Yoğun bakım güçsüzlüğü, uzun süreli yoğun bakım yatışı gerektiren ağır hastalıklar sonrası ortaya çıkan, kaslarda erime ve ciddi kuvvetsizlik ile seyreden bir durumdur. Genellikle solunum cihazına uzun süre bağlı kalan veya ağır enfeksiyon geçiren kişilerde görülür. Bu durum, kişinin kendi başına hareket etmesini, oturmasını ve hatta nefes almasını zorlaştırarak iyileşme sürecini yavaşlatabilir.
Kimlerde Görülür?
Yoğun bakım güçsüzlüğü, yoğun bakım ünitesinde tedavi gören her 3 veya 4 hastadan birinde görülebilen bir tablodur. Özellikle kan zehirlenmesi (sepsis) yaşayan kişilerde bu oran çok daha yüksek olabilir. Çoklu organ yetmezliği yaşayanlar, uzun süre hareketsiz yatanlar ve ağır bir enfeksiyon nedeniyle vücudunda şiddetli iltihaplanma süreci gelişenler risk altındadır. Şeker hastalığı (diyabet) olanlar, ileri yaştaki bireyler ve yoğun bakım öncesinde zaten hareket kabiliyeti kısıtlı olan kişilerde bu durumun gelişme olasılığı daha fazladır. Ayrıca, yoğun bakımda kullanılan bazı ilaçlar, özellikle kas gevşeticiler ve yüksek doz steroid (kortizon benzeri ilaçlar) tedavileri, bu güçsüzlüğün ortaya çıkmasını tetikleyebilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
En belirgin belirti, vücudun her iki tarafında simetrik olarak hissedilen yaygın kas güçsüzlüğüdür. Kişi, kollarını veya bacaklarını kaldırmakta zorlanır, yatak içinde dönemez veya oturduğu yerde dik duramaz. Bu güçsüzlük genellikle el ve ayak uçlarından ziyade, omuz ve kalça gibi gövdeye yakın kas gruplarında daha belirgindir. Bir diğer önemli bulgu, solunum kaslarındaki zayıflıktır; bu durum, hastanın solunum cihazından ayrılmasını zorlaştırır ve nefes darlığı hissini artırır. Reflekslerde azalma veya kaybolma da sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak, kişinin ağrı duyusu veya dokunma hissi genellikle etkilenmez; yani hasta, hareket edemese bile dokunulduğunu veya ağrıyı hissedebilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Yoğun bakım güçsüzlüğünün teşhisi, yoğun bakım uzmanları tarafından yapılan fiziksel muayene ile başlar. Doktor, hastanın kas gücünü standart bir ölçekle (genellikle MRC skalası olarak bilinir) değerlendirir. Hasta, komutları yerine getirebilecek kadar uyandığında bu testler daha net sonuç verir. Eğer fiziksel muayene yeterli olmazsa, sinir iletim çalışmaları veya kasların elektriksel aktivitesini ölçen testler (EMG) yapılabilir. Bu testler, güçsüzlüğün kaslardan mı yoksa sinirlerden mi kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur. Bazı durumlarda, kas içindeki kimyasal dengesizlikleri veya kas erimesini görmek için kan tahlilleri veya nadiren kas biyopsisi (küçük bir parça alınması) gerekebilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Bu durum, iyileşme sürecini fiziksel ve psikolojik olarak zorlaştırır. En ciddi komplikasyon, solunum kaslarındaki zayıflık nedeniyle hastanın solunum cihazından ayrılamamasıdır. Hareket edemeyen kişilerde yatak yaraları (basınç ülserleri) gelişme riski çok yüksektir. Ayrıca, uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı olarak eklemlerde sertleşme (kontraktür) meydana gelebilir, bu da kişinin ileride ayağa kalkmasını zorlaştırır. Kan pıhtılaşması riski artar ve akciğer enfeksiyonları (zatürre) daha sık tekrarlayabilir. Psikolojik olarak ise, kendi ihtiyaçlarını karşılayamayan kişilerde yoğun kaygı, depresyon ve kafa karışıklığı (deliryum) gibi durumlar gözlenebilir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Bu hastalık bulaşıcı değildir. Yoğun bakım güçsüzlüğü, dışarıdan gelen bir virüs, bakteri veya mantar gibi mikroplarla kişiden kişiye geçmez. Bu durum tamamen vücudun ağır bir hastalık süreciyle başa çıkmaya çalışırken kas ve sinir dokularında oluşan metabolik değişikliklerin bir sonucudur. Yoğun bakım ortamındaki ağır enfeksiyonlar veya organ yetmezlikleri vücudun kendi kas dokusunu parçalamasına veya sinir iletimini bozmasına neden olur. Yani, bu durum başka birinden kapılan bir hastalık değil, yoğun bakım sürecinin vücut üzerindeki yorucu etkisidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Yoğun bakım sürecinden çıktıktan sonra evde veya rehabilitasyon merkezinde iyileşme döneminde olan kişiler, belirli belirtileri fark ettiklerinde mutlaka doktorlarıyla görüşmelidir. Eğer kişi, yoğun bakım sonrası haftalar geçmesine rağmen kollarını veya bacaklarını hareket ettirmekte zorlanıyorsa, nefes darlığı şikayeti artıyorsa veya yutma güçlüğü çekiyorsa bu durum ihmal edilmemelidir. Özellikle kaslarda gözle görülür bir incelme (erime) varsa, günlük rutin işlerini (bardak tutma, yürüme, tuvalet ihtiyacını giderme) yapmakta zorlanıyorsa, bir fizik tedavi uzmanı veya anestezi ve reanimasyon hekimi ile görüşmek sürecin yönetilmesi için gereklidir.
Son Değerlendirme
Yoğun bakım güçsüzlüğü, sabır ve disiplinli bir rehabilitasyon süreci gerektiren bir durumdur. Çoğu hasta, doğru fizik tedavi ve beslenme desteği ile zaman içerisinde kas gücünü geri kazanabilir. Önemli olan, sürecin erken fark edilmesi ve hastanın fiziksel hareketliliğinin kontrollü bir şekilde artırılmasıdır. Koru Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon bölümü olarak, yoğun bakım sürecindeki hastaların sadece hayatta kalmasını değil, sonrasında yaşam kalitelerini koruyarak günlük hayatlarına dönmelerini de hedeflemekteyiz. Bu süreçte uzman takibi ve kişiye özel rehabilitasyon planı, iyileşmenin en önemli anahtarıdır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
