Bifasiküler Blok

Bifasiküler blok, kalbin elektriksel iletim sisteminde yer alan üç ana yoldan ikisinin işlevini yitirdiği bir durumdur. Kalp kasının düzenli ve uyumlu kasılabilmesi için elektrik sinyalleri belirli yollardan ilerler. Bu yollardan birinin ya da birden fazlasının zarar görmesi, kalbin ritmini doğrudan etkileyebilir. Bifasiküler blokta sağ dal ve sol dalın iki ana fasikülünden biri birlikte etkilenir. Bu tablo bazen yıllarca sessiz seyrederken, bazen de daha ileri ileti bozukluklarının habercisi olabilir.

Bu durum çoğunlukla rutin bir EKG (elektrokardiyografi) çekiminde tesadüfen fark edilir. Kişi günlük yaşamında herhangi bir şikayet yaşamayabilir; ancak altta yatan kalp hastalıkları, yaşa bağlı dejeneratif değişiklikler ya da geçirilmiş kalp krizleri bu blokların temel nedenleri arasındadır. Bifasiküler blok, tek başına ciddi bir tehlike oluşturmasa da bazı kişilerde tam bloğa ilerleme riski taşıdığı için yakın takip gerektiren bir bulgudur. Bu yazıda bifasiküler bloğun kimlerde görüldüğü, belirtileri, nedenleri, tanı süreci ve olası sonuçları hakkında ayrıntılı bilgi paylaşılmaktadır.

Kimlerde Görülür?

Bifasiküler blok genellikle orta yaş ve üzerindeki bireylerde daha sık karşılaşılan bir tablodur. Özellikle altmış yaş üzerindeki kişilerde kalbin ileti sisteminde yaşa bağlı olarak ortaya çıkan fibrotik değişiklikler bu bloğun temel kaynağı olabilir. İletim yollarındaki hücreler zamanla yıpranır ve elektrik sinyallerinin ilerlemesi zorlaşır. Bu nedenle ileri yaşlarda bifasiküler blok tanısı koyulan kişilerin sayısı belirgin biçimde artmaktadır.

Daha önce kalp krizi geçirmiş bireyler de bu blok açısından önemli bir risk grubunu oluşturur. Kalp kasında oluşan hasar, ileti yollarının bir kısmının kalıcı olarak işlevini yitirmesine neden olabilir. Hipertansiyon (yüksek tansiyon), diyabet (şeker hastalığı), kalp kapak hastalıkları ve kardiyomiyopati (kalp kası hastalığı) gibi kronik kalp sorunları olan kişilerde de bu durum daha sık görülür. Uzun yıllar süren yüksek tansiyon, kalp duvarlarını kalınlaştırarak ileti sistemini olumsuz etkileyebilir.

Doğuştan kalp hastalığı bulunan bireylerde ve kalp ameliyatı geçirmiş kişilerde de bifasiküler blok gelişebilir. Özellikle aort kapak cerrahisi sonrası ileti sisteminin etkilenmesi nadir değildir. Bazı kalıtsal ileti sistemi hastalıkları, Lev hastalığı ve Lenegre hastalığı gibi dejeneratif tablolar, daha genç yaşta dahi bu blokların ortaya çıkmasına neden olabilir. Bunun yanında profesyonel sporcularda ve fiziksel olarak çok aktif bireylerde bazen iyi huylu seyirli ileti değişiklikleri de saptanabilir.

Erkeklerde kadınlara kıyasla bifasiküler blok görülme sıklığı bir miktar daha yüksektir. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte koroner arter hastalığının erkeklerde daha erken yaşlarda ortaya çıkması bu farkı açıklayabilir. Sigara kullanımı, hareketsiz yaşam, yüksek kolesterol ve obezite gibi modifiye edilebilir risk faktörleri taşıyan bireylerde de bu blokların gelişme olasılığı artmaktadır.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Bifasiküler bloğun en dikkat çekici özelliklerinden biri çoğu zaman sessiz seyretmesidir. Pek çok kişi yıllarca herhangi bir şikayet yaşamadan yaşamını sürdürür ve blok ancak rutin bir kontrol sırasında tesadüfen fark edilir. Kalbin pompa işlevi etkilenmediği sürece kişi gündelik aktivitelerini rahatlıkla yapabilir. Ancak iletim sisteminde ek bir bozukluk geliştiğinde bazı belirtiler ön plana çıkmaya başlar.

