Doğmakta olan miyom, tıp dilinde prolabe (sarkmış) submüköz miyom olarak adlandırılan ve rahim iç boşluğunda gelişmişken bir sap yardımıyla rahim ağzından aşağıya, hatta zaman zaman vajen içine doğru sarkan iyi huylu bir kas kitlesidir. Rahmin kendi kasılmaları bu saplı kitleyi tıpkı bir doğum eyleminde olduğu gibi rahim ağzından dışarı itmeye çalışır; bu nedenle tabloya "doğmakta olan" miyom adı verilir. Kadınlarda oldukça sık görülen miyomların büyük çoğunluğu rahim duvarının içinde veya dış yüzeyinde kalırken, iç boşluğa ve rahim ağzına doğru ilerleyen bu özel tip, kendine has belirtiler ve tedavi yaklaşımı gerektirir.
Bu tablonun en tipik özelliği, kitleye ulaşmak için karına herhangi bir kesi yapılmasına çoğu zaman gerek kalmamasıdır. Miyom zaten doğal yol olan vajenden görülebildiği ve elle tutulabildiği için, cerrah kitleyi aşağıdan, yani vajinal yoldan alabilir. Bu işleme vajinal miyomektomi denir. Karın duvarına kesi gerektirmemesi, iyileşme sürecini kısaltması ve genellikle rahmin korunabilmesi, bu yaklaşımı doğmakta olan miyomlarda öncelikli tercih haline getirir.
Aşağıdaki bölümlerde doğmakta olan miyomun ne olduğu, neden rahim ağzından sarktığı, hangi belirtilerle kendini gösterdiği, vajinal miyomektominin nasıl yapıldığı, işlemin ağrı ve anestezi yönleri, süresi, öncesindeki hazırlık, sonrasındaki kanama ve iyileşme süreci, alınan dokunun neden incelemeye gönderildiği, miyomların tekrarlama olasılığı ve hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurulması gerektiği ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Doğmakta Olan Miyom (Prolabe Miyom) Nedir?
Miyomlar rahim kasından köken alan iyi huylu tümörlerdir. Rahim duvarında bulundukları katmana göre sınıflandırılırlar: rahim dış yüzeyine yakın olanlara subseröz, kas tabakasının ortasında yer alanlara intramural, rahim iç boşluğuna bakan mukoza tabakasının altında gelişenlere ise submüköz miyom denir. Doğmakta olan miyom, işte bu submüköz grubun özel bir alt tipidir. Submüköz bir miyom zamanla ince bir sap geliştirerek rahim iç boşluğuna doğru sarkar; bu saplı yapıya pediküllü submüköz miyom adı verilir.
Saplı submüköz miyom rahim boşluğunun içinde serbestçe hareket edebilecek konuma geldiğinde, rahmin ritmik kasılmaları onu aşağıya doğru iter. Kitle yavaş yavaş rahim ağzı kanalına girer, kanalı açar ve sonunda rahim ağzından dışarı, vajen üst kısmına doğru sarkar. Bu sarkma haline tıpta prolapsus, kitleye de prolabe (sarkmış) miyom denir. Sarkan miyom bazen sadece rahim ağzı seviyesinde durur, bazen de vajen içinde tümüyle görülebilecek kadar aşağıya iner.
Submüköz miyomlar rahim iç boşluğuyla olan ilişkilerine göre kendi içinde de derecelendirilir. Tümüyle rahim boşluğu içinde ve saplı olanlar en kolay sarkan gruptur; tabanı geniş olup kısmen kas tabakasına gömülü olanlar ise sarkmaya daha az eğilimlidir. Doğmakta olan miyom, hemen her zaman rahim boşluğuna iyice çıkmış ve belirgin bir sap kazanmış olan uçtaki tiptir. Bu yapısal özellik, kitlenin neden bu kadar kolay aşağı indiğini ve neden dış ortamla temas ederek sorun çıkardığını açıklar.
Bu miyomun boyutu birkaç santimetreden başlayıp oldukça büyük çaplara ulaşabilir. Kitlenin kendisi düz kaslardan oluşan yoğun bir dokudur; yüzeyini örten mukoza ise sürekli tahriş ve dolaşım bozukluğu nedeniyle incelmiş, kanamaya ve enfeksiyona yatkın hale gelmiştir. Sapın kalınlığı vakadan vakaya değişir; bazı saplar ince bir iplik gibiyken, bazıları parmak kalınlığında olabilir. Sapın kalınlığı, cerrahın işlemi nasıl planlayacağını belirleyen önemli bir ayrıntıdır.
Doğmakta olan miyomu diğer miyom tiplerinden ayıran temel nokta, ona ulaşmak için karın ameliyatına gerek olmamasıdır. Kitle zaten vücudun dışına, muayenede görülebilecek bir konuma gelmiştir. Bu durum tedaviyi kolaylaştırırken, aynı zamanda kitlenin sürekli dış ortamla ve vajen florasıyla temas etmesi nedeniyle enfeksiyon ve kanama riskini de artırır. Dolayısıyla doğmakta olan bir miyom saptandığında, çoğu zaman planlı ve zamanında bir müdahale gerekir.
