Diyabetik Ayak: Korunma Yolları ve Günlük Bakım Önerileri

Diyabetik ayak komplikasyonları, dünya genelinde alt ekstremite ampütasyonlarının en önde gelen nedenlerinden biridir ve diyabetik hastaların yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyen bir sağlık sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre diyabetli bireylerin yaklaşık %15-25'i yaşamları boyunca en az bir kez diyabetik ayak ülseri geliştirmektedir. Tüm diyabetle ilişkili alt ekstremite ampütasyonlarının %85'inden fazlası, tedavi edilemeyen ayak ülserleri sonucunda gerçekleşmektedir. Ancak bu komplikasyonların büyük çoğunluğu, düzenli ayak bakımı ve koruyucu önlemlerle engellenebilir niteliktedir. Uluslararası Diyabetik Ayak Çalışma Grubu (IWGDF) rehberleri, günlük ayak bakımının ve periyodik profesyonel değerlendirmenin ampütasyon oranlarını %50'ye kadar azaltabileceğini ortaya koymuştur. Bu makalede diyabetik ayak bakımının tüm yönleri, günlük pratik öneriler ve korunma stratejileri profesör düzeyinde kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

Diyabetik Ayak Nedir?

Diyabetik ayak, diabetes mellitusun ayaklarda yol açtığı nöropatik, vasküler ve enfeksiyöz komplikasyonların tümünü kapsayan bir terimdir. Diyabetin kronik seyri boyunca gelişen periferik nöropati (sinir hasarı) ve periferik arter hastalığı (damar tıkanıklığı), ayakların duyusal algılamasını, kan dolaşımını ve yapısal bütünlüğünü bozar. Nöropati sonucu ayaklarda his kaybı gelişen hasta, ayağındaki yaraya, bası noktasına veya yabancı cisme farkında olmadan maruz kalır. Eş zamanlı vasküler yetersizlik ise yara iyileşmesini geciktirir ve enfeksiyon riskini artırır. Motor nöropati, intrinsik ayak kaslarının atrofisine neden olarak ayak deformiteleri (çekiç parmak, pençe parmak, Charcot ayağı) gelişimine zemin hazırlar. Otonom nöropati ise terleme fonksiyonunu bozarak cildin kurumasına, çatlamasına ve enfeksiyon giriş kapılarının oluşmasına yol açar.

Risk Sınıflaması (IWGDF)

IWGDF (International Working Group on the Diabetic Foot), diyabetik ayak riskini derecelendirmek ve takip sıklığını belirlemek amacıyla kapsamlı bir sınıflama sistemi geliştirmiştir. Bu sınıflama, koruyucu duyunun varlığı, periferik arter hastalığı, ayak deformitesi ve ülser/ampütasyon öyküsüne dayanır.

• Kategori 0 (Çok düşük risk): Periferik nöropati yok, periferik arter hastalığı yok; yılda bir kez ayak muayenesi yeterlidir, hasta eğitimi ve genel ayak bakımı önerileri verilir
• Kategori 1 (Düşük risk): Periferik nöropati mevcut ancak periferik arter hastalığı veya ayak deformitesi yok; altı ayda bir profesyonel muayene, uygun ayakkabı seçimi ve günlük ayak bakımı gereklidir
• Kategori 2 (Orta risk): Periferik nöropati ile birlikte periferik arter hastalığı ve/veya ayak deformitesi mevcut; üç-altı ayda bir muayene, ortopedik ayakkabı ve podolojik bakım endikedir
• Kategori 3 (Yüksek risk): Geçirilmiş ülser veya ampütasyon öyküsü; bir-üç ayda bir multidisipliner değerlendirme, özel ayakkabı ve sürekli podolojik takip zorunludur

Belirtileri ve Erken Uyarı İşaretleri

Diyabetik ayak komplikasyonlarının erken dönemde fark edilmesi, tedavi başarısını doğrudan etkiler. Nöropati ve vasküler yetersizliğin ilk bulguları dikkatli bir gözlemle saptanabilir.