Belirti yaşayan kişilerin en sık tariflediği şikayetler arasında baş dönmesi, ani halsizlik ve göz kararması yer alır. Bu yakınmalar genellikle kalp atımlarının yavaşladığı dönemlerde ortaya çıkar. Bazı kişilerde özellikle merdiven çıkmak, hızlı yürümek ya da fiziksel aktivite sırasında nefes darlığı ve çarpıntı hissedilebilir. Çarpıntı bazen kalbin atlama yaptığı hissi, bazen de göğüste düzensiz vuru olarak tariflenir.

Daha ileri durumlarda senkop adı verilen geçici bilinç kayıpları yaşanabilir. Bu bayılma atakları kısa süreli olabilir ve kişi kısa sürede kendine gelir. Ancak özellikle araba kullanırken, merdivenden inerken veya tek başına bulunulan ortamlarda yaşanan bu ataklar ciddi yaralanmalara yol açabilir. Senkop atakları, blokun daha ileri bir aşamaya, yani tam atriyoventriküler bloğa doğru ilerlediğinin habercisi olabilir.

Bazı kişilerde göğüste hafif sıkışma, halsizlik, yorgunluk ve egzersiz toleransında azalma görülebilir. Yaşlı bireylerde bu bulgular bazen genel halsizlik veya kuvvetsizlik olarak yorumlanır ve hekime başvuru gecikebilir. Bifasiküler bloğa eşlik eden bulgular arasında şunlar sayılabilir:

• Açıklanamayan baş dönmesi atakları ve dengede bozulma hissi
• Aniden gelişen göz kararması ve kısa süreli görme bulanıklığı
• Düzensiz veya yavaş kalp atışı hissi
• Eforla ortaya çıkan çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Açıklanamayan bayılma veya bayılma hissi

Nedenleri Nelerdir?

Bifasiküler bloğun temel nedenlerinden biri kalbin ileti sisteminde yaşa bağlı dejeneratif değişikliklerdir. Lenegre ve Lev hastalıkları bu dejenerasyonun en bilinen örnekleridir. Bu tablolarda ileti yolları yıllar içinde fibröz dokuyla yer değiştirir ve elektrik sinyalleri eskisi gibi hızlı ilerleyemez. Bu süreç çoğu zaman yavaş ve sessiz seyreder; ancak kalbin temel ileti yolaklarını giderek bozar.

Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş miyokart enfarktüsü (kalp krizi) bifasiküler blok gelişiminin sık görülen nedenleri arasındadır. Özellikle ön duvar enfarktüsleri, ileti sisteminin önemli bir kısmını besleyen damarlarda tıkanıklıkla sonuçlandığında, sol dal ve fasiküllerde kalıcı hasar oluşabilir. Bu nedenle kalp krizi sonrası takip eden günlerde yapılan EKG’lerde bifasiküler blok bulgusu ortaya çıkabilir.

Hipertansiyon, hipertrofik kardiyomiyopati ve kalp kapak hastalıkları da bu blokların önemli nedenleri arasındadır. Özellikle aort kapak darlığı veya aort kapak kalsifikasyonu (kireçlenmesi), ileti yollarını mekanik olarak etkileyerek blok gelişimine zemin hazırlayabilir. Romatizmal kalp hastalıkları, enfektif endokardit (kalp iç zarının iltihabı) ve sarkoidoz gibi sistemik hastalıklar da kalp ileti sistemini etkileyen tablolar arasında sayılır.