Bu tablo her yaşta görülebilmekle birlikte, miyomların en sık ortaya çıktığı üreme çağındaki kadınlarda daha belirgindir. Menopoz sonrasında hormonal etkinin azalmasıyla miyomlar genellikle küçülme eğilimine girse de, mevcut ve sarkmış bir miyom kendiliğinden geriye dönmez; bir kez rahim ağzından çıkmış saplı kitle, dolaşımı bozulduğu için giderek daha sorunlu hale gelir. Bu nedenle tablo, saptandığı yaş ne olursa olsun, kendi başına iyileşmesi beklenen değil, ele alınması gereken bir durum olarak değerlendirilir.
Miyom Neden Rahim Ağzından Sarkar?
Bir miyomun rahim ağzından sarkması, birbirini izleyen mekanik olaylar zincirinin sonucudur. Süreç, submüköz miyomun bir sap geliştirmesiyle başlar. Başlangıçta rahim duvarına geniş bir tabanla oturan miyom, rahim iç boşluğuna doğru büyüdükçe tabanı giderek daralır ve bir sapa dönüşür. Bu saplı hale geldiğinde kitle artık rahim boşluğu içinde bir sarkaç gibi asılı durur.
Rahim, doğası gereği içindeki yabancı kütleleri dışarı atmaya programlı bir organdır; adet kanamalarında iç zarı bu şekilde döker, doğumda bebeği bu şekilde iter. Rahim, iç boşluğunda serbest hareket eden saplı miyomu da bir yabancı cisim gibi algılar ve kasılmalarla dışarı atmaya çalışır. Bu kasılmalar zamanla miyomu rahim ağzı kanalına doğru iter. Kanal, tıpkı doğum eyleminde olduğu gibi kademeli olarak açılır ve incelir; buna servikal dilatasyon ve silinme denir.
Miyom rahim ağzı kanalından geçtikçe yerçekimi de sürece katkıda bulunur. Aşağı sarkan kitle kendi ağırlığıyla sapı gerer ve daha da aşağı iner. Sonunda kitle rahim ağzından tamamen geçerek vajen üst bölümüne ulaşır. Bu noktada muayenede rahim ağzının açık olduğu ve açıklıktan bir kitlenin sarktığı görülür. Sürecin doğum eylemine bu kadar benzemesi, tablonun "doğmakta olan miyom" olarak adlandırılmasının nedenidir.
Bu süreç genellikle bir anda değil, haftalar hatta aylar içinde kademeli olarak gelişir. Kitle önce rahim boşluğu içinde büyür ve sap geliştirir; ardından rahim ağzı kanalına doğru ilerlemeye başlar. Kişi bu dönemde çoğunlukla artan kramp benzeri ağrılar ve kanama fark eder. Kitle kanaldan geçip vajen içine ulaştığında ise sarkma hissi ve dış muayenede fark edilebilen bir kütle ortaya çıkar. Yani sarkma, sinsi ilerleyen bir sürecin görünür hale gelmiş son aşamasıdır.
Sarkmayı kolaylaştıran ve hızlandıran bazı etkenler vardır. Bunları şöyle sıralamak mümkündür:
- Miyomun saplı (pediküllü) yapıda olması ve sapın uzaması, kitlenin serbestçe aşağı inmesine olanak tanır.
- Kitlenin büyük olması, rahim kasılmalarının onu itmesini kolaylaştırır ve yerçekimi etkisini artırır.
- Miyomun rahim iç boşluğunda alta, rahim ağzına yakın bir konumda yerleşmiş olması, sarkma yolunu kısaltır.
- Sık ve güçlü rahim kasılmalarına yol açan durumlar, itme kuvvetini artırarak sarkmayı hızlandırır.
Sarkma gerçekleştiğinde, aşağı inen miyomun dolaşımı da tehlikeye girer. Sapın gerilmesi ve zaman zaman burulması, kitleye giden kan akımını azaltır. Beslenmesi bozulan miyom dokusu yüzeyden itibaren zedelenir, morarır, hatta yer yer ölür (nekroz). Bu durum kanama, kötü kokulu akıntı ve enfeksiyon eğilimini belirgin şekilde artırır ve müdahale gerekliliğini pekiştirir.
Sapın tam olarak dönmesi, yani torsiyon, bazen kitleye giden kanı tümüyle keserek ani ve şiddetli ağrıya yol açabilir. Böyle bir durumda kitlenin beslenmesi hızla bozulur ve doku hızlıca zarar görür. Bu, sarkmanın yalnızca rahatsız edici bir mekanik sorun olmadığını, aynı zamanda dokunun canlılığını tehdit eden bir süreç olabileceğini gösterir. Dolayısıyla sarkmanın altında yatan mekanizmayı anlamak, neden zamanında müdahalenin önemli olduğunu da açıklar.
Belirtileri Nelerdir (Kanama, Ağrı, Akıntı)?
Doğmakta olan miyomun belirtileri, hem kitlenin kanamaya yatkın yüzeyinden hem de rahmin onu dışarı itme çabasından kaynaklanır. En sık ve en rahatsız edici belirti anormal kanamadır. Kanama, adet dönemleriyle sınırlı kalmaz; adet dışı günlerde de leke tarzında ya da daha bol miktarda görülebilir. Adet kanamaları belirgin şekilde artar, pıhtılı hale gelir ve normalden uzun sürer. Kitlenin yüzeyi sürekli tahriş altında olduğu için, ilişki sonrası ya da fiziksel zorlanma sonrası da kanama olabilir.
