Kampillobakter enteriti, Campylobacter (Kampillobakter) adı verilen virgül veya "S" şeklinde kıvrımlı bir bakterinin, bağırsak sistemine yerleşerek iltihaplanmaya yol açtığı çok yaygın bir bağırsak enfeksiyonudur. Bu bakteri dünya genelinde gıda kaynaklı ishallerin en sık nedenlerinden biri olarak kabul edilir ve gelişmiş ülkelerde Salmonella'dan bile daha fazla vakaya yol açar. En sık karşılaşılan tür Campylobacter jejuni'dir; bunu daha az sıklıkla Campylobacter coli ve diğer türler izler. Bakteri ağız yoluyla, çoğunlukla iyi pişirilmemiş kümes hayvanı eti, pastörize edilmemiş süt ürünleri veya kontamine suyla vücuda girer. İnce bağırsağın son kısmında ve kalın bağırsakta yerleşerek bağırsak iç yüzeyinde tahriş, iltihaplanma ve küçük ülserlere neden olur. Bunun sonucunda günde defalarca, çoğu zaman sulu ve bazen kanlı dışkılama, şiddetli karın ağrısı, ateş ve halsizlik görülür. Hastalık çoğu erişkinde 5-10 gün içinde kendi kendine geçse de, bağışıklığı zayıf kişilerde ya da bazı şanssız hastalarda Guillain-Barre sendromu adı verilen sinir sistemi komplikasyonuna yol açabilir. Hastalığın küçük miktarda bakteriyle bile (yaklaşık 500 bakteri yeterli) ortaya çıkabilmesi, mutfak hijyenine son derece dikkat edilmesini gerektirir.
Kimlerde Görülür?
Kampillobakter enfeksiyonu yaş, cinsiyet ve coğrafya ayrımı yapmaksızın herkesi etkileyebilen, dünya genelinde her yıl yüz milyonlarca vakayla seyreden çok yaygın bir hastalıktır. Yaş açısından iki belirgin tepe noktası vardır: bir yaş altı bebekler ve genç yetişkinler (15-29 yaş arası). Bebeklerde bağışıklık sistemi henüz tam gelişmemiş olduğundan, ilk karşılaşmada hastalık daha ağır seyredebilir; ayrıca anne sütü almayan bebekler annenin koruyucu antikorlarından mahrum kaldığı için daha yüksek risk altındadır. Genç yetişkinlerde ise sosyal yaşam, dışarıda yeme alışkanlığı, hızlı tüketim alışkanlıkları, mutfakta deneyimsizlik ve riskli besin tüketimi enfeksiyon oranını artıran etkenlerdir.
Beş yaş altındaki çocuklarda hijyen alışkanlıklarının henüz oturmamış olması, hayvanlara yakın temas, oyun sırasında ellerin sık sık ağıza götürülmesi bakterinin alımını kolaylaştırır. Yaz aylarında piknik, kamp, açık hava etkinlikleri sırasında yetersiz pişirilmiş gıdaların tüketilmesi vakaların artmasına yol açar; bu nedenle sıcak mevsimlerde kampillobakter vakalarının sayısı belirgin biçimde yükselir. Erkeklerde, özellikle genç erkeklerde, kadınlara göre biraz daha sık görülmesi mutfak alışkanlıkları ve riskli yeme davranışlarıyla açıklanır.
Bağışıklığı baskılanmış kişiler, HIV pozitif bireyler, organ nakli yapılmış hastalar, kanser tedavisi görenler, kortizon türü ilaçları uzun süre kullananlar ve kronik hastalığı olanlar (özellikle karaciğer hastalığı, lösemi, lenfoma) hastalığı ağır geçirme riski taşır. Bu kişilerde bakteri kana karışıp septisemi (kan zehirlenmesi), karaciğer apsesi, kalp kapakçığı iltihabı gibi hayatı tehdit eden tablolara yol açabilir. Yaşlı bireyler, dehidratasyon ve elektrolit dengesinin hızla bozulmasına yatkınlıkları nedeniyle dikkatle takip edilmesi gereken bir gruptur. Hamile kadınlar, çiğ veya az pişmiş gıdalardan kaçınmak konusunda özellikle dikkatli olmalıdır; nadir de olsa bakteri bebeğe geçebilir ve düşük, erken doğum, yenidoğan enfeksiyonuna yol açabilir.
