Hashimoto tiroiditi, tiroid bezinin kronik otoimmün enflamasyonu ile karakterize, gelişmiş ülkelerde hipotiroidinin en sık nedeni olan bir endokrin hastalıktır. Bağışıklık sisteminin tiroid dokusuna karşı antikor üretmesi sonucu bezin yavaş yavaş hasar görmesi ve hormon üretiminin azalması söz konusudur. Hastalık genellikle sinsi başlangıçlıdır, yıllar içinde yavaş ilerler ve özellikle 30-50 yaş arasındaki kadınlarda erkeklere göre 7-10 kat daha sık görülür. Toplumdaki prevalansı %5-10 arasında değişmekte olup, ailesel yatkınlık belirgindir. Erken tanı konulup uygun replasman tedavisi başlandığında hastaların büyük çoğunluğu normal yaşam kalitesini sürdürebilmektedir.

Tiroid bezinin lenfositik infiltrasyonu, foliküler hücre destrüksiyonu ve fibrozis ile sonuçlanan bu süreç, ilk olarak 1912 yılında Japon cerrah Hakaru Hashimoto tarafından tanımlanmıştır. Hastalığın tanı, takip ve tedavisi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir; çünkü yalnızca tiroid hormonları değil, eşlik eden diğer otoimmün hastalıklar, kardiyovasküler risk ve psikiyatrik durumlar da değerlendirilmelidir.

Hashimoto Tiroiditi Nedir?

Hashimoto tiroiditi, kronik lenfositik tiroidit veya kronik otoimmün tiroidit olarak da bilinir. Hastalığın temelinde, bağışıklık sisteminin tiroid bezini yabancı bir doku gibi algılayarak ona karşı antikorlar (özellikle anti-tiroid peroksidaz [anti-TPO] ve anti-tiroglobulin [anti-Tg]) üretmesi yatar. Bu antikorlar zamanla tiroid foliküllerini tahrip eder, bez küçülür veya bazen büyür (guatr), tiroid hormonları olan tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) üretimi azalır. Sonuçta beyin hipofizinden salgılanan tiroid stimülan hormon (TSH) yükselir ve hipotiroidi tablosu ortaya çıkar.

Hastalığın seyri kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı hastalarda yıllarca subklinik hipotiroidi (TSH yüksek, T4 normal) şeklinde sessiz seyrederken, bazılarında aşikar hipotiroidi gelişir. Nadiren erken evrede geçici hipertiroidi (Hashitoksikoz) gözlenebilir; bu, hasarlanan foliküllerden depolanmış hormonun aniden kana karışmasıyla oluşur. Hastalık güncel tıbbi yaklaşımda otoimmün poliglandüler sendromların da bir parçası olarak değerlendirilmekte, tip 1 diyabet, vitiligo, Addison hastalığı ve çölyak gibi durumlarla birlikteliği araştırılmaktadır.

Hashimoto Tiroiditinin Nedenleri

Hashimoto tiroiditi multifaktöriyel bir hastalıktır; genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve hormonal değişiklikler birlikte rol oynar. Birinci derece akrabalarında otoimmün tiroid hastalığı bulunan bireylerde görülme sıklığı belirgin biçimde artmıştır. HLA-DR3, HLA-DR5 ve CTLA-4 gen polimorfizmleri ile yakın ilişki saptanmıştır. Ayrıca PTPN22 ve FOXP3 gibi düzenleyici T hücre işlevleriyle ilgili genler de hastalık patogenezinde değerlendirilmektedir.

Genetik yatkınlık ve aile öyküsü
Kadın cinsiyet ve östrojen etkisi
Aşırı iyot alımı veya iyot eksikliği
Selenyum eksikliği
Sigara ve sigaranın bırakılması sonrası dönem
Viral enfeksiyonlar (özellikle Epstein-Barr, hepatit C)
Gebelik ve postpartum dönem
Radyasyon maruziyeti
Stres ve uyku düzensizlikleri
Bazı ilaçlar (interferon alfa, amiodaron, lityum, tirozin kinaz inhibitörleri)

Çevresel tetikleyiciler arasında özellikle aşırı iyot tüketimi (deniz yosunu, iyotlu kontrast maddeler) ve selenyum eksikliği üzerinde durulmaktadır. Selenyum, glutatyon peroksidaz ve iyodotironin deiyodinaz enzimlerinin yapısında bulunduğundan tiroid hücresini oksidatif stresten korur; eksikliği antikor düzeylerini artırabilir.

Hashimoto Tiroiditinin Belirtileri

Hastalığın belirtileri tiroid hormon düzeyiyle doğrudan ilişkilidir. Subklinik dönemde hastalar genellikle asemptomatiktir; ancak hastalık ilerleyip aşikar hipotiroidi geliştiğinde geniş bir semptom yelpazesi ortaya çıkar. Belirtiler sinsi başlar, hastalar çoğu zaman yorgunluğu yaşa veya stres yüküne bağlar.