Uzun süren ve tekrarlayan kanamaların en önemli sonucu kansızlıktır. Kanla birlikte demir kaybı süreklilik kazandığında demir eksikliği anemisi gelişir. Bu durum halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, ciltte solukluk ve dikkat dağınıklığı gibi belirtilerle kendini gösterir. Bazı kişilerde kansızlık o denli sinsi gelişir ki, asıl şikayet kanamadan çok bu bitkinlik hali olur.
İkinci önemli belirti grubu ağrıdır. Rahim, doğmakta olan miyomu dışarı atmaya çalışırken kasıldığı için kişi kramp tarzında, doğum sancısını andıran ağrılar hisseder. Bu ağrılar kasık ve bel bölgesinde yoğunlaşır, aralıklı gelip gider. Kitle rahim ağzı kanalını gerdikçe ve zorladıkça, dolgunluk ve baskı hissi de tabloya eklenir. Bazı kişiler vajen içinde bir kitle varlığını, oturunca ya da yürüyünce bir sarkma hissini doğrudan fark eder.
Üçüncü belirti grubu akıntıdır. Sarkan miyomun yüzeyi dolaşım bozukluğu nedeniyle bozulmaya başladığında, sulu, bulanık ve zamanla kötü kokulu bir akıntı ortaya çıkar. Yüzeyde enfeksiyon geliştiğinde akıntı iltihabi bir hal alır ve koku belirginleşir. Kötü kokulu akıntı, çoğu zaman kitle yüzeyinde doku ölümü ve enfeksiyon geliştiğinin habercisidir ve gecikmeden değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Bu üç ana belirtinin yanı sıra, kitlenin varlığı ve konumu başka şikayetlere de yol açabilir. Rahim ağzına ve vajen üst bölümüne oturan kütle, komşu yapılara baskı yaparak idrar yaparken zorlanma, sık idrara çıkma ya da kabızlık gibi belirtilere neden olabilir. Bazı kişilerde cinsel ilişki sırasında rahatsızlık ve ağrı da tabloya eklenir. Bu ek şikayetler, kitlenin boyutu ve ne kadar aşağı sarktığıyla doğrudan ilişkilidir.
Belirtileri toparlamak gerekirse başlıca şu şikayetler görülür:
- Adet dışı ve adet içi bol, pıhtılı, uzun süren kanama ve buna bağlı kansızlık bulguları.
- Kramp ve doğum sancısını andıran kasık ile bel ağrısı, dolgunluk ve baskı hissi.
- Vajen içinde kitle ya da sarkma hissi, oturmakla ve hareketle artan rahatsızlık.
- Sulu, bulanık ve zamanla kötü kokulu hale gelen akıntı; enfeksiyon geliştiğinde iltihabi akıntı.
Bu belirtilerin şiddeti kitlenin boyutuna, ne kadar aşağı sarktığına ve yüzeyinin ne ölçüde bozulduğuna göre değişir. Küçük ve yeni sarkmış bir miyom hafif lekelenme ile seyredebilirken, büyük ve yüzeyi bozulmuş bir miyom bol kanama, şiddetli ağrı ve belirgin kokulu akıntıyla ağır bir tablo oluşturabilir.
Belirtilerin bir bölümü, benzer şikayete yol açan başka jinekolojik durumlarla da örtüşebilir. Bu nedenle kanama, ağrı ve akıntı şikayetleri tek başına değil, muayene ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Doğmakta olan miyomun ayırt edici özelliği, muayenede rahim ağzından sarkan bir kitlenin doğrudan görülebilmesidir; bu bulgu tanıyı büyük ölçüde netleştirir ve şikayetlerin kaynağını açıklığa kavuşturur.
Vajinal Miyomektomi Nasıl Yapılır?
Vajinal miyomektomi, sarkmış miyomun doğal yol olan vajenden alınması işlemidir. İşlemin en büyük avantajı, kitleye ulaşmak için karına kesi yapılmasına gerek olmamasıdır; çünkü miyom zaten muayene sırasında görülebilen ve tutulabilen bir konumdadır. Cerrah, işleme başlamadan önce kişiyi jinekolojik pozisyonda yatırır ve bir spekulum yardımıyla vajeni açarak sarkan kitleyi net bir şekilde görünür hale getirir.
Kitle görünür kılındıktan sonra cerrah, uygun bir tutucu aletle (genellikle bir kıskaç ya da forseps) miyomu sıkıca kavrar ve nazikçe aşağı doğru çekerek sapını ortaya çıkarır. Bu aşamada amaç, kitleyi rahim boşluğuna bağlayan sapı olabildiğince yukarıda, yani rahim duvarına yakın bir noktada belirlemektir. Sapın nerede olduğu, işlemin nasıl tamamlanacağını belirler. İnce bir sap varsa işlem daha basittir; kalın ve kısa bir sap varsa daha dikkatli çalışılması gerekir.