Mesleki risk grupları arasında kümes hayvanı çiftliklerinde çalışanlar, kasaplar, mezbaha işçileri, veterinerler, evcil hayvan bakıcıları, gıda hazırlama hizmetlerinde çalışan kişiler sayılabilir. Tropikal bölgelere yapılan seyahatler sırasında yenilen yerel yiyecekler (sokak yemekleri, çiğ kümes hayvanı içeren yemekler) "turist ishali" olarak nitelendirilen tabloya yol açar. Mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompa inhibitörleri, H2 reseptör blokerleri) kullanan kişilerde mideden geçen bakteri sayısı artacağı için enfeksiyon riski daha yüksektir. Gelişmekte olan ülkelerde yaşayan çocuklar, hijyen koşullarının yetersizliği nedeniyle erken yaşlarda hastalığa yakalanır ve gelişme geriliği, beslenme bozukluğu gibi uzun vadeli sorunlar yaşayabilirler.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Kampillobakter enteriti belirtileri, bakteri vücuda girdikten genellikle 2 ile 5 gün sonra ortaya çıkar; bu kuluçka süresi bazı kişilerde 1 günden kısa, bazılarında 10 güne kadar uzayabilir. Hastalık çoğu zaman sinsi başlar; ilk gün belirtiler grip benzeri olabilir: halsizlik, baş ağrısı, kas-eklem ağrıları, hafif ateş, vücutta kırgınlık hissi. Hastaların önemli bir bölümü ishal başlamadan önce 12-24 saat süren bu "öncesi" dönemi yaşar ve bu yüzden başlangıçta soğuk algınlığı, grip ya da farklı bir viral enfeksiyon olduğunu düşünebilir.
İkinci günden itibaren karın ağrısı ve ishal tabloya hakim olur. Karın ağrısı çoğunlukla göbek çevresinde ya da alt karında, kramp tarzında ve şiddetli olarak hissedilir. Bazı hastalarda ağrı o kadar yoğundur ki apandisit, divertikülit veya safra kesesi iltihabı gibi cerrahi gerektiren karın hastalıklarıyla karıştırılabilir; özellikle sağ alt karında yoğun ağrı olan hastalar yanlışlıkla acil ameliyat masasına alınabilir. Bu nedenle açıklanamayan şiddetli karın ağrılarında ishal öyküsünün sorgulanması önemlidir. Dışkılama günde 6-10 kez, hatta daha fazla gerçekleşebilir; başlangıçta sulu ve hacimli olan dışkı zamanla az miktarda, sümüksü (mukuslu) ve sıklıkla kanlı bir hal alabilir. Hastaların yaklaşık yarısında dışkıda gözle görülür kan bulunması, dizanteri tablosunun bir özelliğidir.
Yüksek ateş, hastaların çoğunda görülen önemli bir belirtidir ve 38-40 derece arasında seyreder. Ateşe titreme, terleme, baş ağrısı, kas-eklem ağrıları, halsizlik, iştahsızlık, mide bulantısı eşlik eder. Kusma görülebilir ancak ön planda değildir. Tenezm denen sürekli tuvalete gitme isteği bazı hastalarda olabilir. Hastalık genellikle 5-7 gün içinde tepe noktasına ulaşır ve sonra kademeli olarak iyileşmeye başlar. Tamamen düzelme 1-3 hafta sürebilir; bazı hastalarda halsizlik, karın rahatsızlığı, ara sıra ishal birkaç hafta daha devam eder.
Bebeklerde tablo biraz farklı görünebilir. Anne sütü almayan, yapay mama ile beslenen bebeklerde hastalık ağır seyredebilir; sulu yeşil-sarı dışkılama, ateş, huzursuzluk, beslenmeyi reddetme, hızlı kilo kaybı, gözlerin çukura kaçması, dudak çatlaması gibi sıvı kaybı belirtileri öne çıkar. Yaşlı hastalarda ön planda halsizlik, iştahsızlık, bitkinlik olabilir; ateş bazen yüksek değildir ya da hiç görülmez. Tablo bağışıklığı baskılı kişilerde hızla kötüleşip kan dolaşımına geçebilir.
