Servikal spondiloz, boyun (servikal) omurganın yaşlanma ve dejeneratif değişiklikler sonucu disk yüksekliği kaybı, faset eklem osteoartriti, osteofit oluşumu, ligamentum flavum hipertrofisi ve sekonder yapısal değişikliklerle karakterize bir tablodur. Boyun ağrısı, sertlik, baş ağrısı, üst ekstremite radikülopatisi (servikal radikülopati - kola, ele yayılan ağrı, uyuşma, güçsüzlük), miyelopati (omurilik basısı - el motor sorunları, denge bozukluğu, üst-alt motor nöron bulguları) ve servikojenik baş ağrısı klinik bulgular arasındadır. Servikal spondiloz 40 yaş üzeri bireylerin büyük çoğunluğunda görüntülemede saptanır; klinik semptomlu olgu sıklığı daha azdır. Yaş ile sıklık ve şiddet artar. Erken tanı, etiyolojinin belirlenmesi, konservatif tedavi (yaşam tarzı, fizik tedavi, ağrı yönetimi) ve seçilmiş olgularda cerrahi (ACDF, posterior dekompresyon, yapay disk replasmanı) süreç yönetiminin temel başlıklarındandır.
Servikal spondiloz, lomber spondiloza benzer dejeneratif mekanizmalarla seyreder; ancak servikal omurganın daha hareketli olması ve omurilik basısının potansiyel ciddi nörolojik komplikasyonlar yaratması nedeniyle özel dikkat gerektirir. Servikal spondilotik miyelopati (CSM) en korkutucu komplikasyon olup yaşlılarda spinal kord disfonksiyonunun yaygın nedenidir. Multidisipliner ekip yaklaşımı süreç yönetiminin temel başlığıdır.
Servikal Spondiloz Kimlerde Daha Sık Görülür?
Risk faktörleri:
- 40-60 yaş üzeri bireyler (yaş ile sıklık ve şiddet artar)
- Erkek cinsiyet (biraz daha yaygın)
- Genetik yatkınlık
- Aile öyküsünde omurga dejeneratif hastalık
- Mesleksel risk (uzun süre boyun fleksiyonu - ekran karşısı, masa başı, dişhekimi, cerrah, kuyumcu, kuyumcular, terzi)
- Telefon-tablet ileri kullanım ("text neck")
- Sportif aktivite (futbol, rugby, judo, dalış)
- Akut travma, whiplash, omurga yaralanması
- Tekrarlayan mikrotravma
- Konjenital dar servikal kanal
- Kötü postür (öne eğik baş)
- Sigara
- Obezite
- Diabetes mellitus
- Hareketsiz yaşam tarzı
- Romatolojik hastalıklar (romatoid artrit, ankilozan spondilit)
- OPLL (Posterior longitudinal ligaman ossifikasyonu - özellikle Asya populasyonunda)
- DISH (difüz idiyopatik iskelet hiperostozu)
- Paget hastalığı
- Down sendromu (atlantoaksiyal instabilite)
- Önceki servikal cerrahi
- Akondroplazi (konjenital dar kanal)
- Metabolik kemik hastalıkları
- Endokrin bozukluklar
Servikal Spondiloz Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Klinik tablo aksiyal boyun ağrısı, radikülopati, miyelopati ve servikojenik baş ağrısı şeklinde dört ana semptom grubu ile karakterizedir.
