El bileği kırığı, ön kolun el ile birleştiği el bileği ekleminde yer alan kemiklerden birinin ya da birkaçının travma sonucu kırılması ile gelişen sık görülen bir yaralanma türüdür. El bileği distal radius, distal ulna ve karpal kemiklerden oluşan karmaşık bir eklem yapısıdır. Bu yapılardan en sık kırılan kemik distal radius olup; el bileği kırığı denildiğinde sıklıkla bu kemiğin kırığı kastedilir.
El bileği kırıkları her yaşta görülebilen ve günlük yaşamda sık karşılaşılan bir yaralanma türüdür. Düşme sırasında el üzerine düşülmesi en sık mekanizmadır. Kırığın tipi ve yer değiştirme miktarı yönetim seçimini belirler. Konservatif yöntemlerle alçı uygulaması yapılabileceği gibi, belirli olgularda cerrahi tedavi gerekebilir. Erken tanı, doğru immobilizasyon, gerekli olgularda cerrahi onarım ve kapsamlı rehabilitasyon yönetim sürecinin temel basamaklarıdır.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
El bileği kırıkları bimodal bir yaş dağılımı gösterir. Genç bireylerde, sıklıkla spor yaralanmaları, motorlu araç kazaları ve düşmeler nedeniyle görülür. İleri yaşlı bireylerde, özellikle 65 yaş üstü kadınlarda osteoporoz zemininde basit düşmeler bile distal radius kırığına yol açabilir.
Spor yaralanmaları açısından kayak, snowboard, bisiklet, paten, scooter, jimnastik ve atletizm gibi aktivitelerde risk yüksektir. Çocuklarda oyun sırasındaki düşmeler ve sporun başlangıcındaki yaralanmalar sık görülür. Osteoporoz, vitamin D eksikliği, kronik steroid kullanımı, kanser ve kemik metastazı, romatoid artrit ve denge sorunları olan ileri yaşlı bireyler yüksek risk altındadır. Doğum sonrası fiziksel etkinliğin sınırlı kaldığı kadınlarda, postmenopozal dönemde ve daha önce kırık öyküsü olan bireylerde risk artmıştır. Bazı çocuklarda fizyolojik kemik gelişimine bağlı olarak belirli tip kırıklar (yeşil dal kırığı, torus kırığı) sık görülür.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
El bileği kırığı bulguları arasında etkilenen bölgede yoğun ağrı, hassasiyet, şişlik, ekimoz, deformite (klasik dirgen sırtı veya çatal deformitesi olarak adlandırılan görünüm), hareket kısıtlılığı, palpasyonda krepitasyon, parmaklarda his değişiklikleri ve eli kullanamama yer alır. Yer değişimi belirgin olan kırıklarda klinik deformite tipiktir.
Çoğu hasta etkilenen kolu sağlam el ile destekler ve el bileğini hareket ettirmekten kaçınır. Sinir ve damar yaralanmaları açısından distal nabızlar, kapiller dolum, parmak hareketleri ve duyu değerlendirmesi yapılır. Median sinir tutulumu (karpal tünel benzeri bulgular) bazı yer değişimli kırıklarda görülebilir. Açık kırıklarda deri açıklığı, kanama ve yumuşak doku yaralanması eşlik eder. Çocuklarda klinik deformite belirgin olmayabilir; yalnızca hassasiyet ve ağrı ön planda olabilir. Yenidoğanlarda ve süt çocuklarında klavikula kırığında olduğu gibi ekstremiteyi kullanmama dikkat çekici olabilir.
Nedenleri Nelerdir?
El bileği kırıklarının en sık nedeni el üzerine düşme mekanizmasıdır. Bu mekanizma yan üzerine düşme, geriye düşme, koşarken takılma sonucu öne düşme gibi durumlarda gerçekleşir. Düşme sırasında refleks olarak elin uzatılması, vücudun ağırlığının el bileğine binmesine ve kemiğin kırılmasına yol açar.
