Meme kanseri, dünya genelinde kadınlarda en sık görülen kanser türüdür ve kanserle ilişkili ölümlerin ikinci en yaygın nedeni olarak önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl dünya çapında yaklaşık 2,3 milyon yeni meme kanseri vakası teşhis edilmektedir. Türkiye'de ise meme kanseri kadınlarda görülen kanserlerin başında gelmekte olup, yıllık insidans yüz binde 40-50 civarındadır. Her sekiz kadından birinin yaşamı boyunca meme kanseri tanısı alma riski bulunmaktadır. Erken tanı ile beş yıllık sağkalım oranı %90'ın üzerine çıkabilirken, ileri evrelerde bu oran dramatik biçimde düşmektedir. Bu nedenle meme kanserinin nedenlerini, risk faktörlerini ve korunma yollarını anlamak hayati öneme sahiptir.

Meme Kanseri Nedir ve Nasıl Gelişir?

Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan malign bir neoplazmdır. Meme dokusu süt bezleri (lobüller), süt kanalları (duktuslar) ve bağ dokusundan oluşur. Kanserin büyük çoğunluğu süt kanallarını döşeyen epitel hücrelerden köken alır.

Patofizyolojik Süreç

Meme kanserinin gelişimi çok aşamalı bir süreçtir. Normal meme epitel hücrelerinde meydana gelen genetik ve epigenetik değişiklikler, hücrelerin büyüme kontrolünü kaybetmesine yol açar. Bu süreç genellikle şu aşamalardan geçer:

İnisiasyon: DNA'da onkogenlerin aktivasyonu veya tümör baskılayıcı genlerin inaktivasyonu ile başlayan ilk mutasyon aşamasıdır. BRCA1, BRCA2, TP53 ve PTEN gibi genlerdeki mutasyonlar kritik rol oynar.
Promosyon: Mutasyona uğramış hücrelerin östrojen gibi hormonların etkisiyle çoğalma avantajı kazandığı aşamadır. Östrojen reseptör pozitif hücrelerde östrojen, hücre proliferasyonunu doğrudan uyarır.
Progresyon: Tümör hücrelerinin invaziv özellik kazanarak çevre dokulara yayılması ve anjiyogenez yoluyla kendi kan damarlarını oluşturmasıdır.
Metastaz: Kanser hücrelerinin lenfatik ve hematojen yollarla kemik, karaciğer, akciğer ve beyin gibi uzak organlara yayılmasıdır.

Moleküler Alt Tipler

Meme kanseri moleküler düzeyde heterojen bir hastalıktır. Başlıca alt tipleri şunlardır:

Luminal A: ER+/PR+/HER2-, düşük Ki-67. En iyi prognoza sahip alt tiptir ve tüm meme kanserlerinin yaklaşık %40'ını oluşturur.
Luminal B: ER+/PR±/HER2±, yüksek Ki-67. Luminal A'ya göre daha agresif seyir gösterir.
HER2 pozitif: ER-/PR-/HER2+. Trastuzumab gibi hedefe yönelik tedavilerden belirgin fayda görür.
Üçlü negatif (triple negative): ER-/PR-/HER2-. En agresif alt tip olup tedavi seçenekleri daha sınırlıdır.

Meme Kanserinin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Meme kanserinin tek bir nedeni yoktur; birden fazla risk faktörünün etkileşimiyle ortaya çıkar. Bu faktörler değiştirilebilir ve değiştirilemez olarak ikiye ayrılır.