Yaklaşık %5-10 oranında belirtiler geçtikten haftalar sonra yeniden alevlenebilir. Bazı hastalarda hastalık geçtikten sonra "post-enfeksiyöz" sorunlar gelişir: huzursuz bağırsak sendromu (irritabl bağırsak), geçici laktoz hassasiyeti, kronik karın rahatsızlığı gibi. Bunlar zaman içinde düzelir ama kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir. Dışkıyla bakteri atılımı, belirtiler geçtikten sonra bile 2-3 hafta, bazen daha uzun süre devam edebilir; bu kişiler çevrelerine bulaştırma potansiyeline sahiptir.
Tanı Nasıl Konulur?
Kampillobakter enteritinin tanısı hekimin hastayı ayrıntılı dinlemesiyle başlar. Şikayetlerin ne zaman ve nasıl başladığı, dışkı sıklığı ve özellikleri, ateşin seyri, son günlerde neler yenildiği, yakın çevrede benzer şikayetleri olan biri olup olmadığı, son seyahatler, evcil hayvan teması, mesleki maruziyet öğrenilir. Çiğ veya az pişmiş tavuk tüketimi, pastörize edilmemiş süt içme öyküsü bu enfeksiyonu güçlü şekilde düşündürür. Fizik muayenede ateş ölçümü, karın muayenesi (özellikle göbek çevresinde ve alt karında hassasiyet), bağırsak seslerinde değişiklikler, susuz kalma belirtileri değerlendirilir.
Kesin tanı için dışkı kültürü en güvenilir yöntemdir. Hastadan alınan dışkı örneği, Campylobacter'in seçici olarak ürediği özel besi yerlerine ekilir; bu bakteri sıradan dışkı kültürü besi yerlerinde üremediği için laboratuvarın özel olarak Campylobacter aradığını bilmesi gerekir. Üreme için yaklaşık 48-72 saatlik bir süre gereklidir. Çok hassas bir bakteri olduğundan örneğin hızla laboratuvara ulaştırılması, soğuk zincirde tutulması önemlidir. Modern laboratuvarlarda dışkıda antijen arayan hızlı testler (ELISA) ve bakterinin genetik materyalini saptayan PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) yöntemleri kullanılır; PCR sonuçları birkaç saat içinde alınabilir ve duyarlılığı yüksektir.
Dışkıda mikroskopik inceleme bazı ipuçları verebilir: bol miktarda parçalı lökosit ve eritrosit görülmesi bağırsak iltihabını gösterir. Karanlık alan mikroskobu ya da faz kontrast mikroskobunda Campylobacter'in hareketli ve tipik virgül şeklindeki görünümü deneyimli mikrobiyologlar tarafından fark edilebilir. Kan tahlilleri tanıyı destekleyen yardımcı bilgiler sağlar. Tam kan sayımında beyaz kan hücresi sayısında belirgin artış görülür; CRP, sedimantasyon gibi iltihap göstergeleri yükselir. Sıvı kaybı şüphesinde böbrek fonksiyon testleri, elektrolit değerleri (sodyum, potasyum), kan gazı analizi (asit-baz dengesi) değerlendirilir. Hastalık kana karışmışsa kan kültürü pozitif çıkabilir; özellikle bağışıklığı baskılı hastalarda bu test atlanmamalıdır.
Görüntüleme yöntemleri rutinde gerekmez ancak şiddetli karın ağrısı olan, apandisit veya başka cerrahi durumla ayırıcı tanı gereken vakalarda ultrason ya da karın tomografisi çekilebilir. Bu görüntülemelerde ince bağırsağın son kısmında ve kalın bağırsakta duvar kalınlaşması, çevresinde sıvı, mezenter lenf bezlerinde büyüme gibi bulgular saptanabilir. Çok ağır vakalarda kolonoskopi yapılarak iltihaplı, kırmızı, ödemli bağırsak iç yüzeyi ve ülserler doğrudan görülebilir; ülseratif kolit ile karıştırılmaması için biyopsi alınabilir.
Tedavi Süreci Nasıl İşler?
