Platibazi, Nedenleri ile Nörolojik Bulgular

Platibazi, kraniyal tabanın özellikle klivus ile anterior fossa arasında ölçülen kraniyal taban açısının yassılaşması ile karakterize, kraniyovertebral bileşke patolojileri arasında değerlendirilen, tek başına klinik anlam taşıyabildiği gibi sıklıkla basilar invajinasyon ve Chiari tip 1 malformasyonu gibi diğer kraniyal taban anomalileri ile birliktelik gösteren bir yapısal patolojidir. ICD-10 sınıflamasında Q67.4 ve Q75.8 başlıkları altında değerlendirilen bu tablo; semptomatik formlarında nörolojik bulgular ve kraniyoservikal bileşke disfonksiyonu yaratabilir. Tedavi yaklaşımı; semptom yükü, eşlik eden anomaliler ve nörolojik bulgular dikkate alınarak multidisipliner bir konsey çatısı altında planlanır.

Platibazi Nedir?

Platibazi, lateral kraniyal direkt grafilerde nazion-tuberkulum sella-basion noktaları üzerinden ölçülen Welcker bazal açısının 143 dereceyi geçtiği durumlar olarak tanımlanır. Normal kraniyal taban açısı 125-143 derece arasındadır. Açının artması kraniyal tabanın yassılaşması anlamına gelir; bu durum klivus eğiminin değişmesine, posterior fossa volüm dağılımının bozulmasına ve kraniyoservikal bileşkede mekanik strese yol açar.

Platibazi tek başına bir patoloji değil; sıklıkla basilar invajinasyon, Chiari tip 1 malformasyonu, atlantoaksiyel instabilite ve kraniyovertebral bileşke kemik anomalileri ile birlikte değerlendirilen bir yapısal bulgudur. İzole platibazi nadir olarak nörolojik bulgu yapar; eşlik eden anomalilerle birlikte semptomatik tablolar ortaya çıkar.

Anatomik ve Fonksiyonel Etkiler

Yassı kraniyal taban; foramen magnum ve klivus ilişkisini değiştirir. Beyin sapı angülasyonu artar; serebellar tonsiller foramen magnum içine kayma eğilimi gösterir. Beyin omurilik sıvısı akım dinamikleri bozulur ve siringomiyeli, hidrosefali gelişimine zemin hazırlanır.

Platibazinin Nedenleri

• Konjenital nedenler: Kraniyofasiyal sendromlar; Crouzon, Apert, akondroplazi, osteogenesis imperfecta.
• Genetik anomaliler: Kondrodisplaziler, mukopolisakkaridoz tipleri, Down sendromu.
• Edinilmiş nedenler: Paget hastalığı, fibröz displazi, osteomalazi, hiperparatiroidi.
• Travma: Kraniyoservikal bileşke kırıkları ve dislokasyonları.
• Romatolojik hastalıklar: Romatoid artrit ve ankilozan spondilit kraniyovertebral bileşke deformiteleri.
• Malign infiltrasyonlar: Kraniyal taban tümörleri ve lokal yıkım yaratan lezyonlar.
• Postenfeksiyöz tablolar: Tüberküloz ve granülomatöz hastalıklara bağlı kemik yıkımı.

Platibazinin Belirtileri ve Nörolojik Bulgular

• Oksipital ve servikal ağrı: Kraniyoservikal bileşke mekaniğindeki bozukluk en sık şikayetdir.
• Baş dönmesi ve dengesizlik: Posterior fossa içeriği üzerindeki bası bulgusu.
• Down beat nistagmus: Foramen magnum patolojilerinin patognomonik bulgusudur.
• Ataksi: Serebellar bası ve disfonksiyona bağlı yürüyüş bozukluğu.
• Alt kraniyal sinir disfonksiyonu: Yutma güçlüğü, ses kısıklığı, dilde atrofi.
• Piramidal bulgular: Hiperrefleksi, klonus, Babinski pozitifliği; medullospinal bası bulguları.
• Üst ekstremite güçsüzlüğü: Servikal kompresyona bağlı miyelopatik tablo.
• Eşlik eden Chiari tip 1 bulguları: Valsalva ile artan oksipital baş ağrısı.
• Hidrosefali bulguları: İlerleyici olgularda baş ağrısı, kusma ve bilinç değişikliği.

Tanı Yöntemleri

Lateral Kraniyal Direkt Grafi

Welcker bazal açısı, McGregor çizgisi, Chamberlain çizgisi ve McRae çizgisi ölçümleri rutin değerlendirmede kullanılır. Klivus baziyon açısı 143 derecenin üstünde ise platibazi tanısı koyulur.

Bilgisayarlı Tomografi

Kemik yapı incelemesinin altın standardıdır. Üç boyutlu rekonstrüksiyon ile klivus, oksipital kondiller, atlantoaksiyel ilişki, basilar invajinasyon varlığı, kraniyovertebral açı ve foramen magnum geometrisi değerlendirilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme

Posterior fossa içeriği, beyin sapı, serebellar tonsil iniş düzeyi, siringomiyeli ve hidrosefali değerlendirilir. Sine MR ile beyin omurilik sıvısı akım dinamikleri ortaya konur.

Dinamik Servikal Görüntüleme

Fleksiyon-ekstansiyon servikal grafiler atlantoaksiyel instabilite ve kraniyoservikal mobilite değerlendirmesinde kullanılır.

Laboratuvar Tetkikleri

Kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, paratiroid hormonu ve metabolik kemik hastalıkları paneli ayırıcı tanı için değerlidir.