Sapı ele almak için birkaç yöntem kullanılır. En sık uygulanan yöntemlerden biri sapın burularak koparılmasıdır; buna torsiyon denir. Cerrah kitleyi tutan aletle miyomu yavaş ve kontrollü biçimde döndürür. Bu döndürme hareketi sapı burar, incelttir ve sonunda kitle sapından ayrılır. Burma işlemi hem kitleyi ayırır hem de sapın içindeki damarların kendi kendine büzülüp kapanmasını sağladığı için kanamayı azaltır. Kalın saplı miyomlarda ise cerrah sapı önce dikişle bağlar, ardından bağlama noktasının altından keserek kitleyi çıkarır; bu yöntem kanamayı güvenli biçimde kontrol altında tutar.
Sapın belirlenmesi ve ayrılması aşamasında cerrahın en çok önem verdiği nokta, kitleyi mümkün olduğunca kökünden almak ve rahim duvarına zarar vermemektir. Sap fazla yukarıdan, yani rahim kasının içinden yakalanmaya çalışılırsa rahim duvarında yaralanma riski doğar; fazla aşağıdan alınırsa geride miyom dokusu kalabilir. Bu nedenle cerrah, kitleyi kontrollü biçimde çekerek sapın rahim boşluğuna girdiği doğru düzeyi belirlemeye özen gösterir. Bu denge, hem işlemin güvenliği hem de kitlenin tümüyle çıkarılması açısından belirleyicidir.
Kitle sapından ayrıldıktan sonra cerrah, sap kökünün ve rahim ağzı kanalının içini dikkatle kontrol eder. Geride kalmış küçük doku parçaları temizlenir. Bazı durumlarda, rahim boşluğunda başka bir odak ya da geride kalan doku olmadığından emin olmak için kanal ve rahim boşluğu ayrıca değerlendirilir. Kanama olan noktalar bası, dikiş ya da koterizasyon gibi yöntemlerle durdurulur. İşlem sonunda kanamanın durduğundan emin olunur ve gerekirse vajene geçici bir tampon yerleştirilir.
Bazı vakalarda kitle çok büyükse, tek parça halinde çıkarmak yerine parçalara ayırarak (morselasyon) çıkarmak gerekebilir. Sap çok yukarıda ya da ulaşılması güçse, işlem histeroskopi denen ince kameralı bir cihaz eşliğinde tamamlanabilir; bu yöntemde rahim boşluğu içeriden görüntülenerek sap kökü daha net değerlendirilir. Ancak doğmakta olan tipik bir miyomda çoğu zaman vajinal yol tek başına yeterli olur ve işlem başarıyla tamamlanır. İşlem tamamlandıktan sonra çıkarılan doku incelemeye gönderilir.
İşlemin geneli, kitleyi güvenle ayırmak, kanamayı kontrol etmek ve rahim boşluğunu temiz bırakmak ilkeleri üzerine kuruludur. Cerrahın yöntem seçimi sabit bir kalıp değil, kitlenin o vakadaki özelliklerine göre şekillenir; ince saplı ve iyice sarkmış bir kitlede basit bir burma yeterli olurken, kalın saplı ya da yüksekte yerleşmiş bir kitlede dikişli bağlama veya kamera eşliğinde çalışma gerekebilir. Bu esneklik, işlemin her vakaya uyarlanabilmesini sağlar.
İşlem Ağrılı mıdır, Hangi Anestezi Kullanılır?
Vajinal miyomektomi sırasında ağrı duyulmaması için işlem daima uygun bir anestezi altında yapılır. Kişinin işlem esnasında ağrı hissetmesi söz konusu değildir; anestezi yöntemi, kitlenin boyutuna, sapın konumuna, işlemin beklenen süresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre seçilir. Küçük ve kolay ulaşılabilir bir miyomda daha hafif bir anestezi yeterliyken, büyük ve karmaşık bir kitlede daha kapsamlı bir yöntem tercih edilebilir.
En sık kullanılan yöntemlerden biri bölgesel (rejyonel) anestezidir. Bu yöntemde bele yapılan bir uygulama ile belden aşağısı uyuşturulur; kişi uyanıktır ancak işlem bölgesinde hiçbir ağrı hissetmez. Spinal ve epidural olarak adlandırılan bu teknikler, hem etkin ağrı kontrolü sağlar hem de kişinin bilincinin açık kalmasına olanak tanır. Belden aşağısı tamamen uyuştuğu için cerrah rahatça çalışır.
Bir diğer seçenek genel anestezidir. Bu yöntemde kişi tümüyle uyutulur ve işlem boyunca hiçbir şeyin farkında olmaz. Genel anestezi, işlemin uzun sürmesinin beklendiği, kitlenin büyük olduğu, sapın yüksekte bulunduğu ya da rahim boşluğunun histeroskopiyle değerlendirilmesinin gerekebileceği durumlarda tercih edilir. Uygulama öncesinde anestezi uzmanı kişiyi değerlendirir, kalp ve akciğer durumunu, kullandığı ilaçları ve alerji öyküsünü gözden geçirir.
Bazı seçilmiş ve kolay vakalarda, özellikle sap çok inceyse ve kitle vajen içine iyice sarkmışsa, işlem hafif bir sakinleştirme (sedasyon) ve bölgesel uyuşturma ile de tamamlanabilir. Bu durumda kişi rahat ve gevşemiş bir haldedir, ağrı hissetmez. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, ortak amaç kişinin işlem boyunca ağrı ve rahatsızlık yaşamamasıdır.