Değiştirilemez Risk Faktörleri

Cinsiyet: Kadın olmak en büyük risk faktörüdür. Erkeklerde de meme kanseri görülebilir ancak tüm vakaların %1'inden azını oluşturur.
Yaş: Risk yaşla birlikte artar. Vakaların büyük çoğunluğu 50 yaş üzerinde teşhis edilir. 40 yaşından sonra risk belirgin olarak yükselmeye başlar.
Genetik yatkınlık: BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonları yaşam boyu meme kanseri riskini %60-80'e çıkarır. Ayrıca TP53 (Li-Fraumeni sendromu), PTEN (Cowden sendromu), ATM, CHEK2 ve PALB2 gen mutasyonları da riski artırır.
Aile öyküsü: Birinci derece akrabada (anne, kız kardeş, kız) meme kanseri öyküsü riski yaklaşık iki kat artırır. Birden fazla akrabada öykü varsa risk daha da yükselir.
Kişisel kanser öyküsü: Daha önce bir memede kanser tanısı almış olmak diğer memede kanser gelişme riskini artırır.
Erken menarş ve geç menopoz: 12 yaşından önce adet görmeye başlama ve 55 yaşından sonra menopoza girme, yaşam boyu östrojen maruziyetini artırarak riski yükseltir.
Meme yoğunluğu: Mamografide yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda risk 1,5-2 kat daha fazladır.

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

Obezite: Özellikle menopoz sonrası obezite riski artırır. Yağ dokusunda aromataz enzimi aracılığıyla östrojen üretimi devam eder.
Fiziksel inaktivite: Düzenli egzersiz yapmamak meme kanseri riskini %20-30 oranında artırabilir.
Alkol tüketimi: Günde bir kadeh alkol bile riski %7-10 artırır. Tüketim arttıkça risk doğrusal olarak yükselir.
Hormon replasman tedavisi: Kombine östrojen-progesteron HRT'nin beş yıldan fazla kullanımı riski artırır.
Geç yaşta ilk doğum veya nulliparite: 30 yaşından sonra ilk doğum veya hiç doğum yapmamak riski artırır.
Emzirmeme: Emzirmenin koruyucu etkisi olduğu bilinmektedir; emzirmemek riski nispeten artırır.
Radyasyon maruziyeti: Özellikle 10-30 yaş arası göğüs bölgesine radyoterapi almak (örneğin Hodgkin lenfoma tedavisi) riski belirgin artırır.

Meme Kanserinin Belirtileri

Meme kanserinin erken evrelerde belirgin semptom vermeyebileceği unutulmamalıdır. Ancak aşağıdaki bulgular dikkatle değerlendirilmelidir:

Memede ele gelen kitle: En sık başvuru nedenidir. Genellikle sert, düzensiz sınırlı ve ağrısız bir kitledir.
Meme boyut veya şeklinde değişiklik: Bir memedeki asimetrik büyüme veya şekil bozukluğu uyarıcı olmalıdır.
Cilt değişiklikleri: Portakal kabuğu görünümü (peau d'orange), ciltte kızarıklık, kalınlaşma veya çukurlaşma.
Meme başı değişiklikleri: Meme başında içe çekilme, akıntı (özellikle kanlı), kaşıntı veya ülserasyon (Paget hastalığı).
Aksiller lenfadenopati: Koltuk altında ele gelen şişlik veya sertlik.
Ağrı: Meme kanseri genellikle ağrısız olsa da bazı vakalarda memede veya meme başında ağrı olabilir.
İnflamatuar bulgular: İnflamatuar meme kanserinde memedeki yaygın kızarıklık, sıcaklık artışı ve ödem gözlenir.

Tanı Yöntemleri ve Testler

Meme kanserinin tanısında klinik değerlendirme, görüntüleme yöntemleri ve patolojik inceleme bir arada kullanılır.

Görüntüleme Yöntemleri

Mamografi: Tarama ve tanıda altın standart görüntüleme yöntemidir. 40 yaş üstü kadınlara yıllık veya iki yılda bir tarama mamografisi önerilir. Dijital breast tomosynthesis (3D mamografi) özellikle yoğun memelerde duyarlılığı artırır.
Ultrasonografi: Mamografiye tamamlayıcı olarak kullanılır. Özellikle genç kadınlarda, yoğun meme dokusunda ve kistik-solid ayrımında değerlidir. BI-RADS sınıflamasına göre lezyonlar değerlendirilir.
Meme MRG: Yüksek riskli hastalarda tarama, multifokalite/multisentrisite değerlendirmesi, neoadjuvan tedavi yanıtının izlenmesi ve okkült primer tümör araştırmasında kullanılır.
PET-BT: Evreleme amacıyla uzak metastaz araştırmasında ve tedavi yanıtı değerlendirmesinde kullanılır.

