Atopik Keratokonjonktivit

Atopik keratokonjonktivit, gözün ön yüzeyini örten konjonktiva (göz akı zarı) ve korneanın (gözün şeffaf ön tabakası) uzun süreli alerjik iltihabı ile seyreden kronik bir göz hastalığıdır. Bu tablo genellikle atopik bünyeye sahip, yani çocukluktan itibaren egzama, alerjik astım veya saman nezlesi gibi sorunlarla mücadele eden bireylerde ortaya çıkar. Şikayetlerin mevsimden bağımsız biçimde yıl boyu devam etmesi, hastalığın diğer mevsimsel alerjik göz tablolarından ayrılmasında belirleyici unsurdur.

Toplumda kaşıntılı göz şikayetlerinin büyük çoğunluğu hafif alerjik konjonktivit olarak değerlendirilse de atopik keratokonjonktivit ihmal edildiğinde korneada kalıcı hasar bırakabilen ciddi bir tablodur. Hastalar uzun yıllar boyunca tekrarlayan kızarıklık, kaşıntı ve göz kapağı çevresinde kuruluk yaşadıkları için zamanla yaşam kalitelerinde belirgin düşüş hisseder. Bu nedenle erken dönemde doğru tanı konulması ve düzenli takip altında izlenmesi son derece önemlidir.

Kimlerde Görülür?

Atopik keratokonjonktivit, en sık olarak geç ergenlik ile orta yaş aralığında, yani 20 ile 50 yaşları arasında karşımıza çıkar. Bu yaş grubunda erkek hastalarda kadınlara oranla biraz daha fazla görüldüğü bildirilmektedir. Çocukluğunda atopik egzama (deri alerjisi) öyküsü olan kişilerin önemli bir kısmı, erişkinlik döneminde göz tutulumu ile karşılaşır. Bu nedenle aile hekimleri ve dermatoloji uzmanları, kronik egzama izlenen hastalarda göz şikayetlerini yakından sorgular.

Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık çok kritik bir rol üstlenir. Anne, baba veya kardeşlerden birinde alerjik astım, saman nezlesi ya da yaygın egzama bulunan bireyler bu tabloya zemin hazırlayan bir bünyeye sahip olabilir. Bunun yanı sıra şehir hayatının getirdiği yoğun hava kirliliği, kapalı ofis ortamlarında uzun saatler geçirme ve klimaya bağlı kuru hava da hassas bünyelerde belirti sıklığını artıran etkenler arasında değerlendirilir.

Mesleki açıdan bakıldığında tozlu ortamlarda çalışan inşaat işçileri, tekstil sektörü çalışanları ve hayvancılıkla uğraşan kişiler, sürekli alerjenle temas ettikleri için risk grubunda yer alır. Ayrıca evcil hayvan besleyen, ev içinde halı yoğunluğu yüksek olan veya küf nemine maruz kalan bireylerde de tablonun şiddetlendiği gözlenmektedir. Yaşam alanındaki bu tetikleyicilerin azaltılması, hastalığın kontrol altına alınmasında önemli bir basamak oluşturur.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Atopik keratokonjonktivitin en belirgin şikayeti, her iki gözde aynı anda yaşanan şiddetli ve inatçı kaşıntıdır. Bu kaşıntı genellikle akşam saatlerinde ve yatağa girildiğinde daha rahatsız edici bir hal alır. Hastalar gözlerini ovuşturma ihtiyacını sürekli hisseder; ancak ovuşturma kısa süreli bir rahatlama sağladıktan sonra şikayetleri daha da artırır. Bu kısır döngü kornea üzerinde mikro yaralanmalara yol açabilir ve görme kalitesini olumsuz etkiler.

Kaşıntıya genellikle sulanma, yanma hissi ve göz kapaklarında belirgin şişlik eşlik eder. Göz kapaklarının kenarında kabuklanma, kızarıklık ve zamanla kalınlaşma izlenebilir. Sabahları uyanırken göz kapaklarının birbirine yapışacak kadar yoğun yapışkan bir akıntı oluşması da sık karşılaşılan bir bulgudur. Bu akıntı, klasik bakteriyel iltihaplardan farklı olarak berrak veya hafif iplik kıvamındadır.

İlerleyen dönemlerde ışığa karşı belirgin hassasiyet ortaya çıkar ve hastalar parlak ortamlarda gözlerini açık tutmakta zorlanır. Bilgisayar başında uzun süre çalışmak, araç kullanmak veya kitap okumak gibi etkinlikler yorgunluk hissini hızla tetikleyebilir. Görme keskinliği genellikle başlangıçta korunsa da korneada gelişen yüzeysel bozukluklar zamanla bulanık görme ataklarına neden olabilir.