Aksiyal boyun ağrısı:
- Lokal mekanik boyun ağrısı
- Sabah tutukluk
- Uzun süre baş eğme, çalışma ile artar
- Yatınca, dinlenmekle azalır
- Hareketle alevlenir
- Künt-zonklayıcı veya keskin
- Trapez ve paraspinal kaslara yayılım
- Skapula bölgesine yayılan ağrı
Servikojenik baş ağrısı:
- Oksipital bölgeden ön bölgeye yayılan baş ağrısı
- Baş ve boyun hareketleri ile tetiklenir
- Tek taraflı veya bilateral
- Bulantı, fotofobi nadir (migrenden farklı)
- Sabah daha yoğun
Servikal radikülopati:
- Dermatomal kola, önkola, ele yayılan ağrı
- Boyun hareketleri (özellikle ekstansiyon, etkilenen tarafa rotasyon) ile artar
- Spurling testi pozitif
- Etkilenen seviyeye göre:
- C5 radikülopati: Omuz, üst kol lateral, deltoid zayıflığı, refleks değişiklik az
- C6 radikülopati: Önkol lateral, baş ve işaret parmaklar, biceps ve brakioradialis zayıflığı, biceps refleksi azalma
- C7 radikülopati (yaygın): Önkol posterior, orta parmak, triceps zayıflığı, triceps refleksi azalma
- C8 radikülopati: Önkol medial, dördüncü-beşinci parmaklar, el intrinsik kas zayıflığı
- T1 radikülopati: Üst kol medial, kol medial, el intrinsik kasları
- Dermatomal duyu kaybı
- Myotomal kas zayıflığı
- Refleks değişiklikleri
Servikal spondilotik miyelopati (CSM):
- El motor sorunları: Beceri kaybı, düğme ilikleme zorluğu, yazma bozukluğu
- "Numb clumsy hands" (uyuşuk beceriksiz eller)
- El intrinsik kaslarda atrofi
- Yürüme bozukluğu, dengesizlik, ataksi
- Spastik paraparezi (alt ekstremitelerde)
- Hiperrefleksi (üst-alt ekstremite)
- Babinski, Hoffman pozitif
- Klonus
- Lhermitte belirtisi (servikal fleksiyon ile elektrik çarpması)
- Duyu kaybı (vibrasyon, propriyosepsiyon)
- Mesane disfonksiyonu (geç bulgu)
- Cinsel disfonksiyon
- İlerleyici ve geri dönüşsüz olabilir
Fizik muayene:
- Servikal hareket kısıtlılığı
- Paraspinal kas spazmı
- Lokal hassasiyet
- Spurling testi (servikal radikülopati)
- L'Hermitte belirtisi
- Üst ve alt ekstremite nörolojik muayene
- DTR (genellikle hiperaktif - miyelopati)
- Hoffman testi (üst motor nöron tutulumu)
- Babinski (alt motor nöron tutulumu)
- Yürüme paterni
- Romberg testi
- Tandem yürüyüş
Servikal Spondiloz Nedenleri Nelerdir?
Patofizyoloji (lomber spondiloza benzer):
- Disk dejenerasyonu (dehidrasyon, proteoglikan kaybı, yükseklik kaybı)
- Faset eklem osteoartriti, hipertrofi
- Vertebral korpus posterior kenarlarda osteofit oluşumu (anterior osteofitler genellikle asemptomatik; posterior osteofitler omurilik/sinir kökü bası)
- Unkovertebral eklem hipertrofisi (Luschka eklemi - servikalde özgü, foraminal stenoz nedeni)
- Ligamentum flavum hipertrofisi/kalsifikasyonu
- OPLL (Posterior longitudinal ligaman ossifikasyonu) - özellikle Asya populasyonunda servikal miyelopati nedeni
- Posterior longitudinal ligaman ossifikasyonu
- Sekonder spinal stenoz
- Foraminal stenoz
- İnstabilite, listezis
- Spondilolistezis (rare servikalde)
- Omurilik basısı (santral kanal daralması) - miyelopati
- Vertebral arter ilişkisi (osteofitler vertebral arter komprese edebilir)
CSM patofizyolojisi:
- Statik faktörler: Kanal daralması
- Dinamik faktörler: Servikal fleksiyon-ekstansiyon ile omurilik gerilim/bası
- Vasküler iskemi
- İnflamatuar mediatörler
- Apoptotik nöron kaybı
- Wallerian dejenerasyon
- Beyaz cevher hasarı (posterior kolon, kortikospinal yol)
Servikal Spondiloz Tanısı Nasıl Konulur?
Klinik tanı: Detaylı öykü, fizik muayene (Spurling, Lhermitte, Hoffman, Babinski, yürüme, denge).
Görüntüleme:
- Düz X-ray (AP, lateral, fleksiyon-ekstansiyon, oblik): Disk yüksekliği kaybı, osteofit, listezis, instabilite, Pavlov oranı (servikal kanal genişliği)
- MR: Altın standart - disk, omurilik bası, miyelomalasi (T2 hiperintens), miyelopati, eşlik eden fıtık
- BT: Kemik patolojisi, OPLL, kalsifikasyon
- BT miyelografi: Cerrahi planlama, MR kontrendike
- Dinamik MR (fleksiyon-ekstansiyon): Dinamik kompresyon değerlendirme
Elektrofizyolojik testler:
- EMG, sinir iletim çalışmaları (radikülopati)
- SSEP, MEP (miyelopati değerlendirme)
Ayırıcı tanı:
- Servikal disk fıtığı
- Tümör (intramedüller, ekstramedüller, metastaz)
- Enfeksiyon (vertebral osteomyelit, diskit, epidural abse)
- Multiple skleroz
- Amyotrofik lateral skleroz (ALS)
- Spinal kord tümörleri
- B12 eksikliği (subakut kombine dejenerasyon)
- Servikal arter diseksiyonu
- Romatoid artrit (atlantoaksiyal instabilite)
- Polinöropati
- Konjenital anomaliler (Chiari, sirengomiyeli)
Servikal Spondiloz Yönetim ve Yaklaşım Nasıldır?