Diğer nedenler arasında doğrudan darbeler, motorlu araç ve motosiklet kazaları, spor yaralanmaları, iş kazaları ve patolojik kırıklar yer alır. Patolojik kırıklar kanser metastazları, kemik kistleri ve diğer kemiği zayıflatan hastalıklar zemininde gelişebilir. Stres kırıkları tekrarlayan zorlanmalar sonucu sporcularda görülebilir. Çocuklarda kemik yapısının özelliği nedeniyle yeşil dal kırığı (kemiğin yalnızca bir tarafının kırılması) ve torus kırığı (kemikte ezilmeli kırık) yaygındır. Yaşlı bireylerde osteoporoz zemininde küçük travmalar bile karmaşık parçalı kırıklara yol açabilir.
Tanısı Nasıl Konulur?
El bileği kırığı tanısı klinik öykü, fizik muayene ve radyografi ile konur. Travma öyküsü, ağrının özelliği, eli kullanma güçlüğü, eşlik eden yaralanmalar sorgulanır. Klinik muayenede etkilenen bölgenin hassasiyeti, deformite, krepitasyon, parmak hareketleri, distal nabızlar ve nörolojik muayene değerlendirilir. Skafoid hassasiyetinin değerlendirilmesi özellikle önemlidir; skafoid kırıkları radyografide ilk başvuruda görülmeyebilir.
El bileği radyografisi (ön-arka, lateral ve oblik) temel görüntüleme yöntemidir. Skafoid kırığı şüphesi olan olgularda özel skafoid grafileri çekilir. Karmaşık kırıklarda, parçalı tutulumda, eklem içine uzanan kırıklarda ve cerrahi planlama amacıyla bilgisayarlı tomografi yapılır. Radyografide görülmeyen ancak klinik şüpheli kırıklarda manyetik rezonans görüntüleme yararlıdır. Patolojik kırık şüphesinde laboratuvar tetkikleri ve ek görüntüleme gerekir. Çocuklarda büyüme plağı yaralanması değerlendirmesi önemlidir.
Yönetim ve Yaklaşım Nasıldır?
El bileği kırığı yönetimi kırığın tipine, yer değiştirme miktarına, eklem tutulumuna, hastanın yaşı ile aktivite düzeyine göre planlanır. Yer değiştirme olmayan veya minimal olan kırıklar konservatif olarak alçı veya bandaj ile yönetilir. İmmobilizasyon süresi yetişkinlerde 4-6 hafta, çocuklarda 3-4 hafta civarındadır.
Yer değiştirme olan kırıklarda kapalı redüksiyon ve alçı uygulaması yapılır; lokal anestezi veya genel anestezi altında gerçekleştirilir. Redüksiyon sonrası grafi ile sonuç değerlendirilir. Stabilitesi olmayan, eklem içine uzanan, parçalı, açık veya yetersiz redükte edilmiş kırıklarda cerrahi tedavi gündeme gelir. Cerrahi yöntemler arasında plak ve vida ile açık redüksiyon ve iç sabitleme, perkütan vidalama, eksternal fiksatör ve intramedüller sistemler yer alır.
Skafoid kırıkları özel yönetim gerektirir; bu kemiğin damar yapısı nedeniyle iyileşme süreci uzun olabilir ve kaynamama oranı yüksektir. Yer değişimi olmayan skafoid kırıkları uzun süreli alçı ile yönetilebilirken; yer değişimi olan veya proksimal kutup kırıkları cerrahi tedavi gerektirir.
Postoperatif veya konservatif yönetim sonrası dönemde ağrı kontrolü, parmak hareketleri, omuz ve dirsek hareket egzersizleri, alçı çıkarma sonrası fizyoterapi, mesleki terapi ve kademeli aktiviteye dönüş planlanır. Yaşlı hastalarda kırık zemininde osteoporoz tedavisi başlatılır veya gözden geçirilir; düşme önleme stratejileri uygulanır. Çocuklarda büyüme süreci ve uzun dönem izlem önemlidir.
Komplikasyonları Nelerdir?
El bileği kırığı komplikasyonları arasında yanlış kaynama, kaynamama (özellikle skafoid kırıklarında), avasküler nekroz (skafoid proksimal kutup), karpal tünel sendromu, refleks sempatik distrofi (kompleks bölgesel ağrı sendromu), tendon yaralanmaları ve ruptürü, eklem hareket kısıtlılığı, kronik ağrı, posttravmatik artroz, deformite ve estetik problemler yer alır.