Anestezi yönteminin seçiminde kişinin daha önceki anestezi deneyimleri, eşlik eden hastalıkları ve tercihleri de göz önünde bulundurulur. Örneğin kan sulandırıcı kullanan ya da belde belirli sorunları olan kişilerde bölgesel anestezi uygun olmayabilir; böyle durumlarda genel anestezi öne çıkar. Buna karşılık akciğer sorunu olan bir kişide bölgesel yöntem daha güvenli olabilir. Anestezi kararı, tüm bu etkenlerin bir arada değerlendirilmesiyle kişiye özel olarak verilir.
İşlemden sonraki ilk saatlerde, rahmin kasılmasına bağlı adet sancısını andıran kramplar hissedilebilir. Bu ağrılar genellikle hafif ile orta şiddettedir ve basit ağrı kesicilerle kolayca kontrol altına alınır. Kramplar rahmin normal küçülme sürecinin bir parçasıdır ve gün geçtikçe azalır. Şiddetli, geçmeyen ya da ateşle birlikte olan ağrılar ise beklenen tablonun dışındadır ve değerlendirilmelidir.
İşlem Ne Kadar Sürer?
Vajinal miyomektominin süresi, büyük ölçüde miyomun boyutuna, sapının konumuna ve kalınlığına, kitlenin ne kadar aşağı sarktığına ve işlem sırasındaki kanama durumuna bağlıdır. İnce saplı, iyice sarkmış ve kolay ulaşılabilen tipik bir doğmakta olan miyomda işlemin cerrahi kısmı çoğu zaman kısa sürer; kitlenin burularak ayrılması ve kanamanın kontrolü genellikle hızlı tamamlanır.
Buna karşılık kalın saplı, yüksekte yerleşmiş ya da çok büyük bir miyomda işlem daha uzun sürebilir. Sapın dikişle bağlanması, kitlenin parçalara ayrılarak çıkarılması ya da rahim boşluğunun histeroskopiyle kontrol edilmesi gibi ek adımlar süreyi uzatır. Kanamanın fazla olduğu ve dikkatli kontrol gerektiren durumlarda da işlem beklenenden uzayabilir. Bu nedenle kesin bir süre vermek yerine, sürenin vakaya göre değiştiğini bilmek daha doğrudur.
İşlem süresini yalnızca cerrahi kısımla sınırlı düşünmemek gerekir. Ameliyathanede geçirilen toplam süre şu aşamaları kapsar:
- Anestezinin uygulanması ve etkisini göstermesi için gereken hazırlık süresi.
- Jinekolojik pozisyonun verilmesi, bölgenin temizlenmesi ve steril örtülerin yerleştirilmesi.
- Kitlenin görünür kılınması, sapının belirlenmesi ve çıkarılmasını kapsayan asıl cerrahi bölüm.
- Kanama kontrolü, gerekirse tampon yerleştirilmesi ve işlem sonu son değerlendirme.
- Anesteziden uyanma ve gözlem odasında ilk toparlanma dönemi.
Genel olarak, seçilmiş kolay vakalarda kişi işlem ve gözlem dahil kısa bir sürede toparlanıp ayağa kalkabilir. Daha karmaşık vakalarda ise ameliyathanede ve gözlem odasında geçirilen süre uzar. İşlem sonrası ilk saatlerde kanama, ağrı ve genel durum izlenir; her şey yolundaysa kişi çoğu zaman aynı gün ya da kısa bir gözlemin ardından taburcu edilir.
İşlem süresinin uzaması her zaman bir sorun anlamına gelmez; çoğu zaman cerrahın kanamayı iyice kontrol etmek, geride doku bırakmamak ve rahim boşluğunu ayrıntılı değerlendirmek için gösterdiği titizliği yansıtır. Bu nedenle süre, işlemin başarısını gösteren bir ölçü değildir. Önemli olan, kitlenin güvenle ve tümüyle çıkarılması, kanamanın durdurulması ve rahmin korunmasıdır. Sürenin kişiden kişiye değişmesi, bu işlemin kalıp bir uygulama olmayıp vakaya özel planlandığının doğal bir sonucudur.
Ameliyat Öncesi Hazırlık Nasıldır?
Vajinal miyomektomi öncesinde amaç, hem işlemi güvenli kılmak hem de olası riskleri en aza indirmektir. Hazırlık, ayrıntılı bir değerlendirme ile başlar. Kişinin şikayetleri, kanama miktarı, ağrı ve akıntı öyküsü sorgulanır; genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve varsa geçirilmiş ameliyatlar gözden geçirilir. Kan sulandırıcı ilaç kullanımı, kanama eğilimi açısından özellikle önemlidir ve işlem öncesi planlaması yapılır.
Muayenede sarkan kitle doğrudan görülür ve elle değerlendirilir; boyutu, sarkma derecesi ve yüzeyinin durumu incelenir. Ultrasonografi ile rahim boşluğu, miyomun sapının nereden köken aldığı ve rahim içinde başka odaklar olup olmadığı değerlendirilir. Bu görüntüleme, işlemin nasıl planlanacağı ve sapa nasıl ulaşılacağı konusunda cerraha yol gösterir. Gerektiğinde ek görüntülemeler istenebilir.
