Üst göz kapağı blefaroplastisi (üst kapak estetiği), yaşa bağlı veya konjenital nedenlerle gelişen üst göz kapağı sarkıklığının (dermatokalazis) cerrahi olarak düzeltildiği plastik cerrahi prosedürüdür. ICD-10 prosedür kodu Z42.4 ile sınıflandırılan bu işlem, dünyada yıllık 800.000 vaka ile estetik plastik cerrahi pratiğinde ilk beş sırada yer alır. ABD plastik cerrahi istatistiklerinde 2023 yılında 184.000 vaka ile beşinci sırada bulunmaktadır. Türkiye plastik cerrahi pratiğinde de yılda 25.000-30.000 dolayında uygulanan bu işlem, ortalama hasta yaşı 45-65 arasında, kadın ve erkek cinsiyette benzer oranlarda gerçekleştirilir. Operasyonun amacı estetik düzeltme yanı sıra dermatokalazis nedeniyle gelişen görme alanı kısıtlamasının (visual field obstruction) tedavisidir. İleri vakalarda ptozis (kapak düşüklüğü) ile kombine edilebilir. Brow ptozis (kaş düşüklüğü) eşliğinde brow lift ile birlikte planlanır. Cerrahi teknik temelde üst kapakta dermatokalazis için fazla cilt eksizyonu, gerektiğinde orbiküler kas kısaltması ve preaponörotik yağ herniasyonunun yönetimini içerir. Bu makalede üst göz kapağı blefaroplasti endikasyonları, dermatokalazis ve görme alanı düzeltme, hasta seçimi, anestezi, cerrahi teknikler, postoperatif bakım, komplikasyonlar ve uzun dönem sonuçlar profesyonel düzeyde ele alınacaktır.
Blefaroplasti Nedir?
Blefaroplasti, göz kapaklarının yumuşak doku yapısını düzelten bir cerrahi prosedürdür. Üst kapak blefaroplastisi (upper blepharoplasty) yaşa bağlı dermatokalazis, fazla cilt sarkması, orbiküler kas hipertrofisi ve preaponörotik yağ herniasyonunun düzeltilmesini içerir. Alt kapak blefaroplastisi (lower blepharoplasty) ayrı bir prosedür olarak değerlendirilir.
Üst Göz Kapağı Anatomisi
- Cilt: İnce, az subkütanöz yağ.
- Orbicularis oculi kası: Pretarsal, preseptal, orbital kısımlar.
- Orbital septum: Tarsal plaktan superior orbital rim a uzanır.
- Preaponörotik yağ: Septum arkasında, levator aponörozu önünde.
- Levator palpebra superior kası: Kapak elevasyonu.
- Levator aponörozu
- Müller kası: Sempatik innervasyon.
- Tarsus: Superior tarsal plak (10-12 mm yükseklik).
- Konjonktiva
Estetik Standartlar
- Süpereksternal kapak kıvrımı: 7-8 mm tarsal cüff (Asyalı: 4-5 mm)
- Kapak göz mesafesi (PFR-marginal refleks distansı): 4-4,5 mm
- Lateral kantal tilt: 2-4 mm yüksek
- Üst kapak kıvrımı dengelidir, simetrik
- Cilt kalitesi: ince, fine line
- Pretarsal cüff: 2-3 mm
- Brow pozisyonu: kadın supraorbital üstünde, erkek aynı düzlem
Blefaroplasti Endikasyonları
Estetik
- Dermatokalazis (yaşa bağlı cilt sarkması)
- Üst kapak hooding (cilt fazlalığı kıvrımın üzerine düşmesi)
- Yağ herniasyonu (medial/santral yağ pozisyon)
- Asimetri
- Konjenital cilt fazlalığı
- Yaşlı görünüm
Fonksiyonel
- Görme alanı kısıtlaması (visual field obstruction)
- Süperior görme alanı kaybı
- Kronik göz kapağı yorgunluğu
- Üst kapak basınç hissi
- Kontakt lens kullanımında zorluk
- Makyaj uygulamasında zorluk
- Forehead lift kompansasyonu (kronik baş ağrısına yol açan)
Hasta Şikayetleri
- Yorgun veya yaşlı görünüm
- Üst kapakta sarkma
- Kapaklar üzerinde sürekli ağırlık hissi
- Görme alanında üst kısımda kısıtlama
- Makyaj uygulaması zorluğu
- Sosyal kaygı, fotoğrafta kötü görünme
- Periodik baş ağrıları (frontal kas kompansasyonu)
- Kronik forehead kırışıkları
Klinik Bulgular ve Fizik Muayene
- Pinch testi: Cilt fazlalığı miktarı ölçümü.
- Brow pozisyonu: Brow ptozisi varsa ek lift planlanmalı.
- Kapak kıvrımı: Yüksekliği, simetrisi.