Cerrahi tedavi sonrası enfeksiyon, implant başarısızlığı, implant iritasyonu ve implant çıkarma ihtiyacı görülebilir. Yaşlı bireylerde fonksiyonel kayıp, günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık ve düşme korkusu uzun dönem etkiler olabilir. Çocuklarda büyüme plağı yaralanmasına bağlı uzunluk farkları ve deformiteler ortaya çıkabilir. Kompleks bölgesel ağrı sendromu (Sudeck atrofisi olarak da bilinir) uzun süreli ağrı, şişlik, deri değişiklikleri, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kaybı ile karakterizedir ve bireyselleştirilmiş yönetim gerektirir.
Nasıl Gelişir?
El bileği kırığı sonrası iyileşme süreci hastanın yaşına, kırığın tipine ve uygulanan tedaviye göre değişir. Çocuklarda 3-4 hafta içinde, yetişkinlerde 6-8 hafta içinde kemik iyileşmesi sağlanır. Aktiviteye dönüş süreci alçı çıkarımı sonrası fizyoterapi ile aşamalı olarak gerçekleştirilir.
Skafoid kırıkları diğer el bileği kırıklarına göre daha uzun iyileşme süresi gerektirir; yer değişimi olmayan olgularda 8-12 hafta, proksimal kutup kırıklarında daha uzun süreler söz konusudur. Yer değiştirme olan ve cerrahi tedavi uygulanan kırıklarda iyileşme süreci uzayabilir. Uzun dönem fonksiyonel sonuçlar çoğunlukla iyi olur; ancak belirgin yer değişimi, eklem içine uzanan kırıklar ve yetersiz iyileşme olgularında posttravmatik artroz, kronik ağrı ve fonksiyon kaybı görülebilir. Çocuklarda büyüme süreci sonuçları olumlu yönde etkiler. Yaşlı hastalarda eşlik eden osteoporoz tedavisi sonraki kırık riskini azaltır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Düşme, çarpma veya travma sonrası el bileğinde yoğun ağrı, şişlik, deformite, eli kullanamama veya parmaklarda his değişiklikleri gelişen kişiler bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Açık kırık, belirgin deformite, dolaşım veya nörolojik bulgular acil değerlendirme gerektirir.
İleri yaşlı bireylerde düşme sonrası el bileği ağrısı, parmakların kullanılması ile artan rahatsızlık ve şişlik durumlarında değerlendirme yapılmalıdır. Skafoid hassasiyetine yol açan tabakot bölgesi (anatomik enfiye çukuru) ağrısı olan hastaların erken tanı için değerlendirilmesi önemlidir; bu kırık başlangıçta gözden kaçabilir. Sporcular her yaralanmadan sonra uzmanlaşmış ortopedi değerlendirmesi yaptırmalıdır. Alçı veya cerrahi tedavi alan hastalar düzenli takiplere uymalı, parmaklarda renk değişikliği, his kaybı, artan ağrı, soğukluk hissi gelişiyorsa hemen başvurmalıdır.
Son Değerlendirme
El bileği kırığı, sık karşılaşılan ve doğru yönetim ile belirgin biçimde olumlu sonuçlar elde edilebilen bir yaralanma türüdür. Erken tanı, doğru immobilizasyon, gerekli olgularda cerrahi onarım, kapsamlı rehabilitasyon ve uzun dönem osteoporoz yönetimi tedavi sürecinin temel bileşenleridir. Çocuklarda büyüme süreçlerinin gözetilmesi, sporcularda aktiviteye dönüş protokollerine uyum ve yaşlı bireylerde düşme önleme stratejileri önleme ve uzun dönem sonuçları olumlu yönde etkiler.
Koru Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji, El Cerrahisi, Çocuk Cerrahisi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon bölümlerinde uzman hekimlerimiz, el bileği kırığı ve ilişkili tabloların tanı, ayırıcı tanı, konservatif veya cerrahi tedavi planlanması, eşlik eden yaralanmaların yönetimi, rehabilitasyon ve uzun süreli takip süreçlerinde bütüncül bir yaklaşım sunar; tanı ve tedavi yolculuğunun her aşamasında hastalarımızın yanında durmaktadır.