Uzun süren kanamalar nedeniyle kansızlık sık görüldüğünden, işlem öncesi kan sayımı yapılır. Belirgin kansızlık varsa, işlem öncesinde bu durumun düzeltilmesi hedeflenir; demir tedavisi ya da gerekli görülen diğer düzenlemeler yapılır. Kanama, pıhtılaşma ve genel biyokimya değerleri de kontrol edilir. Anestezi güvenliği açısından kalp ve akciğer durumu değerlendirilir; anestezi uzmanı kişiyi ayrıca gözden geçirir.
İşlem öncesi hazırlığın pratik adımlarını şöyle sıralamak mümkündür:
- Ayrıntılı öykü, muayene ve ultrasonografi ile kitlenin ve rahmin değerlendirilmesi.
- Kan sayımı, kanama-pıhtılaşma testleri ve gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması.
- Belirgin kansızlık varsa işlem öncesi düzeltilmesi ve genel durumun iyileştirilmesi.
- Anestezi değerlendirmesi ve işlem öncesi belirli bir süre aç kalınması (yeme-içmenin kesilmesi).
- Kan sulandırıcı ve etkileyebilecek ilaçların hekim önerisine göre düzenlenmesi.
Kitle yüzeyinde enfeksiyon ya da kötü kokulu akıntı varsa, işlem öncesi ve sırasında enfeksiyonu kontrol altına almaya yönelik önlemler alınır. Kişi, işlemin nasıl yapılacağı, anestezi türü, olası riskler ve iyileşme süreci hakkında bilgilendirilir; soruları yanıtlanır ve onamı alınır. Bu bilgilendirme, hem kişinin sürece hazırlıklı olması hem de işlem sonrası dönemi doğru yönetebilmesi açısından önemlidir.
Hazırlık döneminde kişinin de üstlenmesi gereken birkaç rol vardır. Kullanmakta olduğu tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve gıda takviyelerini hekimine eksiksiz bildirmesi; alerjilerini belirtmesi; işlem öncesi verilen aç kalma ve ilaç düzenleme talimatlarına harfiyen uyması, işlemin güvenli geçmesi açısından önemlidir. Ayrıca işlem sonrası kendisine eşlik edecek ve evine götürecek bir yakınının bulunması, özellikle genel anestezi uygulanacaksa önerilir. Bu küçük ama önemli hazırlıklar, sürecin beklenen biçimde ilerlemesine katkı sağlar.
İşlem Sonrası Kanama ve İyileşme Süreci Nasıldır?
İşlemden sonra bir miktar vajinal kanama ve lekelenme olması beklenen ve normal bir durumdur. İlk günlerde adet kanamasını andıran ya da ondan biraz daha az miktarda kanama görülebilir; bu kanama günler geçtikçe azalarak lekelenmeye ve ardından renkli akıntıya döner. Kanamanın rengi zamanla açılır ve toplam birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişen bir sürede kesilir. Bu süreç, sap kökünün ve rahim ağzı bölgesinin iyileşmesiyle paralel ilerler.
İlk saatlerde ve günlerde rahmin kasılmasına bağlı kramp tarzında ağrılar hissedilebilir. Bu ağrılar rahmin normal küçülme sürecinin bir parçasıdır ve basit ağrı kesicilerle rahatlıkla kontrol edilir. Gün geçtikçe hem kanama hem de kramplar azalır. Kişi çoğu zaman kısa bir gözlemin ardından günlük yaşamına dönebilir; ancak ağır fiziksel aktiviteler, yoğun eforlar ve zorlanmalar bir süre ertelenir.
İyileşme döneminde bölgenin temiz ve enfeksiyonsuz kalması büyük önem taşır. Bu amaçla belirli bir süre için genellikle şu önerilere uyulması istenir:
- Cinsel ilişkinin hekimin belirttiği süre boyunca ertelenmesi, iyileşen bölgenin korunması açısından önemlidir.
- Tampon kullanımından kaçınılması ve akıntı için dıştan kullanılan hijyenik ürünlerin tercih edilmesi.
- Ağır kaldırmaktan, yoğun spordan ve karın içi basıncı artıran zorlanmalardan bir süre uzak durulması.
- Havuz, deniz ve küvette uzun süre kalmaktan belirli bir süre kaçınılması, duş şeklinde yıkanmanın tercih edilmesi.
- Verilen ilaçların, özellikle enfeksiyona karşı önerilenlerin, düzenli ve tam olarak kullanılması.
İyileşme süreci genellikle beklenen biçimde ilerler. Kanama giderek azalır, ağrılar hafifler ve kişi kendini her geçen gün daha iyi hisseder. Uzun süredir devam eden kanamalar kesildiği için, kansızlığa bağlı halsizlik ve yorgunluk da zamanla düzelir; bu iyileşme, demir depolarının yeniden dolmasıyla birlikte belirginleşir. İşlem öncesinde belirgin kansızlığı olan kişilerde bu toparlanma daha uzun sürebilir ve ek demir desteği gerekebilir.
İyileşme döneminde beslenmeye ve genel duruma dikkat etmek de süreci destekler. Demirden zengin bir beslenme, bol sıvı alımı ve dengeli bir dinlenme düzeni, hem kansızlığın düzelmesine hem de dokuların onarımına katkı sağlar. Kişi kendini iyi hissettikçe günlük etkinliklerini kademeli olarak artırabilir; ancak bu artış aceleye getirilmemeli, vücudun verdiği sinyaller dikkate alınmalıdır. Aşırı ve erken zorlanma, hem kanamayı hem de rahatsızlık hissini geri getirebilir.