• Uyuşma ve karıncalanma: Periferik nöropatinin en erken belirtileri olup genellikle ayak parmaklarından başlayarak yukarı doğru ilerleyen eldiven-çorap tarzı bir dağılım gösterir
• Yanma ve batma hissi: Özellikle geceleri şiddetlenen ağrılı nöropati bulguları, hastaların uyku kalitesini ciddi biçimde bozabilir
• His kaybı: Dokunma, sıcak-soğuk ve ağrı algılamasında azalma; hasta ayağına batan iğneyi veya ayakkabı içindeki yabancı cismi hissedemez hale gelir
• Cilt değişiklikleri: Kuruluk, çatlamalar, kallus (nasır) oluşumu, renk değişiklikleri (kızarıklık, solukluk veya siyanoz) ve tırnak kalınlaşması
• Ayak deformiteleri: Pençe parmak, çekiç parmak, halluks valgus ve Charcot artropatisi (ayak kemik yapısının çökmesi)
• Dolaşım bozukluğu bulguları: Ayaklarda soğukluk, solgunluk, nabız zayıflığı, yürürken bacak ağrısı (intermitan klodikasyon) ve iyileşmeyen yaralar

Günlük Ayak Muayenesi: Nasıl Yapılır?

Diyabetik hastalar, her gün düzenli olarak ayaklarını muayene etmelidir. Bu muayene, komplikasyonların erken tanısı ve müdahalesi için yaşamsal öneme sahiptir. Aşağıdaki adım adım rehber, günlük ayak kontrolünün sistematik biçimde yapılmasını sağlar.

• Aydınlık bir ortam seçin: Muayeneyi iyi aydınlatılmış bir yerde, rahat bir oturma pozisyonunda gerçekleştirin; ayak tabanını göremiyorsanız yerden bir ayna yardımıyla kontrol edin veya bir yakınınızdan yardım isteyin
• Parmak aralarını kontrol edin: Her bir parmak arasını nazikçe ayırarak kızarıklık, beyazlama (maserasyon), çatlak, mantar enfeksiyonu belirtileri ve nem birikimini inceleyin
• Taban ve topuğu kontrol edin: Nasır, su toplama, yara, çatlak, renk değişikliği ve şişlik olup olmadığını değerlendirin; özellikle topuk çevresindeki çatlaklar enfeksiyon giriş kapısı oluşturabilir
• Tırnakları gözleyin: Batmış tırnak, kalınlaşma, renk değişikliği (mantar enfeksiyonu belirtisi) ve kenar düzensizliklerini kontrol edin
• Dokunarak değerlendirin: Ayağınızı elinizle sararak sıcaklık farkı olup olmadığını hissedin; bir ayağın diğerinden belirgin şekilde sıcak veya soğuk olması enfeksiyon veya dolaşım bozukluğuna işaret edebilir
• Ayakkabı içini kontrol edin: Ayakkabınızı giymeden önce elinizi içine sokarak yabancı cisim (taş, çivi, dikişin bozulması) olmadığından emin olun; nöropati nedeniyle ayağınızla hissedemeyeceğiniz nesneler ciddi yaralanmalara neden olabilir

Ayak Hijyeni: Doğru Yıkama ve Kurutma Teknikleri

Diyabetik ayak bakımının temel taşlarından biri, doğru hijyen uygulamalarıdır. Yanlış yıkama ve kurutma teknikleri, cilt bütünlüğünü bozarak enfeksiyon riskini artırabilir.

