Rahim ağzı kanseri (serviks kanseri), dünya genelinde kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türüdür. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık altı yüz bin yeni vaka teşhis edilmekte ve üç yüz binin üzerinde ölüm gerçekleşmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde insidans ve mortalite oranları önemli ölçüde daha yüksektir. Human Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonunun etiyolojideki merkezi rolünün keşfi, aşılama programları ve tarama stratejileri ile serviks kanserinin önlenebilir bir hastalık olduğunun anlaşılması bu alanda devrim niteliğinde bir gelişme olmuştur.
Rahim Ağzı Kanseri Nedir?
Serviks kanseri, uterus serviksi (rahim ağzı) epitelinden köken alan malign bir neoplazmdır. Histolojik olarak iki ana tip tanımlanmaktadır:
- Skuamöz hücreli karsinom: Tüm serviks kanserlerinin yaklaşık yüzde yetmiş ila seksenini oluşturur. Ektoserviksin skuamokolumnar birleşim bölgesinden köken alır.
- Adenokarsinom: Endoservikal glandüler epitelden gelişir ve vakaların yüzde yirmi ila yirmi beşini oluşturur. Son yıllarda insidansında artış gözlenmektedir.
Nadir görülen histolojik tipler arasında adenoskuamöz karsinom, nöroendokrin tümörler ve berrak hücreli karsinom yer almaktadır. Serviks kanseri FIGO evreleme sistemine göre Evre I'den Evre IV'e kadar sınıflandırılır ve tedavi stratejisi büyük ölçüde evreye göre belirlenir.
Rahim Ağzı Kanseri Nedenleri
Serviks kanserinin etiyolojisinde HPV enfeksiyonu merkezi rol oynamaktadır. Vakaların yüzde doksan dokuzundan fazlasında yüksek riskli HPV tipleri saptanmaktadır.
HPV Enfeksiyonu
- Yüksek riskli HPV tipleri: HPV 16 ve HPV 18 tüm serviks kanserlerinin yaklaşık yüzde yetmişinden sorumludur. HPV 31, 33, 45, 52 ve 58 diğer yüksek riskli tiplerdir.
- Karsinogenez süreci: HPV onkoproteinleri E6 ve E7, tümör süpresör proteinler olan p53 ve Rb'yi inaktive ederek hücresel transformasyona yol açar.
- Persistant enfeksiyon: HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu immün sistem tarafından temizlenir. Ancak persiste eden enfeksiyonlar prekanseröz lezyonlara ve kansere ilerleme riski taşır.
Risk Faktörleri
- Erken yaşta cinsel ilişkiye başlama: Servikal metaplazi sürecindeki genç epitelin HPV'ye duyarlılığı yüksektir.
- Çok sayıda cinsel partner: HPV maruziyetini artırır.
- İmmünsüpresyon: HIV enfeksiyonu, organ nakli sonrası immünsüpresif tedavi.
- Sigara kullanımı: Servikal mukozada karsinojen birikimi ve lokal immünitenin baskılanması.
- Uzun süreli oral kontraseptif kullanımı: Beş yıldan uzun kullanım riski artırabilir.
- Yüksek parite: Üçten fazla doğum yapma servikal travma ve hormonal etkilerle ilişkilendirilir.
- Klamidya enfeksiyonu: HPV persistansını kolaylaştırarak ko-faktör görevi görebilir.
Rahim Ağzı Kanseri Belirtileri
Erken evre serviks kanseri genellikle asemptomatiktir ve tarama programlarıyla saptanır. İleri evrelerde ortaya çıkan belirtiler şunlardır:
- Anormal vajinal kanama: Postkoital kanama (cinsel ilişki sonrası), intermenstrüel kanama veya postmenopozal kanama en sık görülen semptomdur.
- Vajinal akıntı: Kötü kokulu, seröz veya kanlı akıntı.
- Pelvik ağrı: Lokal invazyon ile birlikte kronik veya aralıklı pelvik ağrı.
- Dizüri ve hematüri: Mesane invazyonunda görülür.
- Rektal kanama ve tenesmus: Rektum invazyonunda ortaya çıkar.
- Alt ekstremite ödemi: Lenf nodu tutulumu ve lenfatik drenajın bozulması sonucu gelişir.
- Bel ve sırt ağrısı: Parametriyal yayılım ve sinir kökü basısına bağlı ağrı.
- Sistemik semptomlar: İleri evrelerde kilo kaybı, iştahsızlık ve yorgunluk.
Rahim Ağzı Kanseri Tanısı
Tarama Testleri
- Pap smear (servikal sitoloji): Servikal hücrelerin mikroskopik incelemesiyle prekanseröz ve kanseröz değişikliklerin saptanması.
- HPV DNA testi: Yüksek riskli HPV tiplerinin moleküler düzeyde tespit edilmesi. Primer tarama yöntemi olarak kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.
- Ko-test: Pap smear ve HPV testinin birlikte uygulanması duyarlılığı artırır.
Tanısal Yöntemler
- Kolposkopi: Asetik asit ve Lugol solüsyonu uygulanarak serviksin büyütülmüş görüntüsünün incelenmesi.
- Servikal biyopsi: Kolposkopi eşliğinde şüpheli alanlardan doku örneklemesi.
- Endoservikal küretaj: Kolposkopide transformasyon zonunun tam görüntülenemediği durumlarda uygulanır.
- Konizasyon (LEEP/konk biyopsi): Hem tanısal hem tedavi amaçlı uygulanabilir.