Bazı ilaçların da ileti sistemi üzerinde yavaşlatıcı etkileri olabilir. Beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri, digoksin ve bazı antiaritmik ilaçlar yüksek dozlarda kullanıldığında ileti bloklarını derinleştirebilir. Bunun yanında elektrolit dengesizlikleri özellikle yüksek potasyum düzeyleri ileti hızını belirgin biçimde yavaşlatabilir. Bifasiküler blok gelişiminde rol oynayan başlıca etkenler şunlardır:

• Yaşa bağlı dejeneratif ileti sistemi hastalıkları
• Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi
• Hipertansiyon ve kalp kası kalınlaşması
• Kalp kapak hastalıkları ve kapak ameliyatları
• Bazı ilaçlar ve elektrolit bozuklukları

Tanı Nasıl Konulur?

Bifasiküler blok tanısında temel yöntem elektrokardiyografidir. EKG, kalbin elektriksel aktivitesini grafik şeklinde gösteren basit, hızlı ve ağrısız bir incelemedir. Bifasiküler blokta EKG’de belirgin bulgular göze çarpar. Sağ dal bloğu ile birlikte sol ön fasikül bloğu ya da sol arka fasikül bloğu birlikte görülür. Bu paternler deneyimli bir kardiyolog tarafından kolaylıkla tanınır ve ileri değerlendirme için yol gösterici olur.

Tek bir EKG çekimi bazen yeterli olmayabilir. Özellikle aralıklı şikayetleri olan bireylerde holter monitörizasyonu önemli bir tanı aracıdır. Bu yöntemle kalbin yirmi dört saat, kırk sekiz saat ya da daha uzun süreli takibi yapılır. Gün içinde aniden gelişen ileti bozukluklarını ve gizli aritmileri (ritim bozukluklarını) tespit etmek için bu inceleme oldukça değerlidir. Bayılma şikayeti olan kişilerde uzun süreli kayıt cihazları da kullanılabilir.

Bifasiküler blokun nedenini anlamak için ek incelemeler gerekebilir. Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) ile kalp odacıkları, kapakları ve kasılma fonksiyonu değerlendirilir. Bu inceleme, yapısal bir kalp hastalığının varlığını ortaya koymak için temel bir yöntemdir. Egzersiz testi ile kalbin yük altındayken davranışı incelenir ve eforla ortaya çıkan ileri ileti bozuklukları belirlenebilir. Koroner arter hastalığı şüphesi olan kişilerde koroner anjiyografi planlanabilir.

Belirli durumlarda elektrofizyolojik çalışma adı verilen ileri bir inceleme yapılır. Bu yöntemde kasık damarından yerleştirilen ince kateterler aracılığıyla kalp içindeki elektrik aktivitesi doğrudan ölçülür. Özellikle açıklanamayan bayılma atakları olan ve bifasiküler bloğu bulunan kişilerde bu test, kalıcı kalp pili gerekip gerekmediği konusunda belirleyici bilgiler sağlar. Tanı sürecinde sıklıkla başvurulan yöntemler şunlardır:

• Standart on iki derivasyonlu EKG çekimi
• Yirmi dört veya kırk sekiz saatlik holter takibi
• Ekokardiyografi ile yapısal değerlendirme
• Egzersiz stres testi
• Gerektiğinde elektrofizyolojik çalışma

Komplikasyonlar Nelerdir?

Bifasiküler blokun en önemli komplikasyonu, tabloda kalan üçüncü ileti yolunun da işlevini yitirmesi sonucu tam atriyoventriküler bloğun gelişmesidir. Bu durumda kulakçıklardan gelen elektrik sinyalleri karıncıklara ulaşamaz ve kalp atımları belirgin biçimde yavaşlar. Tam blok geliştiğinde kişi ani bayılma, uzun süreli bilinç kaybı ya da daha ağır tablolarla karşılaşabilir. Bu nedenle bifasiküler bloğu olan bireylerin düzenli kardiyoloji kontrollerini aksatmaması büyük önem taşır.

