden bu durumu kapma gibi bir riskiniz yoktur.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Testislerinizde gözle görülür bir damar belirginleşmesi, şişlik veya şekil bozukluğu fark ettiğinizde bir üroloji uzmanına görünmeniz gerekir. Gün içinde artan ve uzanınca azalan testis ağrısı yaşıyorsanız, bu durumu ihmal etmemelisiniz. Çocuk sahibi olmayı planlayan ancak bir yılı aşkın süredir düzenli ilişkiye rağmen gebelik elde edemeyen çiftlerde, erkek tarafının mutlaka varikosel açısından kontrol edilmesi önerilir. Ayrıca, testis boyutlarında bir küçülme fark ettiyseniz veya rutin kontrollerde herhangi bir anormallik hissediyorsanız, erken dönemde hekim görüşü almak ileride yaşanabilecek sperm kalitesi sorunlarının önüne geçilmesine yardımcı olabilir.
Son Değerlendirme
Varikosel, erkek kısırlığının en sık karşılaşılan ve tedavi edilebilir nedenlerinden biridir. Koru Hastanesi Üroloji bölümünde, kişinin şikayetleri ve sperm değerleri bir bütün olarak değerlendirilir. Her varikosel vakası cerrahi müdahale gerektirmez; ancak kısırlık sorunu yaşayan veya şiddetli ağrısı olan kişilerde tedavi, sperm kalitesini artırmak ve ağrıyı gidermek için önemli bir seçenek olabilir. Tedavi kararı verilirken hastanın yaşı, çocuk isteği, testis boyutları ve sperm analiz sonuçları göz önünde bulundurulur. Düzenli takip ve doğru teşhis, üreme sağlığını korumak adına atılacak önemli adımdır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