Aşağıda hastaların en sık tarif ettiği şikayetler özetlenmiştir:

• İki gözde aynı anda hissedilen yoğun ve geçmeyen kaşıntı
• Göz kapaklarında şişlik, kızarıklık ve kabalaşma
• İplik kıvamında berrak veya hafif beyazımsı akıntı
• Işığa karşı belirgin hassasiyet ve göz yorgunluğu
• Zaman zaman bulanık görme atakları ve görme netliğinde dalgalanma

Nedenleri Nelerdir?

Atopik keratokonjonktivitin temelinde bağışıklık sisteminin abartılı bir alerjik yanıt vermesi yatar. Vücudun normalde zararsız olarak algılaması gereken polen, ev tozu akarı, hayvan tüyü, küf sporu gibi maddelere karşı geliştirdiği aşırı duyarlılık, göz yüzeyinde uzun süreli iltihaplanmaya yol açar. Bu süreçte mast hücreleri ve eozinofiller gibi alerjik yanıttan sorumlu hücreler bölgede yoğunlaşır ve dokuya zarar veren kimyasal maddeleri sürekli salgılar.

Genetik yatkınlık, hastalığın temel zemininde önemli bir yer tutar. Ailesinde atopi öyküsü bulunan bireyler, bağışıklık sistemlerinin alerjik yönde programlanmasına bağlı olarak yaşamın belirli dönemlerinde bu tabloyu geliştirebilir. Filaggrin adı verilen ve cilt bariyerinde görev alan bir proteinin yapısındaki bozukluklar, hem deri hem de göz yüzeyinde alerjenlere karşı dokunun daha geçirgen olmasına neden olur. Bu durum, çevresel uyarıların doğrudan iltihap yanıtını tetiklemesini kolaylaştırır.

Çevresel faktörler içinde en sık suçlananlar ev tozu akarı, hayvan deri döküntüleri, küf, polen ve sigara dumanıdır. Kozmetik ürünler, parfümler, deterjan kalıntıları ve havuz suyundaki klor da hassas bireylerde tabloyu alevlendirebilir. Ayrıca kontakt lens kullanımı veya uygunsuz lens bakımı, mevcut tabloya ek bir mekanik uyarı eklediğinden belirtileri belirgin biçimde ağırlaştırabilir. Uzun dönem kortizonlu damla kullanımı gibi tıbbi öyküler de tablonun seyrini etkileyen unsurlar arasındadır.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde göz hastalıkları uzmanı, öncelikle hastanın geçmiş öyküsünü ayrıntılı biçimde değerlendirir. Çocukluktan beri süregelen egzama, alerjik nezle, astım gibi atopi göstergesi tabloların sorgulanması yol göstericidir. Şikayetlerin mevsime bağlı olup olmaması, ailede benzer hastalık öyküsünün bulunması ve daha önce uygulanmış göz damlalarına alınan yanıt, tanıya yön veren önemli ipuçları arasında yer alır.

Muayenede biyomikroskop adı verilen özel bir cihaz ile gözün ön yüzeyi yüksek büyütme altında incelenir. Bu inceleme, göz kapağı içindeki konjonktivada papil adı verilen kabarıklıkların, kornea üzerindeki noktasal aşınmaların ve göz yaşı film tabakasındaki bozuklukların ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini sağlar. Floresein adı verilen sarımsı bir boyanın damlatılmasıyla kornea yüzeyindeki ince hasarlar açık biçimde görünür hale gelir ve hastalığın evresi netleşir.

Gerekli görüldüğünde alerji testleri devreye girer. Deri prick testi veya kan tahlili ile özgül IgE düzeylerinin ölçülmesi, hangi alerjenlerin tabloyu tetiklediğini ortaya koyabilir. Bazı durumlarda konjonktiva yüzeyinden alınan kazıntı örnekleri laboratuvarda incelenerek eozinofil adı verilen alerjik hücrelerin varlığı araştırılır. Bu yöntem, benzer şikayetlere yol açabilecek bakteriyel, viral ya da kuru göz kaynaklı tabloların ayırt edilmesinde kesin tanı sağlar.

Tanı sürecinde değerlendirilen başlıca unsurlar şu şekilde özetlenebilir:

• Ayrıntılı kişisel ve aile öyküsü ile atopi belirtilerinin sorgulanması
• Biyomikroskop muayenesi ile göz kapağı ve kornea değerlendirmesi
• Göz yaşı miktarını ölçen Schirmer testi ve göz yaşı kırılma süresi
• Floresein boyama ile kornea yüzeyindeki hasarların görünür hale getirilmesi
• Gerekirse alerji testleri ve konjonktiva sürüntü incelemesi

Komplikasyonlar Nelerdir?