Evreleme İncelemeleri
- MRG: Lokal tümör yayılımının değerlendirilmesinde tercih edilen yöntemdir.
- PET-BT: Lenf nodu metastazı ve uzak metastaz taramasında kullanılır.
- Sistoskopi ve rektoskopi: İleri evrelerde mesane ve rektum invazyonunun değerlendirilmesi.
Ayırıcı Tanı
Serviks kanserinin ayırıcı tanısında servikal polip, servisit, servikal ektropion, servikal endometriozis, vajinal kanser ve endometriyal kanser gibi patolojiler değerlendirilmelidir. Postmenopozal kanamada endometriyal patolojilerin ekarte edilmesi, genç kadınlarda ise servikal ektropion ve servisit ile malign lezyonların ayrımının yapılması önem taşımaktadır.
Rahim Ağzı Kanseri Yönetimi
Tedavi yaklaşımı hastalığın evresine, tümörün histolojik tipine, hastanın genel durumuna ve fertilite arzusuna göre planlanır.
Cerrahi Yaklaşım
- Konizasyon: Evre IA1'de yeterli cerrahi sınır sağlandığında fertilite koruyucu tedavi olarak uygulanabilir.
- Basit histerektomi: Mikroinvaziv kanserde (Evre IA1) uygulanabilir.
- Radikal histerektomi: Evre IB ve IIA'da standart cerrahi yaklaşımdır. Parametriyum, vajen üst kısmı ve pelvik lenf nodları çıkarılır.
- Radikal trakelektomi: Fertilitesini korumak isteyen genç hastalarda erken evre tümörlerde uygulanabilir.
- Pelvik ve paraaortik lenfadenektomi: Evreleme ve tedavi amacıyla yapılır.
Radyoterapi
- Eksternal radyoterapi: Pelvik ve gerektiğinde paraaortik bölgeye uygulanan dış ışın tedavisi.
- Brakiterapi: İntrakaviter veya interstisyel uygulama ile tümöre yüksek doz radyasyon verilmesi.
Kemoterapi
- Eş zamanlı kemoradyoterapi: Lokal ileri evre (Evre IB3 ve üzeri) hastalıkta sisplatin bazlı kemoterapi radyoterapiyle birlikte uygulanır.
- Neodjuvan kemoterapi: Cerrahi öncesi tümör boyutunu küçültmek amacıyla kullanılabilir.
- Palyatif kemoterapi: Metastatik veya nüks hastalıkta sisplatin, paklitaksel, topotekan ve bevasizumab kombinasyonları.
İmmünoterapi
Pembrolizumab gibi PD-1 inhibitörleri, ileri evre ve nüks serviks kanserinde umut verici sonuçlar göstermektedir.
Komplikasyonlar
- Lenfatik komplikasyonlar: Lenfadenektomi sonrası lenfödem ve lenfokist oluşumu.
- Üriner komplikasyonlar: Radikal cerrahi veya radyoterapi sonrası mesane disfonksiyonu, fistül oluşumu.
- Cinsel fonksiyon bozuklukları: Vajen kısalması, disparoni ve libido azalması.
- Radyasyon proktiti ve sistiti: Radyoterapinin geç komplikasyonları olarak kronik inflamasyon.
- Renal yetmezlik: Bilateral üreter obstrüksiyonuna bağlı böbrek fonksiyon kaybı.
- Tromboembolik olaylar: Derin ven trombozu ve pulmoner emboli riski.
Rahim Ağzı Kanserinden Korunma
Serviks kanseri etkin korunma stratejileri ile büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır:
- HPV aşılaması: Kuadrivalan ve nonavalan HPV aşıları yüksek riskli HPV tiplerine karşı yüzde doksanın üzerinde koruma sağlar. Dokuz ila on dört yaş arası kız ve erkek çocukları hedef grubudur.
- Düzenli tarama: Yirmi bir yaşından itibaren düzenli Pap smear ve/veya HPV testi ile prekanseröz lezyonların erken saptanması.
- Güvenli cinsel davranış: Bariyer yöntemlerin kullanılması HPV bulaş riskini azaltır.
- Sigara bırakma: Sigara kullanımının sonlandırılması servikal karsinogenez riskini düşürür.
- İmmün sistemin güçlendirilmesi: Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve yeterli uyku immün fonksiyonu destekler.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
- Cinsel ilişki sonrası kanama
- Adet dönemleri arasında veya menopoz sonrası kanama
- Kötü kokulu veya olağan dışı vajinal akıntı
- Açıklanamayan pelvik ağrı
- Tarama testlerinde anormal sonuç
- Bacaklarda şişme veya ağrı
- Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
Koru Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü
Bilgilendirme: Bu makalede yer alan içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı veya tedavinin yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için mutlaka bir uzman hekime danışınız.
Rahim ağzı kanseri, etkin tarama programları ve HPV aşılaması ile önlenebilir, erken evrede saptandığında ise yüksek kür oranlarıyla tedavi edilebilir bir hastalıktır. Multidisipliner onkolojik yaklaşım, bireyselleştirilmiş tedavi protokolleri ve yaşam kalitesini ön planda tutan destek hizmetleri optimal sonuçların elde edilmesinde belirleyicidir. Koru Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü, serviks kanseri tarama, tanı ve tedavisinde güncel kılavuzlar doğrultusunda kapsamlı bir sağlık hizmeti sunmaktadır.