Yıkama Kuralları

Ayaklar her gün ılık su ile yıkanmalıdır. Su sıcaklığı 37°C'yi geçmemelidir; nöropati nedeniyle sıcaklık algısı bozulmuş hastalarda su sıcaklığı dirsekle veya termometre ile kontrol edilmelidir. Aşırı sıcak su ciddi yanıklara yol açabilir. Yıkama süresi 5 dakikayı aşmamalıdır; uzun süre suda beklemek cildin yumuşayarak maserasyon riskini artırır. Hafif, pH nötr, parfümsüz sabunlar tercih edilmelidir. Sert fırça veya ponza taşı kullanımından kaçınılmalıdır; bunlar mikrotravma oluşturarak enfeksiyon kapısı açabilir.

Kurutma Teknikleri

Yıkama sonrası ayaklar, özellikle parmak araları titizlikle kurutulmalıdır. Parmak aralarındaki nem birikimi, tinea pedis (ayak mantarı) ve bakteriyel enfeksiyonlar için ideal bir ortam yaratır. Kurutma işlemi yumuşak bir havluyla bastırarak (ovalamadan) yapılmalıdır. Parmak aralarında kuruluk sağlandıktan sonra ayak sırtı ve tabanına nemlendirici krem (üre bazlı %10-25) uygulanmalı; ancak parmak aralarına krem sürülmemelidir. Nemlendirici uygulaması, otonom nöropatiye bağlı kuru cildin çatlamasını ve fissür oluşumunu önler.

Tırnak Bakımı

Tırnaklar düz kesilmelidir; kenarlardan yuvarlatılmamalıdır çünkü yuvarlak kesim batık tırnak (onikoriptoz) riskini artırır. Kesim işlemi banyo sonrası tırnaklar yumuşamışken yapılmalı, düz uçlu tırnak makası kullanılmalıdır. Tırnaklar çok kısa kesilmemelidir; parmak ucu hizasında bırakılmalıdır. Kalınlaşmış veya mantar enfeksiyonu olan tırnakların bakımı, bir podolog veya sağlık profesyoneli tarafından yapılmalıdır. Tırnak batması veya tırnak çevresi enfeksiyonu durumunda asla evde müdahale edilmemelidir.

Çorap Seçimi

Doğru çorap seçimi, diyabetik ayak bakımının sıklıkla göz ardı edilen ancak son derece önemli bir bileşenidir. Uygun çoraplar, sürtünmeyi azaltarak ülser oluşumunu engelleyebilir ve erken dönem sorunların fark edilmesini kolaylaştırır.

• Dikişsiz çoraplar: Çorap dikişleri, özellikle parmak uçlarında bası noktaları oluşturarak mikrotravma ve ülserasyon riskini artırır; dikişsiz veya düz dikişli diyabetik çoraplar tercih edilmelidir
• Doğal elyaf: Pamuk veya yün karışımlı çoraplar, nemi emerek ayağı kuru tutar ve hava geçirgenliği sağlar; sentetik materyaller terlemeyi artırarak mantar enfeksiyonu riskini yükseltir
• Açık renk (beyaz) çorap: Beyaz veya açık renkli çoraplar, ayaktan gelen kanama veya akıntının erken fark edilmesini sağlar; nöropati nedeniyle hissedilemeyen bir yaranın ilk belirtisi çoraptaki leke olabilir
• Uygun boyut: Çorap ayağa sıkı olmamalı, üst kenarı bacağı sıkmamalıdır; sıkı çoraplar dolaşımı bozarak iskemiyi derinleştirebilir
• Günlük değişim: Her gün temiz çorap giyilmelidir; nemli veya kirli çoraplar bakteriyel ve fungal enfeksiyonlara zemin hazırlar
• Yastıklamalı taban: Ekstra yastıklamalı tabanlı çoraplar, basınç dağılımını iyileştirerek yüksek basınç noktalarındaki ülserasyon riskini azaltır

Ayakkabı Seçimi

Uygun olmayan ayakkabılar, diyabetik ayak ülserlerinin en sık tetikleyicilerinden biridir. Ayakkabı seçiminde dikkat edilmesi gereken temel kurallar aşağıda özetlenmiştir.