1. Konservatif tedavi (aksiyal ağrı, hafif radikülopati, miyelopati yok):
- Hasta eğitimi
- Aktivite modifikasyonu
- Postür eğitimi (özellikle ekran karşısı çalışanlar)
- Ergonomi düzenlemesi
- Sıcak/soğuk
- Servikal yastık
- Geçici servikal koller (kısa süreli)
2. Farmakolojik tedavi:
- Asetaminofen, NSAİİ
- Topikal preparatlar
- Kas gevşeticiler (kısa süreli)
- Trisiklik antidepresanlar, SNRI (kronik ağrı)
- Gabapentinoidler (radikülopati)
- Opioidler (kısa süreli, dikkatli)
- Oral kortikosteroid (akut radikülopati - tartışmalı)
3. Fizik tedavi:
- Servikal ROM egzersizleri
- Servikal stabilizasyon egzersizleri
- Postür eğitimi
- Manuel terapi (dikkatli - dik manipülasyon vertebrobaziler komplikasyon)
- Servikal traksiyon
- Esneklik egzersizleri
- TENS
- Su terapisi
- Ergonomi
4. Girişimsel ağrı yönetimi:
- Epidural steroid enjeksiyonu (transforaminal, interlaminar)
- Selektif sinir kökü bloğu
- Faset eklem enjeksiyonu
- Medial dal bloğu
- Radyofrekans ablasyon
5. Cerrahi tedavi:
- Endikasyonlar: Refrakter radikülopati, ilerleyen miyelopati (ACİL), motor defisit, ileri ağrı
- Cerrahi yöntemler:
- ACDF (Anterior cervical discectomy and fusion) - yaygın yöntem
- Anterior servikal yapay disk replasmanı (genç, tek seviye, miyelopati yok)
- Korpektomi + füzyon (multiple seviye, retrovertebral patoloji)
- Posterior dekompresyon + füzyon (multiple seviye miyelopati)
- Laminoplasti (Japon yaklaşımı - omurilik dekompresyonu, hareket korunması)
- Laminektomi (gerekirse)
- Foraminotomi
- Minimal invaziv teknikler
- Cerrahi sonuçlar: Radikülopati için %85-95 başarı; miyelopati için stabilizasyon ve kısmi iyileşme; ileri preoperatif defisit zayıf prognoz
- Komplikasyonlar: Disfaji (anterior), ses kısıklığı (rekürren larengeal sinir), enfeksiyon, kanama, sinir-omurilik hasarı, dura yırtığı, adjacent segment disease, yapay disk komplikasyonları
6. Eşlik eden yönetim: Düşme önleme, sarkopeni, depresyon, eşlik eden hastalıklar, mesleksel rehabilitasyon.
7. İzlem, eğitim: Klinik takip, nörolojik durum, alarm bulguları, egzersiz uyumu.
Multidisipliner ekip: Beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi (omurga), fiziatri, nöroloji, ağrı uzmanı, fizyoterapist, KBB (disfaji), psikolog.
Servikal Spondiloz Komplikasyonları Nelerdir?
Kronik boyun ağrısı, servikojenik baş ağrısı, kronik radikülopati, miyelopati (CSM), spastik paraparezi, ilerleyici motor-duyu kaybı, el motor disfonksiyonu, yürüme bozukluğu, mesane-bağırsak disfonksiyonu, cinsel disfonksiyon, kauda equina benzeri tablolar, vertebral arter komprese (rare), düşmeler, yaşam kalitesinde belirgin azalma, depresyon, anksiyete, opioid bağımlılığı, iş kaybı, cerrahi komplikasyonlar (disfaji, ses kısıklığı, dura yırtığı, infeksiyon, adjacent segment disease), kalıcı nörolojik defisit, yaşam beklentisinde azalma (ileri miyelopati) yer alabilir.
Servikal Spondiloz Nasıl Gelişir?
