Mesane kanseri, üriner sistemin en sık karşılaşılan malign tümörlerinden biri olup tüm kanser türleri arasında dünya genelinde yaklaşık 10. sırada yer almaktadır. Yıllık küresel insidans 570.000'in üzerinde yeni vaka olarak tahmin edilmekte ve erkeklerde kadınlara kıyasla 3-4 kat daha fazla görülmektedir. Tanı anında vakaların yaklaşık %75'i kas invaziv olmayan (yüzeyel) evredeyken, %25'i kas invaziv veya metastatik hastalık olarak saptanmaktadır. Sigara kullanımı ve mesleki karsinojen maruziyeti en önemli risk faktörleri arasında yer alır. Erken tanı ve multidisipliner tedavi yaklaşımı, hastalığın prognozunu belirleyen en kritik unsurlardır.
Mesane Kanseri Nedir?
Mesane kanseri, idrar kesesinin iç yüzeyini döşeyen ürotelyal (transizyonel) epitelyum hücrelerinden köken alan malign bir neoplazmdır. Mesane, pelvik boşlukta yer alan ve idrarın böbreklerden geldikten sonra geçici olarak depolandığı musküler bir organdır. Kanser, ürotelyal hücrelerden başlayarak mukoza altına, kas tabakasına ve ileri evrelerde perivesikal dokuya, komşu organlara veya uzak bölgelere yayılabilir.
Histolojik olarak mesane kanserlerinin %90'ından fazlası ürotelyal karsinom (eski adıyla transizyonel hücreli karsinom) tipindedir. Daha nadir olarak skuamöz hücreli karsinom (%3-5), adenokarsinom (%1-2), küçük hücreli karsinom ve sarkomatoid varyantlar görülebilir. Ürotelyal karsinom kendi içinde papiller, solid, mikropapiller, nested ve plazmositoid gibi çeşitli varyantlara ayrılır ve bu varyantların tümü farklı biyolojik davranış kalıpları sergiler.
Mesane kanseri evrelemesinde TNM sistemi kullanılır. Ta (noninvaziv papiller), Tis (karsinoma in situ/CIS), T1 (submukoza invazyonu), T2 (kas invazyonu), T3 (perivesikal yağ dokusu invazyonu) ve T4 (komşu organ invazyonu) şeklinde sınıflandırılır.
Mesane Kanserinin Nedenleri
Mesane kanserinin etiyolojisinde çevresel, mesleki ve genetik faktörler birlikte rol oynar:
- Sigara kullanımı: En önemli risk faktörüdür ve tüm mesane kanseri vakalarının yaklaşık %50-65'inden sorumlu tutulmaktadır. Sigara dumanındaki aromatik aminler (beta-naftilamin, 4-aminobifenil) böbreklerden filtre edilerek mesanede konsantre olur ve ürotelyal hücrelerde DNA hasarına yol açar. Risk, sigara kullanım süresi ve günlük tüketim miktarıyla doğru orantılıdır.
- Mesleki karsinojen maruziyeti: Boya, tekstil, kauçuk, deri, kimya ve petrokimya endüstrilerinde çalışanlarda risk artmıştır. Aromatik aminler (benzidin, 2-naftilamin), polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve klorlanmış hidrokarbonlar başlıca mesleki karsinojenlerdir. Maruziyet ile kanser gelişimi arasında 15-40 yıllık bir latent dönem bulunur.
- Kronik mesane irritasyonu: Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, uzun süreli kateter kullanımı ve mesane taşları kronik inflamasyona neden olarak özellikle skuamöz hücreli karsinom riskini artırır.
- Schistosoma haematobium enfeksiyonu: Özellikle Mısır ve Doğu Afrika ülkelerinde endemik olan bu parazit enfeksiyonu, skuamöz hücreli mesane kanseri riskini belirgin biçimde artırmaktadır.
- Radyasyon maruziyeti: Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi (serviks, rektum veya prostat kanseri tedavisi) mesane kanseri riskini 2-4 kat artırır.
- Kemoterapi ajanları: Siklofosfamid kullanımı, metaboliti olan akrolein aracılığıyla mesane kanserine neden olabilir.
- Genetik yatkınlık: Birinci derece akrabalarda mesane kanseri öyküsü, riski yaklaşık 2 kat artırır. NAT2 yavaş asetilleyici ve GSTM1 null genotip taşıyıcılarında risk artışı gösterilmiştir.
Mesane Kanserinin Belirtileri
Mesane kanserinin en erken ve en sık belirtisi ağrısız hematüridir (idrarda kan). Hastaların %80-90'ında ilk başvuru şikayeti budur:
- Makroskopik hematüri: Gözle görülebilen kanlı idrar, genellikle aralıklı ve ağrısızdır. İdrar rengi açık pembeden koyu kırmızıya veya çay rengine kadar değişebilir. Pıhtı çıkışı da mümkündür.
- Mikroskopik hematüri: Yalnızca laboratuvar tetkikinde saptanan, gözle görülmeyen düzeyde idrar kanıdır. İnsidental olarak yapılan idrar tetkiklerinde saptanabilir.