- Marginal refleks distansı (MRD1): Pupil ışık refleksi-üst kapak kenarı (normal 4-4,5 mm).
- Levator fonksiyonu: Yukarı bakışta kapak yüksekliği değişimi (normal >12 mm).
- Ptozis varlığı (MRD1 <2,5 mm): Ek levator cerrahisi gerekir.
- Yağ herniasyonu: Medial, santral kompartmanlar.
- Lakrimal bez prolapsusu: Lateral şişlik.
- Cilt kalitesi: Striae, hiperpigmentasyon.
- Lagoftalmus testi: Göz kapanması yeterliliği.
- Görme alanı testi: Humphrey perimetry, fonksiyonel endikasyon.
- Kuru göz değerlendirmesi: Schirmer testi, lacrimal yetmezlik.
- Lateral kantus, asimetri
Tanı ve Preoperatif Değerlendirme
- Detaylı anamnez (oftalmolojik öykü, sistemik hastalık)
- Glokom, kuru göz sendromu, retinal hastalık dışlanması
- Standart oftalmolojik muayene
- Görme keskinliği, refraksiyon, intraoküler basınç
- Schirmer testi (kuru göz)
- Görme alanı testi (fonksiyonel endikasyon kanıtı)
- Standart fotoğraflama
- Tam kan, koagülasyon, biyokimya
- İlaç kullanımı (antikoagülan)
Ayırıcı Tanı
- İzole dermatokalazis: Sadece cilt fazlalığı, kapak fonksiyonu normal. Standart blefaroplasti.
- Brow ptozisi: Kaş düşüklüğü kapak sarkma görünümü oluşturur. Brow lift gerekir, blefaroplasti tek başına yetersiz.
- Levator dehisensı (involusyonel ptozis): MRD1 azalmış, levator fonksiyonu normal. Levator advancement.
- Konjenital ptozis: Levator zayıflığı, frontalis sling.
- Miyojenik ptozis (myasthenia gravis, miyotonik distrofi): Sistemik bulgular. Tensilon testi.
- Nörojenik ptozis (oculomotor paralizi, Horner): Pupil tutulumu, ekstraoküler hareket bozukluğu.
- Mekanik ptozis: Tümör, schalazyon, edema kaynaklı.
- Tiroid orbitopati: Lid retraksiyon ve restriksiyon.
- Lakrimal bez prolapsusu: Lateral şişlik. Reposiziyon.
- Kuru göz sendromu: Cerrahi öncesi tedavi edilmelidir.
- Floppy eyelid syndrome: Tarsal laksite, obstrüktif uyku apnesi eşliği.
- Eyelid ödemi (kronik): Renal, hepatik, kardiyak.
- Bazal hücreli karsinom (BCC) ve diğer tümörler: Eksizyon önerisi.
Cerrahi Teknikler ve Tedavi
Anestezi
Lokal anestezi+sedasyon en yaygın. Lidokain %2 + adrenalin 1:100.000 + bupivakain %0,5 karışımı (uzun analjezi). Genel anestezi tercih eden hastalar veya kombine prosedürlerde uygulanabilir. Operasyon süresi 1-2 saat.
Cerrahi Adımlar
- Hasta supin pozisyon, baş hafif elevasyonu
- İnsizyon planlanması (pinch tekniği ile cilt fazlalığı belirlenir)
- Üst kapak kıvrımının (supratarsal cüff) çizilmesi (7-8 mm tarsal cüff)
- Eliptik insizyon (eski kıvrım üzerinde alt sınır, üst sınır pinch testi ile belirlenir)
- Lokal anestezi infiltrasyonu
- Cilt eksizyonu (eliptik şerit)
- Orbiküler kasın bir kısmı eksize edilir (gerekirse)
- Orbital septum açılır (yağ herniasyonu varsa)
- Preaponörotik yağ değerlendirilir, fazlalık dikkatle eksize edilir veya repose edilir (yaşlı hastada total yağ rezeksiyonu kavernöz görünüm yapar)
- Hemostaz (bipolar kauter)
- Kapama: 6-0 nylon veya 7-0 prolen subkütiküler/intermitan
- Sutür çıkarımı 5-7 gün sonra
- Antibiyotik göz pomadı
- Soğuk kompres
Modern Yaklaşımlar
- Korunmuş yağ tekniği: Yağ rezeksiyonundan kaçınılır, repose edilir.
- Asyalı blefaroplasti: Çift kıvrım oluşturma, daha agresif yağ eksizyonu, levator-tarsus fiksasyonu.
- Browpexy: Brow ptozisi varsa internal brow lifting eşzamanlı.
- Lakrimal bez repozisyonu: Lateral şişlik için.
- Kombine ptozis cerrahisi: Levator advancement.
- CO2 lazer blefaroplasti: Atravmatik insizyon, daha az kanama.
- Transkutaneous vs transkonjonktival yaklaşım: Üst kapak için transkutaneous standarttır.