Ayırıcı Tanı

• Basilar invajinasyon: Odontoid çıkıntının McRae çizgisi üzerine yer değiştirdiği patolojidir; sıklıkla platibazi ile birliktedir.
• Atlantoaksiyel instabilite: C1-C2 hareket aralığında patolojik artış; dinamik grafiler ile gösterilir.
• Chiari tip 1 malformasyonu: Serebellar tonsil herniasyonu; platibazi ile birliktelik sıktır.
• Paget hastalığı: Kemik genişlemesi, alkalen fosfataz yüksekliği ile karakterize edinilmiş tablo.
• Osteogenesis imperfecta: Genetik bağ doku hastalığı; kemik kırılganlığı ve kraniyal taban deformitesi.
• Fibröz displazi: Kraniyal taban kemiklerinde fibrokemiksel doku oluşumu.

Tedavi Yaklaşımı

Konservatif İzlem

Asemptomatik veya minör semptomatik olgularda yıllık MR ve klinik takip yeterlidir. Servikal omurga koruyucu önlemler ve servikal fizyoterapi önerilir.

Cerrahi Tedavi

Cerrahi endikasyonlar; ilerleyici nörolojik bulgu, basilar invajinasyon, atlantoaksiyel instabilite ve eşlik eden Chiari tip 1 ile semptomatik siringomiyelidir.

• Foramen magnum dekompresyonu: Eşlik eden Chiari tip 1 olgularında uygulanır; sub oksipital kraniektomi ve duraplasti ile genişletici dekompresyon sağlanır.
• Transoral odontoidektomi: Basilar invajinasyon ile semptomatik bası olgularında ön yaklaşımla odontoid çıkıntı eksizyonu.
• Endoskopik endonazal yaklaşım: Modern kraniyal taban cerrahisinde transoral yaklaşıma alternatif minimal invaziv tekniktir.
• Kraniyoservikal füzyon: Oksipital-servikal enstrümantasyon ve füzyon, instabilitenin eşlik ettiği olgularda zorunludur.
• Posterior dekompresyon ve füzyon: Kombine yaklaşımla kraniyovertebral bileşke stabilizasyonu sağlanır.

Perioperatif İlaç Tedavisi

• Profilaktik antibiyotik; sefazolin 1 g 8 saatte bir.
• Bisfosfonatlar; zoledronik asit 4 mg yılda bir Paget hastalığında.
• D vitamini ve kalsiyum desteği metabolik kemik hastalıklarında.
• Asetazolamid 250 mg günde iki kez, hidrosefali eşlik eden olgularda.
• Düşük molekül ağırlıklı heparin; tromboprofilaksi.

Komplikasyonlar

• Vertebral arter yaralanması.
• Beyin omurilik sıvısı kaçağı ve psödomeningosel.
• Beyin sapı yaralanması ve solunum yetmezliği.
• Yara yeri enfeksiyonu, derin enfeksiyon, menenjit.
• Hidrosefali gelişimi.
• Kraniyoservikal füzyon kaynaklı boyun hareket kısıtlılığı.
• Pseudoartroz ve füzyon yetersizliği.
• Disfaji ve aspirasyon pnömonisi.
• Tromboembolik olaylar.
• Vokal kord paralizisi.

Korunma ve Risk Azaltma

• Aile öyküsü olan bireylerde kraniyal taban görüntüleme.
• Romatoid artrit ve ankilozan spondilit hastalarının yıllık servikal değerlendirmesi.
• Paget hastalığı ve osteomalazide sıkı kemik metabolizması yönetimi.
• Yüksek riskli sportif aktivitelerden kaçınma.
• Servikal travmalarda erken görüntüleme.
• Postoperatif rehabilitasyon ve servikal egzersiz programı.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Açıklanamayan oksipital ve servikal ağrı.
• Dengesizlik, baş dönmesi ve yürüyüş bozukluğu.
• Yutma güçlüğü ve ses kısıklığı.
• El ve kollarda güçsüzlük, beceriksizlik.
• Down beat nistagmus, çift görme.
• Eşlik eden Chiari ve siringomiyeli bulguları.
• Bilinen kraniyofasiyal sendrom ve metabolik kemik hastalıklarında yeni nörolojik bulgular.

Postoperatif Takip ve Prognoz

Kraniyovertebral bileşke cerrahisi sonrası 5-7 günlük yoğun bakım takibi standartlaştırılmıştır. Servikal collar veya halo immobilizasyonu cerrahi tipi ve füzyon stabilitesine bağlı olarak 6-12 hafta süreyle uygulanır. Postoperatif birinci ay, üçüncü ay ve altıncı ayda kontrol BT ve servikal direkt grafiler ile füzyon değerlendirilir. Nörolojik fonksiyonların düzelmesi yavaş ve aşamalıdır; servikal fizyoterapi, dengeleme egzersizleri ve postür eğitimi uzun dönem rehabilitasyonun temel bileşenlerini oluşturur. Asemptomatik veya minör semptomatik olgularda yıllık MR ve klinik takip ile progresyon izlenir.

Kapanış

Koru Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi bölümünde uzman hekimlerimiz, platibazi ve eşlik eden basilar invajinasyon, atlantoaksiyel instabilite ve Chiari tip 1 gibi kraniyovertebral bileşke patolojilerinin tanısı, ileri görüntüleme ile kantitatif değerlendirilmesi ve uygun cerrahi modalitenin seçilmesinde kişiye özel ve güncel uluslararası kılavuzlara dayalı bir yaklaşım sunmaktadır. Endoskopik endonazal odontoidektomi, foramen magnum dekompresyonu, kraniyoservikal füzyon ve enstrümantasyon teknikleri intraoperatif nöromonitorizasyon ve mikrocerrahi altyapısı ile birlikte uygulanmakta; multidisipliner ekip eşliğinde uzun dönem nörolojik fonksiyon ve yaşam kalitesi en üst düzeyde sağlanmaktadır.