Atopik keratokonjonktivit ihmal edildiğinde veya yetersiz takip altında ilerlediğinde gözün şeffaf tabakası olan kornea ciddi biçimde etkilenebilir. Yüzeysel noktasal aşınmalar zamanla kalıcı yara izlerine dönüşebilir; bu da görme keskinliğinde azalmaya yol açar. Bazı hastalarda kornea üzerinde kalkan biçiminde inatçı yaralar gelişir ve bu yaralar uygun yaklaşım uygulanmadığında haftalarca iyileşmeyebilir. Tedavi sürecinin uzaması, hastaların günlük yaşamını belirgin biçimde olumsuz etkiler.

Uzun dönemde keratokonus adı verilen, korneanın incelip öne doğru sivrileştiği bir tablonun gelişme olasılığı bu hastalarda topluma göre belirgin biçimde yüksektir. Bunun temel nedeni hastaların sürekli göz ovuşturmasına bağlı olarak kornea yapısının zayıflamasıdır. Keratokonus geliştiğinde gözlükle düzeltilmesi güç görme kusurları ortaya çıkar ve hastaların önemli bir kısmı özel sert lens kullanımı ya da kornea içine halka yerleştirilmesi gibi ek girişimlere ihtiyaç duyabilir.

Hastalığın seyrinde göz kapaklarında kalıcı değişiklikler de gözlenebilir. Göz kapağı kenarındaki kronik iltihap, kirpik diplerindeki yağ bezlerinin tıkanmasına ve sık tekrarlayan arpacık benzeri tablolara zemin hazırlayabilir. Ayrıca uzun süre kullanılan kortizonlu damlaların yan etkisi olarak göz içi basıncında artış veya erken katarakt gelişimi gibi sorunlar da dikkatle izlenmesi gereken durumlar arasında yer alır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Gözlerinizdeki kaşıntı haftalarca geçmiyor, klasik alerji damlalarına beklediğiniz yanıtı alamıyorsanız vakit kaybetmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurmanız yerinde olur. Özellikle her iki gözde sabahları yapışkan akıntı, kapaklarda kalıcı şişlik ve ışığa karşı belirgin hassasiyet bir aradaysa tablo hafif bir mevsimsel alerjinin ötesinde değerlendirilmelidir. Bu belirtilerin sizi günlük işlerinizden, ekran karşısında çalışmaktan veya araç kullanmaktan alıkoyduğunu fark ediyorsanız değerlendirmeyi geciktirmemelisiniz.

Görmenizde bulanıklık, çift görme veya nesnelerin etrafında halelenme gibi yeni şikayetler eklendiğinde durum daha acil bir hal alır. Aynı şekilde gözünüzde keskin bir ağrı, batma ve sürekli yaşarma hissi ortaya çıkmışsa korneada bir hasar gelişmiş olabilir. Çocukluğundan beri egzama ile mücadele eden veya astım nedeniyle tedavi gören bireyler, göz şikayetlerini hafif görerek ertelememeli; düzenli aralıklarla göz muayenesinden geçmelidir.

Kontakt lens kullanıcıları için ayrı bir parantez açmak gerekir. Lens taktığınızda dakikalar içinde dayanılmaz kaşıntı, kızarıklık ya da yabancı cisim hissi yaşıyorsanız lensinizi çıkarıp gözünüzü dinlendirmeniz ve en kısa sürede hekim değerlendirmesi almanız uygun olur. Erken dönemde başlatılan doğru yaklaşımla şikayetleriniz büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve kalıcı görme kayıplarının önüne geçilebilir.

Son Değerlendirme

Atopik keratokonjonktivit, çoğunlukla atopik bünyeli bireyleri etkileyen, yıl boyu süren kaşıntı, kızarıklık ve kornea yüzeyinde değişikliklerle seyreden kronik bir göz hastalığıdır. Erken tanı, çevresel tetikleyicilerin azaltılması ve düzenli hekim takibi ile hastaların büyük bölümünde belirtiler belirgin biçimde iyileşir. Düzenli kontrollerle kornea sağlığı korunabilir, keratokonus gibi ek tabloların gelişmesi yakın takip altında tutulabilir ve yaşam kalitesinde anlamlı bir iyileşme sağlanabilir.

Koru Hastanesi Göz Hastalıkları bölümünde uzman hekimlerimiz, atopik keratokonjonktivit gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.