Kampillobakter enteritinin tedavisi büyük ölçüde destekleyici niteliktedir. Hastaların büyük bölümünde özel ilaç tedavisi gerekmez; sıvı-elektrolit dengesinin korunması, dinlenme ve uygun beslenme genellikle yeterli olur. Tedavinin temel hedefi, ishal ve ateş yoluyla kaybedilen sıvının ve minerallerin yerine konulmasıdır. Hafif vakalarda evde ağızdan oral rehidratasyon sıvıları (ORS), ayran, çorba, hafif tuzlu su, sade su tüketilir. ORS karışımları eczanelerden hazır olarak alınabilir; şeker ve tuz dengesi ideal oranlarda olduğundan bağırsaktan en hızlı emilir. Az ve sık yudumlarla, bulantı uyandırmayacak şekilde sıvı alımı sürdürülmelidir.
Ağır kusma ya da bilinç bulanıklığı nedeniyle ağızdan sıvı alamayan hastalar damardan sıvı tedavisi için hastaneye yatırılır. Elektrolit dengesi yakından takip edilir; potasyum, sodyum eksikleri yerine konur. Yaşlı, kalp yetmezliği veya böbrek hastalığı olanlarda sıvı tedavisi dikkatle ayarlanır. Beslenme açısından eskiden önerilen aşırı kısıtlamalar artık geçerli değildir; hasta tolere ettiği yiyecekleri tüketebilir. Pirinç lapası, haşlanmış patates, yoğurt, muz, elma püresi, haşlanmış tavuk, çorba gibi yumuşak, sindirimi kolay yiyecekler önerilir. Bağırsak hareketleri düzelene kadar sütten birkaç gün uzak durmak iyi gelir; çünkü geçici laktoz hassasiyeti gelişebilir. Yağlı, baharatlı, çok şekerli yiyecekler, gazlı içecekler, alkol ve kafein bağırsak tahrişini artıracağından sınırlandırılmalıdır.
Antibiyotik tedavisi her hastaya gerekmez. Hafif vakalarda antibiyotik kullanımı hem hastalığın seyrini belirgin biçimde değiştirmez hem de gereksiz yan etki ve direnç gelişimi riski getirir. Antibiyotik özellikle ağır vakalarda (yüksek ateş, kanlı ishal, dehidratasyon), uzun süren ya da kötüye giden tablolarda, bebek ve yaşlı hastalarda, bağışıklığı baskılı kişilerde, hamilelerde, çevreye bulaştırma riski olan kişilerde (sağlık çalışanları, gıda hizmetinde çalışanlar) tercih edilir. İlk seçenek antibiyotik genellikle azitromisin'dir; 3-5 günlük tedavi yeterli olur. Eritromisin, klaritromisin gibi makrolid grubu ilaçlar alternatif olarak kullanılır. Florokinolonlar (siprofloksasin) eskiden ön planda iken son yıllarda dünyanın birçok bölgesinde dirençli suşların artması nedeniyle ikinci sıraya itilmiştir. Antibiyotik duyarlılık testi yapılmışsa sonuca göre ilaç seçimi en doğrusudur. Çok ağır, kana karışmış vakalarda damardan karbapenemler (meropenem, ertapenem) ya da geniş etkili sefalosporinler kullanılabilir.
Bağırsak hareketlerini yavaşlatan ishal kesici ilaçlar (loperamid, difenoksilat gibi) Kampillobakter enteritinde önerilmez; çünkü bakteri ve toksinin bağırsakta birikmesine, hastalığın uzamasına ve toksik megakolon gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Ateş düşürücü olarak parasetamol kullanılabilir; aspirin gibi kanama riskini artıran ilaçlardan kaçınılır. Karın ağrısı için ısı uygulaması, dinlenme ve doktor önerisiyle ağrı kesici yardımcı olur. Probiyotikler bazı çalışmalarda iyileşme süresini biraz kısaltmıştır; ancak rutin önerilmez, hekim kararıyla değerlendirilmelidir. Tedavi başarısı yakın takiple değerlendirilir: ateşin düşmesi, ishal sıklığının azalması, karın ağrısının hafiflemesi, iştahın geri gelmesi olumlu işaretlerdir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Kampillobakter enteriti çoğu hastada birkaç günde sorunsuz geçse de bazı durumlarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En sık ve en hızlı gelişen komplikasyon, şiddetli ishale bağlı sıvı-elektrolit kaybı (dehidratasyon)dur. Susuz kalma; tansiyon düşüklüğü, böbreklerin kanlanmasında azalma, halsizlik, baş dönmesi ve ağır durumlarda şoka kadar ilerleyebilir. Özellikle bebeklerde, çocuklarda ve yaşlılarda bu süreç saatler içinde hayati tehlikeye dönüşebilir. Potasyum ve sodyum gibi mineral kayıpları kas zayıflığına, kalp ritim bozukluklarına neden olabilir.
