Beşinci hastalık (eritema enfeksiyozum), genellikle çocukluk döneminde görülen, yanaklarda belirgin kızarıklıkla kendini gösteren hafif seyirli bir viral enfeksiyondur. Parvovirüs B19 adı verilen bir virüsün neden olduğu bu durum, çoğu çocukta kendiliğinden iyileşen bir süreçtir. Hastalık, yüzdeki tipik "tokat yemiş" görünümüyle tanınır ve genellikle döküntü ortaya çıktığında bulaştırıcılığı sona ermiş olur.
Kimlerde Görülür?
Beşinci hastalık en sık okul çağındaki çocuklarda, yani 5 ile 15 yaş arası grupta görülür. Ancak her yaştan insan bu virüsle karşılaşabilir. Yetişkinlerin çoğu çocukluk döneminde bu virüsle bir şekilde temas ettiği için bağışıklık kazanmıştır. Okullarda, kreşlerde veya çocukların bir arada olduğu kalabalık ortamlarda salgınlar yaşanabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, kansızlığı (anemi) olan hastalar veya hamileler, virüsle karşılaştıklarında daha dikkatli olmalıdır. Genel olarak sağlıklı bireylerde hastalık oldukça hafif seyreder ve çoğu kişi enfeksiyonu geçirdiğini bile fark etmeyebilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Hastalığın belirtileri genellikle virüsle temas ettikten 4 ila 14 gün sonra ortaya çıkar. İlk aşamada hafif ateş, boğaz ağrısı, hafif baş ağrısı ve halsizlik gibi nezle benzeri şikayetler görülür. Birkaç gün sonra hastalığın belirgin ve karakteristik özelliği olan döküntü başlar. Yanaklardaki parlak kırmızı renkli döküntü, sanki çocuk tokat yemiş gibi görünür. Bu nedenle halk arasında "tokat yemiş yanağı hastalığı" olarak da bilinir. Yanaklardaki kızarıklık birkaç gün sürerken, ardından kollar, bacaklar ve gövdede dantel benzeri, hafif kabarık döküntüler görülebilir. Güneş ışığı, sıcak banyo veya fiziksel aktivite bu döküntülerin geçici olarak tekrar belirginleşmesine neden olabilir. Çocuklarda genellikle kaşıntı eşlik edebilir ancak bu döküntüler genellikle iz bırakmadan iyileşir.
Tanı Nasıl Konulur?
Beşinci hastalık tanısı genellikle bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanının fiziksel muayenesi ile konulur. Yanaklardaki tipik kızarıklık ve vücuttaki dantel benzeri döküntü deseni, doktorun tanıyı koyması için çoğu zaman yeterlidir. Nadir durumlarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde, virüsün varlığını teyit etmek için kan tahlili istenebilir. Kan tahlili ile vücudun virüse karşı oluşturduğu antikor seviyelerine bakılır. Rutin, sağlıklı bir çocukta genellikle laboratuvar testine gerek duyulmadan klinik gözlemle tanı süreci tamamlanır.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Sağlıklı çocuklarda beşinci hastalık genellikle herhangi bir kalıcı sorun yaratmadan iyileşir. Ancak bazı özel durumlarda hastalık riskli olabilir. Özellikle orak hücreli anemi veya talasemi (Akdeniz anemisi) gibi kronik kan hastalığı olan kişilerde, virüs kemik iliğinde kan yapımını geçici olarak yavaşlatabilir ve ciddi kansızlığa yol açabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde virüs vücuttan atılamayabilir ve uzun süreli enfeksiyonlara neden olabilir. Hamilelik döneminde enfeksiyonun geçirilmesi ise nadir de olsa bebekte bazı sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle hamilelerin virüsle temas etmesi durumunda vakit kaybetmeden doktorlarına danışmaları önemlidir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Beşinci hastalık, virüs taşıyan kişinin öksürmesi veya hapşırması sonucu havaya yayılan damlacıklar yoluyla bulaşır. Ayrıca virüsle kirlenmiş yüzeylere dokunup ardından ellerin ağız, burun veya göze sürülmesiyle de geçiş olabilir. İlginç bir nokta, döküntüler ortaya çıktığında hastalığın bulaştırıcılığı aslında sona ermiş durumdadır. Yani yanaklardaki o belirgin kızarıklığı gördüğünüzde, çocuk artık başkalarına hastalık bulaştırmaz. Bulaştırıcılık süreci, daha çok ateş ve halsizlik gibi nezle benzeri belirtilerin olduğu ilk günlerde yaşanır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Çocuğunuzda beklenmedik bir döküntü gördüğünüzde veya ateşin düşmediği durumlarda bir uzmana danışmanız en doğrusudur. Özellikle çocuğunuzda kronik bir kan hastalığı varsa veya bağışıklık sistemini baskılayan bir durum söz konusuysa, belirtileri fark eder etmez doktora gitmelisiniz. Eğer hamileyseniz ve beşinci hastalık geçiren biriyle yakın temas kurduysanız, durumu doktorunuzla paylaşmanız gerekir. Çocuğunuzda döküntüye ek olarak şiddetli eklem ağrıları, nefes darlığı veya genel durumunda belirgin bir kötüleşme gözlemliyorsanız, uzman görüşü almanız önemlidir.
Son Değerlendirme
Beşinci hastalık, çocukluk döneminde oldukça yaygın ve genellikle hafif seyreden bir durumdur. Çoğu zaman herhangi bir özel tedavi gerektirmeden, dinlenme ve bol sıvı tüketimi ile kendi kendine düzelir. Ateş veya ağrı gibi şikayetleri hafifletmek için doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesici ve ateş düşürücü yöntemler kullanılabilir. Hijyen kurallarına dikkat etmek, sık el yıkamak ve hasta çocukları okul gibi kalabalık ortamlardan bir süre uzak tutmak, virüsün yayılmasını yavaşlatabilir. Panik yapmadan, çocuğun genel durumunu takip ederek ve gerektiğinde uzman görüşü alarak bu süreci sağlıklı bir şekilde atlatmak mümkündür. Koru Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümü, beşinci hastalık deÄŸerlendirmesi ve takibinde uzman ekibiyle yanınızdadır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