Yorgunluk, halsizlik, kronik bitkinlik
Soğuk intoleransı ve üşüme
Kilo alımı ve kilo verememe
Kabızlık ve şişkinlik
Cilt kuruluğu, saç dökülmesi, kaşların dış üçte birinin seyrelmesi
Sesin kalınlaşması, boğuk ses
Yüzde, ellerde ve ayaklarda şişlik (miksödem)
Bradikardi ve hipertansiyon eğilimi
Adet düzensizlikleri, menoraji, infertilite
Depresyon, dikkat dağınıklığı, hafıza zayıflığı
Kas ağrıları ve sertlik
Boyunda dolgunluk, guatr

Bazı hastalarda hastalığın erken evresinde Hashitoksikoz nedeniyle çarpıntı, kilo kaybı, terleme, anksiyete gibi hipertiroidi belirtileri görülebilir; bu tablo genellikle haftalar içinde kendiliğinden geriler ve ardından kalıcı hipotiroidiye dönüşür.

Tanı Yöntemleri

Tanı; klinik değerlendirme, laboratuvar tetkikleri ve görüntüleme yöntemlerinin bütünleştirilmesiyle konur. Hastalığın laboratuvar tablosunda en karakteristik bulgu, anti-TPO antikorlarının yüksekliğidir; hastaların yaklaşık yüzde 90-95 oranında pozitiftir. Anti-Tg antikoru daha az sıklıkta yüzde 60-80 oranında pozitif bulunur. TSH ölçümü tarama testi olarak kullanılır.

TSH ve serbest T4 ölçümü
Anti-TPO ve anti-Tg antikorları
Tiroid ultrasonografisi (heterojen, hipoekoik parankim, mikronoduler görünüm)
Serbest T3, tiroglobulin (gerekirse)
Lipid profili, hemogram, kreatinin, sodyum
Şüpheli nodüllerde ince iğne aspirasyon biyopsisi
Vitamin B12, ferritin, 25-OH vitamin D düzeyleri
Eşlik eden otoimmün hastalıklar için doku transglutaminaz IgA, ANA

TSH değerinin 4-10 mIU/L arasında ve serbest T4 değerinin normal olduğu duruma subklinik hipotiroidi denir. TSH 10 mIU/L üzerinde ise aşikar hipotiroidi düşünülür. Hashimoto tiroiditi tanısı için en az iki kez yapılan ölçümlerin tutarlı olması ve antikor pozitifliğinin saptanması önerilir. Tiroid ultrasonografisinde tipik olarak parankim heterojendir; psödonodüler hipoekoik alanlar ve fibröz septalar görülebilir.

Ayırıcı Tanı

Hashimoto tiroiditi belirtileri pek çok hastalıkla örtüşebilir. Doğru tanı koyabilmek için aşağıdaki durumlar dikkatle ayırt edilmelidir.

Subakut granülomatöz tiroidit (De Quervain): Genellikle viral enfeksiyon sonrası görülür; ağrılı tiroid, ateş ve sedimentasyon yüksekliği ile seyreder, antikorlar negatiftir.
Postpartum tiroidit: Doğum sonrası ilk 12 ay içinde başlar; tipik olarak hipertiroidi-hipotiroidi-eutiroidi sırasıyla seyreder, anti-TPO genellikle pozitiftir.
Sessiz tiroidit: Ağrısız ve geçici tirotoksikoz tablosu; radyoaktif iyot tutulumu düşüktür.
Riedel tiroiditi: Çok nadir görülen, tiroidin yoğun fibrotik invazyonu ile seyreden tablodur; sert kitle ve trakeal bası önemli özelliğidir.
Graves hastalığı: Hipertiroidi, eksoftalmus ve diffüz guatr ile karakterizedir; TSH reseptör antikoru pozitifliği ayırt edicidir.
Tiroid lenfoması: Hashimoto zemininde gelişebilir; hızla büyüyen kitle, basıncı belirtileri ve sistemik bulgular dikkat çekicidir.
İlaç ilişkili hipotiroidi: Amiodaron, lityum, interferon kullanımı sorgulanmalıdır.
Hipofiz kaynaklı (santral) hipotiroidi: TSH düşük veya normaldir, serbest T4 düşüktür.

Tedavi Yaklaşımları

Hashimoto tiroiditinin tedavisinde temel hedef, hipotiroidiyi tamamlamak ve hastayı ötiroid duruma getirmektir. Otoimmün süreci tamamen geri çevirebilen kesin bir tedavi yöntemi henüz yoktur; bu nedenle yaklaşım hormon replasmanına dayanır.