Kampillobakter'in en korkulan komplikasyonu Guillain-Barre sendromudur (GBS). Bu, vücudun bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi sinir hücrelerine saldırdığı bir hastalıktır. Enfeksiyondan 1-3 hafta sonra ortaya çıkar; bacaklarda başlayan güçsüzlük, karıncalanma ve uyuşma, yukarı doğru ilerleyerek kollara, gövdeye, solunum kaslarına ulaşabilir. Ağır vakalarda solunum desteği gerekebilir. Tüm Guillain-Barre vakalarının yaklaşık üçte birinde önceki haftalarda Campylobacter enfeksiyonu öyküsü vardır. Tedavi plazma değişimi (plazmaferez) veya damardan yüksek doz immünglobulin (IVIG) ile yapılır. Çoğu hasta haftalar-aylar içinde iyileşse de bazılarında kalıcı sinir hasarı kalabilir. Daha hafif bir varyantı olan Miller Fisher sendromu da Campylobacter'le ilişkilendirilmiştir.
Reaktif artrit, enfeksiyondan haftalar sonra ortaya çıkan bir başka komplikasyondur. Diz, ayak bileği, kalça gibi büyük eklemlerde şişlik, ağrı, hareket kısıtlılığı ile seyreder. İdrar yaparken yanma, göz iltihabı eşlik edebilir (Reiter sendromu). Bu tablo haftalar-aylar sürebilir, çoğunlukla kalıcı hasar bırakmadan iyileşir. Kalp tutulumu nadirdir ancak miyokardit (kalp kasının iltihabı) ve perikardit (kalp zarının iltihabı) bildirilmiştir. Bağırsak komplikasyonları arasında toksik megakolon (bağırsak hareketlerinin durup şişmesi), bağırsak delinmesi, bağırsak kanaması, kolesistit (safra kesesi iltihabı), pankreatit, apandisit benzeri tablo sayılabilir; bu durumlar acil cerrahi müdahale gerektirebilir.
Bakterinin kana karışıp septisemi (kan zehirlenmesi) tablosu oluşturması, özellikle bağışıklığı baskılı, kanser veya AIDS hastalarında, karaciğer hastalığı olanlarda görülen ağır bir tablodur. Tansiyon düşüklüğü, çoklu organ yetmezliği gelişebilir; ölüm oranı yüksektir. Karaciğer apsesi, kalp kapakçığı iltihabı, beyin zarı iltihabı (menenjit), kemik iltihabı (osteomiyelit), idrar yolu enfeksiyonu, akciğer enfeksiyonu gibi odak enfeksiyonlar nadiren bildirilmiştir. Hamile kadınlarda bakterinin bebeğe geçmesi düşüğe, erken doğuma, yenidoğan sepsisine ve menenjite yol açabilir. Bağışıklık sistemini etkileyen genetik hastalığı olanlarda (hipogammaglobulinemi gibi) Campylobacter kronik, tedaviye dirençli enfeksiyonlara neden olabilir. Çok nadir görülen ama önemli bir bağ ise immünoproliferatif ince bağırsak hastalığı (IPSID); Campylobacter jejuni ile kronik bağırsak teması, bağırsak lenfoması gelişimi için bir risk faktörü olarak tanımlanmıştır.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Kampillobakter doğada çok yaygın bir bakteridir ve birçok hayvanın bağırsağında doğal flora elemanı olarak yaşar. Tavuk, hindi, ördek gibi kümes hayvanları en önemli rezervuardır; kümes hayvanlarının önemli bir kısmı bakteriyi taşır ancak kendileri hasta olmaz. Bunun yanı sıra sığır, koyun, domuz, evcil hayvanlar (köpek, kedi), kuşlar, kemirgenler de bakteri taşıyabilir. İnsana bulaşmanın en yaygın yolu, kontamine olmuş hayvansal gıdaların ağız yoluyla alınmasıdır.