Patolojik Değerlendirme

İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB): Hızlı sitolojik değerlendirme sağlar ancak doku mimarisi hakkında bilgi vermez.
Tru-cut (kor) biyopsi: Ultrasonografi eşliğinde yapılır ve histopatolojik tanı, reseptör analizi ve moleküler alt tiplendirme için yeterli doku sağlar. Günümüzde tercih edilen yöntemdir.
Eksizyonel biyopsi: Şüpheli lezyonun tamamının çıkarılmasıdır. Hem tanısal hem de terapötik amaçlı uygulanabilir.
Sentinel lenf nodu biyopsisi: Aksiller evreleme için standart yaklaşımdır. Radyoaktif madde ve/veya mavi boya ile işaretlenen ilk drene olan lenf nodu değerlendirilir.

Laboratuvar Tetkikleri

Tümör belirteçleri: CA 15-3 ve CEA takipte kullanılır ancak tarama amaçlı önerilmez.
Hormon reseptör analizi: ER ve PR durumu tedavi planlamasında kritik öneme sahiptir.
HER2 değerlendirmesi: İmmünohistokimya ve gerektiğinde FISH/CISH ile belirlenir.
Ki-67 proliferasyon indeksi: Tümör hücre çoğalma hızını gösterir ve prognostik değere sahiptir.
Genomik testler: Oncotype DX, MammaPrint gibi testler erken evre hormon reseptör pozitif hastalarda kemoterapi kararını yönlendirmede kullanılır.

Ayırıcı Tanı

Memede kitle veya diğer bulgularla başvuran hastalarda meme kanserinin ayırıcı tanısında aşağıdaki durumlar düşünülmelidir:

Fibroadenom: En sık görülen benign meme tümörüdür. Genç kadınlarda sık görülür. Genellikle düzgün sınırlı, hareketli ve elastik kıvamlı kitle olarak ele gelir. Ultrasonografide homojen, iyi sınırlı solid lezyon olarak izlenir.
Fibrokistik değişiklikler: Meme dokusundaki en yaygın benign durumdur. Adet döngüsüyle ilişkili ağrı ve hassasiyet, nodülarite ve kist oluşumu ile karakterizedir. Mamografi ve ultrasonografi ile kanserden ayrımı yapılır.
İntraduktal papillom: Süt kanalları içinde gelişen benign tümördür. Genellikle meme başından tek taraflı seröz veya kanlı akıntı ile kendini gösterir. Duktografi veya MRG ile değerlendirilir.
Mastit ve meme absesi: Özellikle laktasyon döneminde görülen enfeksiyöz durumlar inflamatuar meme kanserini taklit edebilir. Ateş, lökositoz ve antibiyotik tedavisine yanıt ayırıcı tanıda yardımcıdır.
Yağ nekrozu: Travma veya cerrahi sonrası meme yağ dokusunda meydana gelen nekroz, mamografide kalsifikasyon ve kitle görünümüyle meme kanserini taklit edebilir.
Fillodes tümör: Nadir görülen fibroepitelyal tümördür. Hızlı büyüyen, düzgün sınırlı kitle olarak prezente olur. Benign, borderline ve malign formları vardır.
Granülomatöz mastit: Otoimmün kökenli kronik inflamatuar bir durumdur. Klinik ve radyolojik olarak meme kanserini taklit edebilir, kesin tanı biyopsi ile konur.

Tedavi Yaklaşımları

Meme kanserinin tedavisi tümörün evresi, moleküler alt tipi, hastanın genel durumu ve tercihlerine göre multidisipliner bir yaklaşımla planlanır.