Levotiroksin replasmanı: Standart tedavidir. Genç ve sağlıklı erişkinde başlangıç dozu 1.6 mcg/kg/gün civarındadır. Yaşlı veya iskemik kalp hastalığı olan hastalarda 12.5-25 mcg ile başlanıp 4-6 haftada bir titrasyon yapılır.
İlaç alımı kuralları: Sabah aç karnına, kahvaltıdan en az 30-60 dakika önce alınmalı; kalsiyum, demir, proton pompa inhibitörleri ve soya türevleri ile birlikte verilmemelidir.
Subklinik hipotiroidi: TSH 10 mIU/L üzerinde, gebelik planlayan kadınlarda, semptomatik bireylerde tedavi başlanır.
Selenyum desteği: Antikor titrelerini düşürmede sınırlı yarar gösterilmiştir; günlük 200 mcg selenometiyonin önerilebilir.
D vitamini ve B12 takviyesi: Eksiklik halinde verilmelidir.
Diyet düzenlemesi: Aşırı iyot kısıtlanmalı; çölyak birlikteliği varsa glütensiz beslenme önerilir.
Cerrahi: Bası belirtileri, lenfoma şüphesi veya kozmetik nedenlerle tiroidektomi düşünülebilir.

Tedavi takibinde 6-8 hafta arayla TSH ölçümü yapılmalı, doz buna göre ayarlanmalıdır. Hedef TSH genç erişkinlerde 0.5-2.5 mIU/L, yaşlılarda 4-6 mIU/L olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen Hashimoto tiroiditi pek çok organ sistemini olumsuz etkileyebilir. Hipotiroidinin uzun süreli devam etmesi, kardiyovasküler ve metabolik komplikasyonların temel nedenidir.

Dislipidemi ve ateroskleroz hızlanması
Perikardiyal efüzyon ve kalp yetmezliği
Miksödem koması (mortalitesi yüksek bir aciliyet tablosudur)
İnfertilite, düşük, preeklampsi riski
Yenidoğanda nörogelişimsel sorunlar (gebelikte yetersiz tedavi)
Depresyon, bilişsel zayıflama, demans benzeri tablolar
Tiroid lenfoma riskinde artış (özellikle MALT lenfoma)
Eşlik eden otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, çölyak, vitiligo, Addison)
Karpal tünel sendromu ve nöropati
Anemi (özellikle pernisiyöz anemi birlikteliği)

Korunma ve Yaşam Tarzı Önerileri

Hashimoto tiroiditi kesin olarak önlenebilen bir hastalık olmamakla birlikte, tetikleyici faktörlerin azaltılması ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının kazanılması hastalığın seyrini olumlu etkiler.

Aşırı iyot tüketiminden kaçınmak
Selenyum, çinko, demir ve D vitamini eksikliklerinin giderilmesi
Sigaranın bırakılması
Düzenli uyku ve stres yönetimi
Düzenli fiziksel aktivite
Glütensiz beslenmenin çölyaklı bireylerde uygulanması
Aile öyküsü olan bireylerde 1-2 yılda bir TSH taraması
Gebelik planlayan kadınlarda ön değerlendirme
Düzenli endokrinoloji ve dahiliye kontrolleri

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hashimoto tiroiditi sinsi seyirli bir hastalık olduğundan belirtiler çoğu zaman gözden kaçar. Aşağıdaki durumların varlığında zaman kaybetmeden bir hekime başvurulması önemlidir.

Açıklanamayan kronik yorgunluk ve halsizlik
Diyet ve egzersize rağmen sürekli kilo alımı
Sürekli üşüme, soğuk intoleransı
Saç dökülmesi ve ciltte aşırı kuruluk
Boyunda dolgunluk veya yutma güçlüğü
Çarpıntı, nefes darlığı ve göğüs rahatsızlığı
Adet düzensizlikleri ve infertilite
Depresyon, dikkat dağınıklığı, hafıza zayıflığı
Açıklanamayan kabızlık
Aile öyküsünde tiroid hastalığı bulunması
Gebelik planı veya gebelik dönemi

Belirtilerin bir kısmı genel ve nonspesifik olduğundan birçok hasta zamanında hekime başvurmamaktadır. Kan tetkiki ve antikor düzeyleri ile basit bir değerlendirme tanı koymaya yetmektedir. Erken tanı, kalp damar hastalıkları ve psikiyatrik komplikasyonların önlenmesinde kritik öneme sahiptir.

Koru Hastanesi Dahiliye bölümünde uzman hekimlerimiz Hashimoto tiroiditi tanı, takip ve tedavi süreçlerinde modern laboratuvar olanakları, yüksek çözünürlüklü ultrasonografi ve multidisipliner yaklaşımla hizmet vermektedir. Hastalarımıza bireyselleştirilmiş tedavi planı, yaşam kalitesini artırıcı öneriler ve düzenli takip programları sunulmaktadır. Bilgi almak veya randevu oluşturmak için merkezimizle iletişime geçebilirsiniz.