İyi pişirilmemiş tavuk, en sık karşılaşılan bulaş kaynağıdır. Tavuk eti dış yüzeyinde bol miktarda Campylobacter bulunur; et yeterince pişirilmediğinde (özellikle kemiğin etrafındaki kısımlar) bakteri canlı kalır. Tek bir az pişmiş tavuk yemeği bile hastalığı başlatmaya yetebilir. Mutfakta çapraz bulaşma da çok yaygındır; çiğ tavuğun temas ettiği kesme tahtası, bıçak, tabak, tezgah aynı işlemden sonra iyi yıkanmadan başka bir gıdayla (özellikle salata için kullanılan sebzeler) temas ettiğinde bakteri sağlam görünen yiyeceğe geçer. Bu yüzden çiğ et için ayrı kesme tahtası ve bıçak kullanmak, tavuk hazırladıktan sonra elleri ve yüzeyleri sabunla iyice temizlemek esastır.
Pastörize edilmemiş süt önemli bir bulaş kaynağıdır. Çiftlikten doğrudan alınan, kaynatılmamış sütlerle birlikte bunlardan yapılan peynir, tereyağı, yoğurt da risk taşır. Pastörizasyon (yüksek sıcaklıkta kısa süreli ısıtma) Campylobacter dahil birçok zararlı bakteriyi öldürür; bu nedenle hep pastörize ürünler tercih edilmelidir. Kontamine içme suyu, özellikle altyapısı yetersiz bölgelerdeki kuyu suları, yağmur sonrası kanalizasyonla karışan şebeke suları geniş çaplı salgınlara yol açabilir. Doğa kamplarında, çıkıştan içilen göl-dere suları, halat-tüneller benzeri suyla yakın temas riski içeren etkinliklerde dikkatli olunmalıdır.
Evcil hayvanlardan bulaşma da önemli bir yoldur. Yavru köpek ve kedilerde sık görülen Campylobacter ishali, sahibine kolayca bulaşabilir; bu yüzden ishali olan evcil hayvanın bakımı sonrası eller iyice yıkanmalı, çocuklar bu hayvanlarla temastan korunmalıdır. Veterinerler, çiftlik çalışanları, kasaplar, mezbaha işçileri mesleki maruziyet nedeniyle yüksek risk altındadır. Doğrudan kişiden kişiye bulaşma nadir olmakla birlikte, ev içi temaslarda, özellikle bezli bebeklerin bakımı sırasında ortaya çıkabilir. Yüzme havuzlarında, özellikle yetersiz klorlanmış veya bebek havuzlarında, su yutma yoluyla bulaşma görülebilir. Gelişmekte olan ülkelere yapılan seyahatler, gıda hijyeninin yetersiz olduğu bölgelerde yenilen yemekler, sokak yiyecekleri bulaş açısından önemlidir. Tropikal bölge dönüşü başlayan ishal vakalarında Campylobacter en sık etkenler arasında düşünülmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Her ishal durumu hastane başvurusu gerektirmez, çoğu hafif vaka birkaç günde evde dinlenerek geçer. Ancak bazı durumlar mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Dışkıda gözle görülür kan, koyu siyah veya katran kıvamında dışkı, üç günden uzun süren ve düzelmeyen ishal, 39 derecenin üzerine çıkıp düşmeyen ateş, durmayan kusma, şiddetli ve sürekli karın ağrısı acilen değerlendirilmeli durumlardır. Karında şişlik, hassasiyet, sertleşme, gaz ve dışkı çıkışında durma bağırsak komplikasyonlarının habercisi olabilir.
Sıvı kaybı belirtileri vakit kaybetmeden ele alınmalıdır. Ağız ve dudakların çok kuru olması, az idrar yapma, idrarın koyu renkte olması, baş dönmesi, ayağa kalkarken kararma, çarpıntı, halsizlik, gözlerin çukura kaçması susuz kalmanın işaretleridir. Sürekli kusan, sıvı tüketemeyen, bayılma hissi yaşayan hastalar acilen tıbbi destek almalıdır. Çocuklarda durmayan kusma, bezlerin uzun süre kuru kalması, ağlarken gözyaşının azalması, başın tepesindeki bıngıldağın çökmüş görünmesi, aşırı uykulu olma acil müdahale gerektiren bulgulardır.