- İrritatif üriner semptomlar: Sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi (urgency), dizüri (idrar yaparken yanma) gibi bulgular özellikle karsinoma in situ (CIS) varlığında belirgin olabilir.
- Pelvik ağrı: İleri evre tümörlerde alt karın veya pelvik bölgede künt ağrı hissedilebilir.
- Yan ağrısı: Tümörün üreter orifisini tıkaması halinde hidronefroza bağlı kolik tarzında yan ağrısı gelişebilir.
- Sistemik belirtiler: Metastatik hastalıkta kilo kaybı, iştahsızlık, kemik ağrıları, halsizlik ve anemi görülebilir.
Hematürinin aralıklı olması nedeniyle hastaların tanıyı geciktirmesi sık karşılaşılan bir durumdur. 40 yaş üzerindeki her bireyde, tek bir epizod bile olsa, makroskopik veya persistan mikroskopik hematüri tam ürolojik değerlendirme gerektirir.
Mesane Kanserinde Tanı
Mesane kanseri tanısında çok basamaklı bir yaklaşım uygulanır:
- İdrar sitolojisi: İdrar örneğinde malign hücrelerin aranmasıdır. Yüksek dereceli tümörlerde ve CIS'de duyarlılığı %80-90'a ulaşırken, düşük dereceli tümörlerde %20-40 arasında kalır.
- Sistoskopi: Mesane kanserinin tanısında altın standart yöntemdir. Fleksibl veya rijid sistoskop ile mesane mukozası direkt olarak görüntülenir. Papiller veya sesil tümörler, eritematöz alanlar ve CIS bulguları değerlendirilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) ürografi: Üst üriner sistemin değerlendirilmesi, lenf nodu tutulumu ve uzak metastaz araştırması için kullanılır. Mesane duvarı kalınlaşması ve perivesikal yayılım bilgi verir.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Multiparametrik MRG, lokal evreleme ve kas invazyonunun değerlendirilmesinde BT'ye üstün bulunmuştur. VI-RADS skorlama sistemi kas invazyonu olasılığını derecelendirir.
- Transüretral mesane tümörü rezeksiyonu (TUR-M): Hem tanısal hem de terapötik bir prosedürdür. Tümörün tamamının rezeke edilerek histopatolojik incelemeye gönderilmesi ile tümör tipi, derecesi ve invazyon derinliği belirlenir.
- Moleküler belirteçler: NMP22, BTA stat, UroVysion FISH ve CxBladder gibi idrar tabanlı testler geliştirilmiştir; ancak henüz sistoskopinin yerini alacak düzeyde duyarlılık ve özgüllüğe ulaşamamıştır.
Ayırıcı Tanı
Hematüri ile başvuran hastalarda mesane kanseri dışında pek çok patoloji düşünülmelidir:
- Böbrek hücreli karsinom: Üst üriner sistem kaynaklı hematüri, böbrek kitlesi varlığında düşünülmelidir.
- Üreter veya renal pelvis ürotelyal karsinomu: Üst üriner sistem ürotelyal tümörleri, BT ürografi ile değerlendirilmelidir.
- İdrar yolu enfeksiyonu: Hematüri ve irritatif semptomlarla prezente olabilir; idrar kültürü ile ayrılır.
- Üriner sistem taşları: Böbrek veya üreter taşları hematüriye neden olabilir; görüntüleme ile ayırt edilir.
- BPH (prostat büyümesi): Prostatik üretradaki genişlemiş damarlardan kanama görülebilir.
- Radyasyon sistiti: Pelvik radyoterapi öyküsü olan hastalarda hematüri nedeni olabilir.
- İnterstisyel sistit: İrritatif semptomlar ve mikroskopik hematüri ile karışabilir.
- Mesane endometriozisi: Kadınlarda siklik hematüri ile prezente olabilir.
Mesane Kanserinde Tedavi
Tedavi stratejisi tümörün evresi, derecesi, multfokalitesi ve hastanın genel durumuna göre belirlenir:
Kas İnvaziv Olmayan (Yüzeyel) Mesane Kanseri Tedavisi
- TUR-M: İlk basamak tedavi tüm yüzeyel tümörler için transüretral rezeksiyondur. Tam rezeksiyon hedeflenir ve kas tabakasının örneklenmesi gereklidir.
- İntravezikal BCG (Bacillus Calmette-Guérin) tedavisi: Yüksek riskli yüzeyel tümörlerde (yüksek dereceli Ta, T1 ve CIS) standart tedavidir. İndüksiyon (6 hafta) ve idame (1-3 yıl) tedavisi uygulanır.
- İntravezikal kemoterapi: Düşük ve orta riskli tümörlerde mitomisin C veya gemsitabin ile tek doz erken instilasyon veya adjuvan kemoterapi uygulanır.
- Re-TUR: T1 veya yüksek dereceli tümörlerde ilk TUR'dan 4-6 hafta sonra ikinci bir TUR yapılarak evreleme doğrulanır.