Bu dönemde bazı bulgular normal iyileşmenin dışına işaret eder ve gecikmeden değerlendirilmelidir. Adet kanamasından belirgin biçimde fazla, pıhtılı ve durmayan kanama; yükselen ateş ve titreme; giderek artan şiddetli karın ağrısı; kötü kokulu, iltihabi akıntı bu bulgular arasındadır. Bu tür belirtiler ortaya çıktığında beklemeden hekime başvurulması gerekir. Aksi durumda iyileşme süreci genellikle rahat ve öngörülebilir seyreder.
Alınan Miyom İncelemeye Gönderilir mi?
Vajinal miyomektomiyle çıkarılan kitle, her zaman patolojik incelemeye gönderilir. Bu, işlemin ayrılmaz ve vazgeçilmez bir parçasıdır. Çıkarılan doku laboratuvara ulaştırılır; burada önce çıplak gözle incelenir, ardından uygun şekilde işlenip ince kesitler alınarak mikroskop altında değerlendirilir. Bu değerlendirme, kitlenin gerçek yapısını kesin olarak ortaya koyar.
Patolojik incelemenin en önemli amacı, kitlenin iyi huylu bir miyom olduğunu kesinleştirmektir. Miyomlar büyük çoğunlukla iyi huylu tümörlerdir; ancak nadiren, görünümü ve belirtileri miyoma benzeyen farklı doku tipleri de bu bölgede gelişebilir. Sadece muayene, görüntüleme ya da çıplak gözle bakış, dokunun gerçek yapısını kesin olarak ayırt etmeye yetmez. Kesin ayrım ancak mikroskobik inceleme ile mümkündür; bu nedenle inceleme her vakada rutin olarak yapılır.
Doğmakta olan miyomlarda inceleme özellikle anlamlıdır, çünkü sarkan kitlenin yüzeyi dolaşım bozukluğu nedeniyle sıklıkla bozulmuş, ölü doku ve enfeksiyon barındırıyor olabilir. Bu değişiklikler, dokunun görünümünü değiştirebilir. Mikroskobik inceleme, bu ikincil değişikliklerin ardındaki asıl doku yapısını ortaya çıkarır ve tanıyı netleştirir. İnceleme ayrıca kitlenin tümüyle çıkarılıp çıkarılmadığı ve dokunun genel özellikleri hakkında da bilgi verir.
Patolojik inceleme süreci genellikle birkaç aşamadan oluşur. Doku önce koruyucu bir sıvı içinde laboratuvara ulaştırılır; burada boyutu, rengi ve görünümü kaydedilir. Ardından uygun bölgelerden örnekler alınıp özel işlemlerden geçirilerek çok ince kesitler hazırlanır ve boyanır. Bu kesitler mikroskop altında hücre düzeyinde değerlendirilir. Gereken durumlarda ek boyama yöntemleri kullanılarak dokunun yapısı daha ayrıntılı incelenir. Bu titiz süreç, sonucun güvenilir olmasını sağlar.
İnceleme sonucu genellikle belirli bir sürede hazırlanır ve kişiyle paylaşılır. Sonuç iyi huylu bir miyomu doğruladığında, ki en sık karşılaşılan durum budur, ek bir tedaviye çoğu zaman gerek kalmaz ve takip planı belirlenir. Beklenmedik bir bulgu saptandığında ise durum ayrıntılı biçimde değerlendirilir ve gerekirse ileri planlama yapılır. Bu nedenle patolojik inceleme, hem tanıyı kesinleştirmek hem de sonraki adımları doğru belirlemek açısından kritik öneme sahiptir.
Miyomlar Tekrarlar mı?
Doğmakta olan bir miyomun vajinal yolla çıkarılması, o kitleyi ve ona bağlı şikayetleri ortadan kaldırır. İşlemle çıkarılan sarkmış miyomun aynı yerde yeniden ortaya çıkması beklenmez; kitle sapından ayrılarak tümüyle uzaklaştırılır. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: çıkarılan miyomun geri gelmemesi ile rahimde yeni miyomların oluşmaması aynı şey değildir.
Miyomlar, kişinin bünyesinde birden fazla odakta gelişme eğilimi gösterebilen tümörlerdir. Bir kişide bir miyom saptandığında, rahmin başka bölgelerinde de küçük ya da henüz belirti vermeyen başka miyomlar bulunabilir. Doğmakta olan miyom çıkarıldıktan sonra, zamanla rahmin farklı bölgelerinde yeni miyomlar gelişebilir. Bu yeni miyomlar, çıkarılan kitlenin nüksü değil, ayrı ve bağımsız oluşumlardır. Bu nedenle işlem sonrası düzenli takip önerilir.
Yeni miyom gelişme olasılığını ve seyrini etkileyen bazı etkenler vardır:
- Kişide birden fazla miyom bulunması, gelecekte yeni miyomların ortaya çıkma olasılığını artırır.
- Hormonal durum ve üreme çağının devam ediyor olması, miyom gelişimini etkileyen önemli etkenlerdir.
- Miyom öyküsünün bulunması, yeni miyom gelişimine yatkınlığın bir göstergesi olabilir.