• Akşam saatlerinde alışveriş: Ayaklar gün içinde fizyolojik olarak şişer; ayakkabı alışverişinin akşam saatlerinde yapılması, en geniş ayak boyutuna uygun beden seçimini sağlar
• Geniş burun kutusu: Parmakların rahatça hareket edebileceği geniş ve derin burun kısmı, parmak deformitelerinde bası oluşumunu engeller
• Düz ve esnek taban: Yüksek topuklu ayakkabılar ayak önüne aşırı basınç uygular; düz tabanlı, ön kısmı esnek ayakkabılar basınç dağılımını dengeler
• Ortopedik tabanlık: IWGDF Kategori 2 ve üzeri risk grubundaki hastalar için kişiye özel ortopedik tabanlık veya terapötik ayakkabı reçete edilmelidir; bu tabanlıklar plantar basınç dağılımını optimize eder
• Doğal malzeme: Deri veya nefes alan kumaştan üretilmiş ayakkabılar, havalanmayı sağlayarak ayak nemini kontrol eder
• Bağcıklı veya cırtlı model: Ayarlanabilir kapatma sistemi, ayak hacmindeki değişikliklere uyum sağlar ve ayakkabının ayağa tam oturmasını güvence altına alır
• Yeni ayakkabı alıştırma: Yeni ayakkabılar ilk birkaç gün kısa sürelerle (günde 1-2 saat) giyilerek kademeli olarak alıştırılmalıdır; bir seferde uzun süre giymek bası yaralarına neden olabilir

Yapılmaması Gerekenler

Diyabetik ayak bakımında bazı yaygın alışkanlıklar ciddi zararlara yol açabilir. Aşağıdaki uygulamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

• Çıplak ayakla yürümeme: Ev içinde dahi çıplak ayakla yürümek, fark edilmeyen küçük yaralanmalara neden olabilir; her zaman uygun terlik veya ev ayakkabısı giyilmelidir
• Sıcak uygulamadan kaçınma: Sıcak su torbası (termofor), elektrikli battaniye, soba veya kalorifer yakınında ayak ısıtma gibi uygulamalar, nöropati nedeniyle sıcaklık algılanamadığından ciddi yanıklara yol açabilir
• Nasır ve kallus kesmeme: Nasır bıçağı, jilet veya makas ile nasır kesmek enfeksiyon ve yara riskini artırır; nasır bakımı yalnızca sağlık profesyoneli tarafından yapılmalıdır
• Parmak arası mantar tedavisini ihmal etmeme: Parmak aralarında görülen kaşıntı, beyazlama veya soyulma tinea pedis belirtileri olabilir; tedavi edilmezse cilt bütünlüğü bozularak bakteriyel süperenfeksiyon ve selülit gelişebilir; antifungal tedavi için mutlaka hekime başvurulmalıdır
• Çapraz bacak oturmama: Bacak bacak üstüne atarak oturmak, zaten bozulmuş olan periferik dolaşımı daha da kötüleştirir
• Dar ve sivri burunlu ayakkabı giymeme: Bu tip ayakkabılar parmak uçlarına aşırı bası uygulayarak ülser ve deformite oluşumunu hızlandırır
• Sigara içmeme: Sigara periferik vazokonstrüksiyona neden olarak zaten yetersiz olan ayak kan akımını daha da azaltır ve yara iyileşmesini ciddi biçimde geciktirir

Tanı ve Tarama Testleri

Monofilament Testi

Semmes-Weinstein 10 gram monofilament testi, diyabetik periferik nöropatiyi taramada en yaygın kullanılan, ucuz ve pratik bir yöntemdir. Test, ayak tabanında belirlenen spesifik noktalara (birinci, üçüncü ve beşinci metatars başları, birinci parmak pulpası, topuk) monofilamentin dik olarak temas ettirilmesiyle uygulanır. Hastanın gözleri kapalıyken dokunmayı hissedip hissetmediği sorulur. Koruyucu duyu kaybı, herhangi bir noktada hissedememekle tanımlanır ve ülser riski anlamlı biçimde artmış demektir. Tüm diyabet hastalarına tanı anında ve ardından yılda en az bir kez monofilament testi uygulanmalıdır. Risk faktörü taşıyan hastalarda test sıklığı artırılmalıdır.