Senkop atakları başlı başına önemli bir komplikasyon kaynağıdır. Aniden gelişen bilinç kayıpları sırasında düşmeye bağlı kafa travmaları, kemik kırıkları ve yumuşak doku yaralanmaları görülebilir. Yaşlı bireylerde kalça kırıkları, gençlerde ise araç kullanırken yaşanan bayılmalara bağlı trafik kazaları ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle açıklanamayan bayılması olan ve EKG’sinde bifasiküler blok saptanan bireyler ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Kalp yetersizliği de bifasiküler blokla birlikte görülebilen önemli bir tablodur. Uzun süreli ileti gecikmeleri kalbin senkronize kasılmasını bozar ve zamanla kalbin pompa işlevinde azalma yaşanabilir. Bu kişilerde nefes darlığı, bacaklarda şişme, eforla yorulma ve uykuda nefes kesilmesi gibi şikayetler ön plana çıkabilir. Eşlik eden koroner arter hastalığı varsa kalp yetersizliği daha hızlı ilerleyebilir.

Nadir görülen ancak ciddi bir başka komplikasyon ise ventriküler aritmilerdir. İleti sistemindeki bozukluk, kalbin alt odacıklarında düzensiz ve hızlı atışlara zemin hazırlayabilir. Bu aritmiler ani kalp durmasıyla sonuçlanabilecek ölümcül tablolara yol açabilir. Bu nedenle bifasiküler bloğu olan kişilerin yalnızca EKG ile değil, klinik bulgular ve diğer kalp parametreleri ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Daha önce kalp hastalığı tanınız olmasa bile baş dönmesi, ani halsizlik veya bayılma atakları yaşıyorsanız mutlaka bir kardiyoloji uzmanına başvurmalısınız. Bu belirtiler bazen sıradan nedenlere bağlı gibi görünse de altında ileti sistemine ait bozukluklar yatabilir. Özellikle bayılma ataklarının tekrarlaması veya travmaya yol açması durumunda zaman kaybetmeden değerlendirilmeniz önemlidir.

Rutin bir muayene sırasında EKG’nizde bifasiküler blok saptandıysa, herhangi bir şikayetiniz olmasa bile düzenli takibinizi aksatmamalısınız. Hekiminizin önereceği aralıklarla yapılan EKG kontrolleri, blokun ilerleyip ilerlemediğini değerlendirmek için temel bir yöntemdir. Eğer önceden bilinen kalp hastalığınız, yüksek tansiyon ya da diyabet sorununuz varsa kontrol sıklığınız daha kısa olabilir.

Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, uzun süreli çarpıntı ya da bayılma eşliğinde gelen yakınmalarınız varsa acil servise başvurmaktan çekinmeyiniz. Bu belirtiler kalp krizi, ciddi ritim bozukluğu veya ileri kalp bloku gibi acil müdahale gerektiren tabloları işaret edebilir. Eğer kullandığınız ilaçların dozunda değişiklik olduktan sonra yeni şikayetler ortaya çıkıyorsa, ilaçları kendi başınıza bırakmadan hekiminize danışmalısınız.

Son Değerlendirme

Bifasiküler blok, kalbin ileti sisteminde dikkatle takip edilmesi gereken bir durumdur. Bazen yıllarca sessiz seyrederken bazen de ileri ileti bozukluklarının habercisi olabilir. Erken tanı, düzenli kontroller ve altta yatan nedenlerin doğru yönetimi ile bu tablo büyük ölçüde güvenli biçimde izlenebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri, eşlik eden hastalıkların kontrolü ve gerektiğinde kalıcı kalp pili gibi yaklaşımlar kişiye özel olarak planlanır. Sürecin kişiye özel ele alınması, olası komplikasyonların önüne geçilmesine önemli ölçüde katkı sağlar.

Koru Hastanesi Kardiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, bifasiküler blok gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.