Cerrahi Tedavi

Meme koruyucu cerrahi (lumpektomi): Erken evre tümörlerde tercih edilen yaklaşımdır. Tümör yeterli cerrahi sınırla çıkarılır ve ardından radyoterapi uygulanır. Negatif cerrahi sınır en az 2 mm olmalıdır.
Mastektomi: Multifokal/multisentriik tümörler, geniş tümörler, radyoterapi kontrendikasyonu olan hastalarda veya hasta tercihiyle uygulanır. Modifiye radikal mastektomi aksiller disseksiyonu da içerir.
Rekonstrüktif cerrahi: Mastektomi sonrası implant veya otolog doku ile meme rekonstrüksiyonu yapılabilir.

Radyoterapi

Adjuvan radyoterapi: Meme koruyucu cerrahi sonrası tüm memeye 40-50 Gy dozunda fraksiyone radyoterapi uygulanır. Tümör yatağına 10-16 Gy boost dozu eklenebilir.
Post-mastektomi radyoterapisi: T3-T4 tümörler, pozitif aksiller lenf nodları (özellikle 4 veya daha fazla) olan hastalarda göğüs duvarı ve bölgesel lenf nodu alanlarına uygulanır.
Hipofraksiyone radyoterapi: Güncel kanıtlar 15-16 fraksiyonda 40-42,5 Gy uygulamanın konvansiyonel fraksiyonasyonla eşdeğer etkinlik ve güvenlikte olduğunu göstermektedir.

Sistemik Tedavi

Kemoterapi: Neoadjuvan (ameliyat öncesi) veya adjuvan (ameliyat sonrası) olarak uygulanır. Sık kullanılan rejimler arasında AC-T (doksorubisin 60 mg/m2 + siklofosfamid 600 mg/m2 ardından paklitaksel 80 mg/m2 haftalık), TC (dosetaksel 75 mg/m2 + siklofosfamid 600 mg/m2) ve CMF rejimleri yer alır.
Hormonoterapisi: ER/PR pozitif tümörlerde temel tedavi bileşenidir. Premenopozal kadınlarda tamoksifen 20 mg/gün 5-10 yıl, postmenopozal kadınlarda aromataz inhibitörleri (letrozol 2,5 mg/gün, anastrozol 1 mg/gün veya eksemestan 25 mg/gün) 5-10 yıl süreyle kullanılır.
Hedefe yönelik tedavi: HER2 pozitif tümörlerde trastuzumab (yükleme dozu 8 mg/kg IV, ardından 6 mg/kg 3 haftada bir, toplam 1 yıl), pertuzumab ve T-DM1 kullanılır. CDK4/6 inhibitörleri (palbosiklib 125 mg/gün 21 gün kullanım/7 gün ara, ribosiklib, abesisiklib) HR+/HER2- metastatik hastalıkta standart tedaviye eklenmiştir.
İmmünoterapi: Üçlü negatif meme kanserinde pembrolizumab (200 mg 3 haftada bir IV) kemoterapi ile kombinasyonda PD-L1 pozitif hastalarda FDA onayı almıştır.

Komplikasyonlar

Meme kanserinin kendisi ve tedavileriyle ilişkili çeşitli komplikasyonlar gelişebilir:

Hastalığa Bağlı Komplikasyonlar

Lokal ilerleme: Tedavi edilmeyen tümörün göğüs duvarına invazyonu, cilt ülserasyonu ve fungasyon.
Kemik metastazları: Patolojik kırıklar, spinal kord kompresyonu ve hiperkalsemi.
Visseral metastazlar: Karaciğer yetmezliği, plevral efüzyon, beyin metastazlarına bağlı nörolojik defisitler.
Paraneoplastik sendromlar: Dermatomiyozit, tromboembolik olaylar.