Komplikasyonlar
Erken
- Hematom: Periorbital, retrobulber (acil dekompresyon, görme kaybı riski).
- Yara enfeksiyonu (nadir)
- Kuru göz semptomları (geçici)
- Lagoftalmus: Aşırı cilt eksizyonu, geçici veya kalıcı.
- Diplopi: Ekstraoküler kas hasarı (nadir).
- Geçici görme bulanıklığı
- Periorbital ödem ve ekimoz
- Asimetri (erken dönem)
Geç
- Skar görünürlüğü
- Asimetri (kalıcı)
- Lagoftalmus (kalıcı)
- Eksposür keratopati
- Rezidüel cilt fazlalığı (yetersiz eksizyon)
- Sunken eye (aşırı yağ rezeksiyonu)
- Kapak kıvrımı asimetrisi
- Ptozis (postoperatif)
- Persistant kuru göz sendromu
- Hipertrofik skar
- Rekürrens (uzun dönem)
- Cilt değişiklikleri (depigmentasyon)
- Retrobulber hematom (görme kaybı): 1:5000-50000 vaka.
- Kalıcı görme kaybı (çok nadir): Optic sinir hasarı.
Korunma Yöntemleri ve Postoperatif Bakım
- 0-3 gün: Soğuk kompres (15 dakika açık, 15 dakika kapalı), yatak başı yüksek, antibiyotik göz pomadı, salin nemli kompres, oral analjezi (parasetamol 1 g 6 saatte bir), hafif aktivite.
- 5-7 gün: Sutür çıkarımı, ekimoz rezolüsyonu başlar.
- 1-2 hafta: Sosyal hayat dönüşü, makyaj uygulaması (sutür çıkarımı sonrası).
- 2-4 hafta: Kademeli aktivite, hafif spor, ödem azalır.
- 4-6 hafta: Tam aktivite, yüzme.
- 3-6 ay: Skar olgunlaşması.
- 1 yıl: Final estetik sonuç.
Postoperatif Önlemler
- Kontakt lens kullanmama (2 hafta)
- Aşırı bükülme, ağır kaldırma yasağı (2 hafta)
- Sigara yasağı
- Güneş gözlüğü (3-6 ay)
- Güneş kremi (SPF 50+)
- Gözleri ovmamak
- Yüzme yasağı (4 hafta)
- Suni gözyaşı kullanımı (kuru göz)
- Düzenli kontrol
Skar Bakımı
- İlk 2 hafta yara temiz ve nemli tutulur
- 2-4 hafta sonra silikon jel
- 3-4 hafta sonra hafif masaj
- Güneşten koruma 12 ay
- Hipertrofik skar belirtilerinde steroid enjeksiyonu
- Lazer skar revizyonu (gerekirse, 6 ay sonra)
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Acil Bulgular (Retrobulber Hematom Şüphesi)
- Ani şiddetli göz ağrısı
- Görme keskinliğinde ani azalma
- Propitozis (göz protrüzyonu)
- Renk görme bozukluğu
- RAPD pozitifliği (acil müdahale)
Postoperatif Diğer Durumlar
- Aşırı kanama
- Yüksek ateş, titreme
- Pürülan akıntı
- Yara açılması
- Asimetrik şişlik
- Persistant lagoftalmus
- Kornea irritasyonu, kuru göz
- Ödem belirgin artışı
- Persistant ağrı
- Cilt rengi değişikliği
- Asimetri farkındalığı
- Estetik beklenti uyumsuzluğu
Üst göz kapağı blefaroplasti, dermatokalazis ve görme alanı düzeltme amacıyla uygulanan etkili bir prosedürdür. Doğru hasta seçimi, ptozis ve brow ptozisin ayırt edilmesi, fonksiyonel endikasyonun belgelenmesi (görme alanı testi) cerrahi başarıyı belirler. Lokal anestezi+sedasyon ile ayaktan cerrahi olarak güvenle uygulanabilir. Modern korunmuş yağ tekniği, sunken eye komplikasyonunu önler. Retrobulber hematom çok nadir ancak görme kaybına yol açabilen ciddi bir komplikasyondur; erken tanı ve dekompresyon kritiktir. Postoperatif soğuk kompres, yatak başı yüksek pozisyon, suni gözyaşı kullanımı ve düzenli takip uzun dönem başarıyı destekler. Brow ptozis veya ptozis eşliğinde kombine prosedürler (browpexy, levator advancement) eşzamanlı planlanmalıdır.
Koru Hastanesi Plastik Cerrahi bölümünde uzman hekimlerimiz, üst göz kapağı blefaroplasti operasyonlarında oftalmolojik değerlendirme, modern korunmuş yağ teknikleri ve kombine yaklaşımlarla bireyselleştirilmiş, fonksiyonel ve estetik açıdan başarısı yüksek hizmet sunmaktadır.