İki yaşından küçük çocuklar, 65 yaş üzeri bireyler, hamile kadınlar, kronik hastalığı olanlar (kalp, böbrek, karaciğer, şeker hastalığı), bağışıklığı baskılı kişiler (kanser tedavisi alan, organ nakli yapılmış, kortizon kullanan) için "biraz daha bekleyelim" demek doğru değildir; bu gruplardaki hastalar belirti başladıktan kısa süre sonra hekime başvurmalıdır. İshal sona erdikten haftalar sonra başlayan ayaklarda güçsüzlük, karıncalanma, uyuşma veya yürümede zorluk Guillain-Barre sendromunun habercisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir; bu durumda hekime önceki ishal öyküsünüzü mutlaka belirtin. Aynı evde ya da aynı yemeği yiyen birden çok kişide benzer şikayetler başlamışsa hem bireysel sağlık hem de toplum sağlığı açısından mutlaka sağlık kurumuna başvurulmalıdır. Yakın zamanda yurt dışı seyahati, çiftlik gezisi, evcil hayvanla yoğun temas, çiğ veya az pişmiş et tüketimi öyküsü hekime mutlaka bildirilmelidir. Kendi başına ishal kesici ilaç almak veya rastgele antibiyotik kullanmak hem hastalığı kötüleştirebilir hem de doğru tanıyı geciktirebilir. Koru Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları bölümü, ishal şikayetinizin doğru tanısı ve uygun tedavisi için gerekli imkanları sunar.
Son Değerlendirme
Kampillobakter enteriti, dünya genelinde en sık karşılaşılan bağırsak enfeksiyonlarından biridir ve büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Korunmanın temeli güvenli gıda hazırlama, mutfak hijyeni ve el yıkama alışkanlığıdır. Tavuk başta olmak üzere tüm kümes hayvanı etleri merkezinde ısı 75 dereceyi geçene kadar pişirilmeli, et tamamen renk değiştirip pembelik kalmayana kadar ocakta tutulmalıdır. Pişirme termometresi kullanmak en güvenli yöntemdir. Çiğ et için ayrı kesme tahtası ve bıçak kullanılmalı, çiğ et hazırlandıktan sonra bu malzemeler ve eller sabunla iyice yıkanmalıdır. Çapraz bulaşmayı önlemek için çiğ et, sebze-meyveler, pişmiş yemekler buzdolabında ayrı raflarda saklanmalıdır.
Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinden kesinlikle uzak durulmalı; çiftlikten doğrudan alınan sütler ev koşullarında en az 80 dereceye kadar kaynatılmalıdır. İçilen suyun güvenli kaynaktan olduğundan emin olunmalı, şüpheli bölgelerde şişe suyu veya kaynatılmış su tercih edilmelidir. Sebze ve meyveler bol akar suda iyice yıkanmalıdır. Sokak yiyeceklerinden, açık büfelerde uzun süre bekleyen yemeklerden uzak durmak da önemlidir. Buzdolabı sıcaklığı 4 derecenin altında tutulmalı, çiğ gıdalar uzun süre oda sıcaklığında bekletilmemelidir.
El hijyeni hem hastalığı kapmamak hem de kapıldıysa başkalarına bulaştırmamak için en güçlü silahtır. Tuvaletten sonra, yemek öncesi, çiğ etle çalıştıktan sonra, evcil hayvana dokunduktan sonra, bezli bebek bakımından sonra eller en az 20 saniye su ve sabunla yıkanmalıdır. Hasta olan kişiler yemek hazırlamaktan birkaç gün uzak durmalı, havlu-bardak gibi kişisel eşyalarını paylaşmamalıdır. Şikayetler hafifse evde bol sıvı tüketmek, hafif beslenmek, dinlenmek genellikle yeterlidir. Ancak risk grubundaki kişiler veya ağır belirtileri olanlar Koru Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları bölümüne başvurmalıdır. Kendi başına antibiyotik kullanmak hem kişisel sağlık hem toplum sağlığı açısından zararlıdır; çünkü direnç gelişimi gelecekte aynı bakterinin tedavisini zorlaştırır. Erken tanı ve doğru takip, hem hastalığın kısa sürede atlatılmasını sağlar hem de Guillain-Barre sendromu gibi nadir ama ciddi komplikasyonların gelişme riskini azaltır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