Tedaviye Bağlı Komplikasyonlar

Cerrahi komplikasyonlar: Seroma, yara yeri enfeksiyonu, hematom, aksiller disseksiyon sonrası lenfödem.
Radyoterapi yan etkileri: Radyasyon dermatiti, pnömonit, kardiyotoksisite (sol meme ışınlamalarında), kostokondrit.
Kemoterapi yan etkileri: Miyelosupresyon, bulantı-kusma, alopesi, periferik nöropati, antrasiklinlere bağlı kardiyotoksisite (kümülatif doz sınırı doksorubisin için 450-550 mg/m2).
Hormonal tedavi komplikasyonları: Tamoksifene bağlı endometrial kanser riski, tromboembolik olaylar; aromataz inhibitörlerine bağlı osteoporoz, artralji, kas ağrıları.

Korunma ve Risk Azaltma

Meme kanserinden korunma birincil ve ikincil önleme stratejilerini kapsar:

Birincil Korunma

Sağlıklı yaşam tarzı: Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika orta şiddetli egzersiz), sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve Akdeniz tipi beslenme riski azaltır.
Alkol kısıtlaması: Alkol tüketiminin minimize edilmesi veya tamamen bırakılması önerilir.
Emzirme: Mümkünse en az 6 ay emzirme riski azaltıcı etki gösterir.
Kemoprofilaksi: Yüksek riskli kadınlarda tamoksifen veya raloksifen ile kemoprofilaksi düşünülebilir. Gail modeli 5 yıllık risk skoru %1,67 üzeri olan kadınlarda değerlendirilebilir.
Profilaktik cerrahi: BRCA mutasyonu taşıyıcılarında bilateral profilaktik mastektomi riski %90-95 oranında azaltır. Bilateral salpingo-ooferektomi hem over kanseri hem de meme kanseri riskini düşürür.

İkincil Korunma (Tarama)

Kendi kendine meme muayenesi: 20 yaşından itibaren ayda bir yapılması önerilir.
Klinik meme muayenesi: 20-39 yaş arası 1-3 yılda bir, 40 yaş üstü yılda bir hekim tarafından yapılmalıdır.
Mamografi: 40 yaşından itibaren yılda bir veya iki yılda bir düzenli tarama mamografisi önerilir.
Yüksek riskli kadınlarda: Yaşam boyu risk %20'nin üzerindeyse 30 yaşından itibaren yıllık mamografi ve meme MRG ile tarama başlatılmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Memede yeni fark edilen sert, hareketsiz veya düzensiz sınırlı bir kitle ele geldiğinde
Meme boyutu veya şeklinde belirgin asimetrik değişiklik olduğunda
Meme derisinde portakal kabuğu görünümü, kızarıklık, kalınlaşma veya çukurlaşma fark edildiğinde
Meme başında içe çekilme, akıntı (özellikle kanlı veya seröz nitelikte) veya ülserasyon geliştiğinde
Koltuk altında şişlik veya sert, sabit lenf nodu ele geldiğinde
Memede emzirme dönemi dışında ağrı, sıcaklık artışı ve kızarıklık bir arada bulunduğunda
Tarama mamografisinde şüpheli bir bulgu saptandığında
Ailede meme veya over kanseri öyküsü varsa genetik danışmanlık için
Daha önce meme kanseri tedavisi görmüş olup yeni semptomlar geliştiğinde

Koru Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümünden Bilgilendirme

Meme kanseri, erken tanı ve uygun tedavi ile yüksek oranda kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Risk faktörlerinin bilinmesi, düzenli tarama programlarına katılım ve şüpheli bulguların erken değerlendirilmesi hayat kurtarıcı olabilir. Genetik yatkınlığı olan bireylerin risk azaltma stratejileri hakkında bilgilendirilmesi ve multidisipliner bir yaklaşımla tedavi planlaması yapılması tedavi başarısını artırmaktadır. Koru Hastanesi Radyasyon Onkolojisi bölümünde uzman hekimlerimiz, meme kanseri tanı ve tedavi sürecinde en güncel kanıta dayalı yaklaşımlarla hastalarımıza kapsamlı bir sağlık hizmeti sunmaktadır.

Meme Kanseri Neden Olur?