Süreç yaşlanma ile başlayan, mekanik yüklenme, genetik yatkınlık ve eşlik eden faktörlerin etkisiyle hızlanan progresif bir servikal omurga dejeneratif tablodur. Servikal omurga vücudun en hareketli bölgelerinden biri olduğu için disk dejenerasyonu ve sekonder değişiklikler erken ve sık görülür. Disk dehidrasyonu, yüksekliği kaybı, anuler yırtıklar ve fıtıklaşma gelişir. Faset eklem aşırı yüklenme, osteoartrit ve hipertrofi gelişir. Vertebral korpus posterior kenarlarda osteofit (bar formasyonu) oluşur; bu osteofitler doğrudan omurilik veya sinir köküne bası yapabilir. Servikal omurgaya özgü unkovertebral eklem (Luschka eklemi) hipertrofisi foraminal stenoz nedenidir. Ligamentum flavum kalınlaşır; OPLL (özellikle Asya populasyonunda) servikal miyelopati nedenidir. Bu yapısal değişiklikler sekonder olarak servikal radikülopati, miyelopati ve servikojenik baş ağrısına yol açar.
Servikal spondilotik miyelopati (CSM) statik (kanal daralması) ve dinamik (servikal fleksiyon-ekstansiyon ile omurilik gerilim/bası) faktörlerin birlikte etkilenmesi sonucu gelişir. Vasküler iskemi, inflamatuar mediatörler, apoptotik nöron kaybı, Wallerian dejenerasyon, beyaz cevher hasarı (posterior kolon, kortikospinal yol) progresif nörolojik kötüleşmeye yol açar. CSM ilerleyici ve geri dönüşsüz olabilen ciddi bir tablodur; erken tanı ve cerrahi dekompresyon nörolojik durumun stabilizasyonu ve kısmi iyileşme için temel başlıktır. Aksiyal ağrı ve hafif radikülopati için konservatif tedavi etkili; miyelopati ve refrakter radikülopati için cerrahi (ACDF, posterior dekompresyon, laminoplasti, yapay disk replasmanı) gereklidir. Multidisipliner ekip yaklaşımı, erken tanı, doğru hasta seçimi süreç yönetiminin temel başlıklarıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Kronik boyun ağrısı, sertlik, baş ağrısı, kola yayılan ağrı, uyuşma, güçsüzlük, el motor sorunları (düğme ilikleme, yazma zorluğu, beceriksiz eller), yürüme dengesizliği, idrar değişiklikleri, Lhermitte belirtisi (boyun bükmekle elektrik çarpması), kıvılcımlanma, bilateral bulgular varsa değerlendirme için başvurmalısınız. İlerleyen miyelopati bulguları ACİL nöroşirürji değerlendirmesi gerektirir. Akut akut başlangıçlı ileri ağrı, ateş, kanser öyküsü, açıklanamayan kilo kaybı, travma sonrası nörolojik bulgu hızlı değerlendirme gerektirir.
Son Değerlendirme
Servikal spondiloz ileri yaş bireylerinde yaygın görülen ve omurga sağlığını uzun dönem etkileyen kronik dejeneratif bir tablodur. Aksiyal ağrı, servikojenik baş ağrısı, radikülopati ve servikal spondilotik miyelopati (CSM) klinik bulgu spektrumudur. CSM en korkutucu komplikasyon olup yaşlılarda spinal kord disfonksiyonunun yaygın nedenlerinden biridir. Konservatif tedavi (yaşam tarzı, postür, fizik tedavi, ağrı yönetimi, girişimsel) aksiyal ağrı ve hafif radikülopati için etkili. Cerrahi (ACDF, posterior dekompresyon, laminoplasti, yapay disk replasmanı) miyelopati, refrakter radikülopati ve ileri olgular için gereklidir. Erken tanı, doğru hasta seçimi, multidisipliner ekip yaklaşımı, eşlik eden hastalıkların yönetimi, mesleksel rehabilitasyon ve uzun dönem izlem süreç yönetiminin temel başlıklarıdır.
Koru Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi bölümünde uzman hekimlerimiz, ortopedi (omurga), fiziatri, nöroloji, ağrı uzmanı, fizyoterapist, ergoterapist, KBB, psikolog ekipleri ile koordineli çalışarak servikal spondiloz yaşayan hastalarımızın yanında durmaktadır.
Bilgilendirme: Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hekim muayenesi, tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kişisel sağlık durumunuza yönelik kararlar için mutlaka hekiminize danışınız.