- Menopozla birlikte hormonal etkinin azalması, çoğu zaman miyomların küçülmesine ve yeni gelişimin yavaşlamasına yol açar.
Nadiren, çıkarılan miyomun sapı rahim duvarına yakın bir noktadan alınamamış ve geride bir miktar doku kalmışsa, bu artık dokudan zamanla yeniden büyüme olabilir. Bu, gerçek anlamda yeni bir miyom gelişiminden farklı bir durumdur ve işlemin kitleyi tümüyle çıkaracak biçimde planlanmasının neden önemli olduğunu gösterir. Bu olasılığı en aza indirmek için cerrah, işlem sırasında sap kökünü ve rahim boşluğunu dikkatle kontrol eder; takip döneminde de rahim boşluğu değerlendirilerek geride doku kalıp kalmadığı izlenir.
Bu nedenle işlem sonrasında düzenli jinekolojik kontroller önerilir. Bu kontrollerde rahim boşluğu ve yapısı değerlendirilir, yeni gelişen bir miyom olup olmadığı takip edilir. Erken saptanan bir miyom, belirti vermeden ya da büyümeden izlenebilir; gerektiğinde uygun bir zamanda müdahale planlanır. Kanama, ağrı ya da akıntı gibi şikayetlerin yeniden başlaması durumunda, beklemeden değerlendirme yapılması gerekir.
Özetle, çıkarılan doğmakta olan miyom yeniden aynı şekilde ortaya çıkmaz; ancak rahmin genel miyom gelişimine yatkınlığı devam edebilir. Bu gerçek, işlemin başarısız olduğu anlamına gelmez; yalnızca uzun vadeli takibin önemini vurgular. Düzenli kontrollerle olası yeni miyomlar erken saptanır ve zamanında yönetilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Doğmakta olan miyom, hem belirti verdiğinde hem de işlem sonrası dönemde belirli durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmayı gerektiren bir tablodur. En önemli başvuru nedeni anormal kanamadır. Adet dışı kanama, adetlerin belirgin şekilde artması, uzaması ve pıhtılı hale gelmesi, ilişki sonrası kanama ya da vajen içinde kitle-sarkma hissi, mutlaka değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Bu belirtiler kansızlığa yol açacak kadar ilerlemeden ele alınması önemlidir.
Kansızlığa bağlı bulgular da başlı başına bir başvuru nedenidir. Giderek artan halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi ve ciltte solukluk, uzun süren kanamanın vücudu yıprattığının işaretidir. Bu belirtiler, altta yatan kanama fark edilmese bile, mutlaka araştırılmalıdır. Benzer şekilde, kötü kokulu akıntı ve iltihabi akıntı, kitle yüzeyinde doku bozulması ve enfeksiyon geliştiğinin habercisidir ve gecikmeden değerlendirilmelidir.
İşlem sonrası dönemde ise bazı bulgular, normal iyileşmenin dışına işaret eder ve acil değerlendirme gerektirir. Bu durumları şöyle sıralamak mümkündür:
- Adet kanamasından belirgin biçimde fazla, pıhtılı ve durmayan, giderek artan kanama.
- Yükselen ateş, titreme ve genel halsizlik gibi enfeksiyon belirtileri.
- Giderek şiddetlenen, ağrı kesicilere yanıt vermeyen karın ve kasık ağrısı.
- Kötü kokulu, iltihabi ve bol akıntı; işlem bölgesinde artan rahatsızlık.
- Baş dönmesi, bayılma hissi, çarpıntı gibi ciddi kan kaybını düşündüren bulgular.
Bu belirtilerin herhangi biri ortaya çıktığında beklemek doğru değildir; en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Erken başvuru, hem olası kanamanın hem de enfeksiyonun ciddi boyutlara ulaşmadan kontrol altına alınmasını sağlar. Doğmakta olan miyom, zamanında tanınıp uygun şekilde tedavi edildiğinde çoğu zaman rahatlıkla yönetilen bir durumdur; asıl önemli olan, belirtileri göz ardı etmeden ve gecikmeden değerlendirmeye gitmektir.
Ani başlayan ve giderek şiddetlenen karın ağrısına baş dönmesi, bayılma hissi ya da hızlı çarpıntının eşlik etmesi, ciddi kan kaybını ya da sapın dönmesine bağlı ani bir tabloyu düşündürebilir ve gecikmeden ele alınmalıdır. Böyle durumlarda beklemek yerine en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak doğru olandır. Bu tür acil bulgularla sıradan, hafif kramplar arasındaki farkı bilmek, kişinin ne zaman endişelenmesi gerektiğini anlamasına yardımcı olur.
Genel bir yaklaşım olarak, olağandışı ve süreklilik kazanan her kanama, ağrı ya da kötü kokulu akıntı, bir uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir. Kişinin kendi vücudundaki değişiklikleri fark edip zamanında başvurması, tanının erken konması ve sürecin rahat yönetilmesi açısından belirleyicidir. Düzenli jinekolojik kontroller de hem mevcut durumun takibi hem de olası yeni gelişimlerin erken saptanması için önemini korur.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, muayene ve tedavinin yerine geçmez. Şikayetleriniz için lütfen ilgili uzman hekime başvurunuz.