Kas İnvaziv Mesane Kanseri Tedavisi
- Radikal sistektomi: Kas invaziv mesane kanserinde standart tedavidir. Erkeklerde mesane, prostat ve seminal veziküller; kadınlarda mesane, uterus, overler ve vajina ön duvarı çıkarılır. Genişletilmiş pelvik lenf nodu diseksiyonu eklenir.
- Üriner diversiyon: Sistektomi sonrası idrar akışının yeniden yönlendirilmesi gerekir. İleal kondüit (Bricker), ortotopik neomesane (Studer, Hautmann) veya kontinent diversiyon (Indiana poşu) seçenekleri mevcuttur.
- Neoadjuvan kemoterapi: Sistektomi öncesi sisplatin bazlı kombine kemoterapi (MVAC veya gemsitabin-sisplatin), sağkalım avantajı sağlamaktadır ve kılavuzlarda önerilmektedir.
- İmmünoterapi: PD-1/PD-L1 immün kontrol noktası inhibitörleri (pembrolizumab, atezolizumab, nivolumab, avelumab) metastatik hastalıkta ve adjuvan tedavide kullanılmaktadır.
- Mesane koruyucu yaklaşım (trimodal tedavi): Maksimal TUR + radyoterapi + eş zamanlı kemoterapi kombinasyonu, cerrahi uygulanamayan veya mesanesini korumak isteyen seçilmiş hastalarda alternatif sunmaktadır.
Komplikasyonlar
Mesane kanseri hem hastalığın kendisi hem de tedavi süreçleriyle ilişkili komplikasyonlara yol açabilir:
- Lokal ilerleme: Tedavi edilmeyen tümörler mesane duvarını aşarak perivesikal dokuya, rektuma, uterusa veya pelvik duvara invaze olabilir.
- Üst üriner sistem obstrüksiyonu: Tümörün üreter orifislerini tıkaması hidronefroza ve böbrek fonksiyon kaybına neden olabilir.
- Metastaz: Lenf nodu, akciğer, karaciğer ve kemik en sık metastaz bölgeleridir.
- TUR-M komplikasyonları: Kanama, mesane perforasyonu, üriner enfeksiyon ve üretral striktür gelişebilir.
- Sistektomi komplikasyonları: Yara enfeksiyonu, ileus, anastomoz kaçağı, üriner diversiyon komplikasyonları, erektil disfonksiyon ve inkontinans görülebilir.
- BCG tedavisi komplikasyonları: Sistit, hematüri, ateş, BCG sepsis (nadir ancak ciddi) ve granülomatöz prostatit gelişebilir.
Korunma
Mesane kanseri riskinin azaltılması için aşağıdaki önlemler alınabilir:
- Sigaranın bırakılması: En etkili koruyucu önlemdir. Sigara bırakıldıktan sonra risk kademeli olarak azalır, ancak hiç içmeyenlerin düzeyine tam olarak inmez.
- Mesleki korunma: Karsinojen maddelere maruziyet riski olan işyerlerinde uygun koruyucu ekipman kullanılmalı ve iş güvenliği standartlarına uyulmalıdır.
- Yeterli sıvı alımı: Günlük yeterli sıvı tüketimi, karsinojenlerin mesanede konsantre olma süresini kısaltarak koruyucu etki gösterebilir.
- Sebze ve meyve tüketimi: Antioksidan açısından zengin beslenmenin koruyucu olabileceği bildirilmektedir.
- Risk gruplarında tarama: Yüksek riskli bireylerde (sigara öyküsü, mesleki maruziyet) periyodik idrar tetkiki ve sitoloji takibi düşünülebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden üroloji uzmanına başvurulmalıdır:
- İdrarda herhangi bir renk değişikliği veya kan görülmesi (tek epizod bile olsa)
- Açıklanamayan ve tedaviye yanıt vermeyen irritatif üriner yakınmalar
- Sık idrara çıkma, ani sıkışma ve dizürinin birlikte olması
- Tek taraflı veya bilateral yan ağrısı
- Kilo kaybı, iştahsızlık ve halsizlik gibi sistemik belirtilerin eşlik etmesi
- Daha önce mesane kanseri tedavisi görmüş hastalarda herhangi bir yeni semptom gelişmesi
- 40 yaş üzeri olup açıklanamayan mikroskopik hematüri saptanması
Mesane kanseri, erken evrede tanı konulduğunda yüksek sağkalım oranlarına sahip bir hastalıktır; ancak ileri evrelerde prognoz belirgin biçimde kötüleşmektedir. Hematüri ile başvuran her hastanın kapsamlı ürolojik değerlendirmeden geçmesi, tanı gecikmelerinin önüne geçmesi açısından hayati önem taşır. Tedavide multidisipliner yaklaşımın benimsenmesi, hasta bazlı bireyselleştirilmiş tedavi planlaması ve düzenli takip protokollerinin uygulanması, optimum onkolojik sonuçların elde edilmesinde belirleyici rol oynamaktadır.
Koru Hastanesi Üroloji bölümünde uzman hekimlerimiz, bu alandaki en güncel tanı ve tedavi yöntemlerini uygulayarak hastalarımıza kapsamlı sağlık hizmeti sunmaktadır. Detaylı bilgi ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