ABI (Ankle-Brachial Index) Taraması

Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI), periferik arter hastalığının taranmasında kullanılan non-invaziv bir testtir. Ayak bileği sistolik basıncının kol sistolik basıncına oranlanmasıyla hesaplanır. Normal ABI değeri 0.9-1.3 arasındadır. ABI değerinin 0.9'un altında olması periferik arter hastalığını, 0.4'ün altında olması ise kritik iskemiyi gösterir. Diyabetik hastalarda medial arter kalsifikasyonu (Mönckeberg sklerozu) nedeniyle ABI yanlış yüksek çıkabilir; bu durumda parmak basıncı ölçümü veya transkütanöz oksijen basıncı (TcPO2) gibi ek testler gerekebilir. Elli yaş üstü tüm diyabet hastalarına ve daha genç yaşta risk faktörü taşıyanlara ABI taraması önerilmektedir.

Ayırıcı Tanı

Diyabetik ayakta görülen lezyonlar, farklı etiyolojilere sahip başka durumlarla karışabilir. Doğru ayırıcı tanı, uygun tedavi planının oluşturulması için kritik öneme sahiptir.

• Nöropatik ülser - iskemik ülser ayrımı: Nöropatik ülserler genellikle plantar yüzde, basınç noktalarında, sıcak ve iyi perfüze ayaklarda görülür; iskemik ülserler ise parmak uçlarında, soğuk ve nabızsız ayaklarda, istirahat ağrısı eşliğinde ortaya çıkar; nöroiskemik ülserler her iki komponenti birlikte taşır
• Charcot ayağı - selülit/osteomiyelit ayrımı: Akut Charcot artropatisi sıcak, şiş ve kırmızı ayakla prezente olup enfeksiyonu taklit eder; ayırıcı tanıda MRI, lökosit sintigrafisi ve klinik seyir değerlendirilir
• Venöz ülser: Genellikle iç malleol çevresinde, sığ ve düzensiz kenarlı; venöz yetmezlik bulguları (pigmentasyon, variköz ven, ödem) eşlik eder
• Basınç yaraları: Hareketsiz hastalarda kemik çıkıntıları üzerinde gelişen nekrotik lezyonlar; diyabetik ülserle örtüşebilir ancak lokalizasyon ve klinik bağlam ayırt edicidir

Tedavi Yaklaşımları

Diyabetik ayak tedavisinde multidisipliner ekip yaklaşımı esastır. Endokrinolog, ortopedist, enfeksiyon hastalıkları uzmanı, damar cerrahı, plastik cerrah, podolog ve diyabet eğitim hemşiresi işbirliği içinde çalışmalıdır.

• Glisemik kontrol: HbA1c hedefinin bireyselleştirilmiş şekilde optimize edilmesi, nöropati ilerlemesini yavaşlatır ve yara iyileşmesini hızlandırır
• Yara bakımı: Uygun debridman (nekrotik dokunun temizlenmesi), modern yara örtüleri, negatif basınçlı yara tedavisi ve gerektiğinde büyüme faktörleri uygulanır
• Offloading (basınç azaltma): Total temas alçı (TCC) veya irremovable walker, nöropatik plantar ülserlerin tedavisinde altın standarttır; yara üzerindeki mekanik basıncı ortadan kaldırır
• Enfeksiyon tedavisi: Yüzeyel enfeksiyonlarda oral antibiyoterapi, derin enfeksiyonlarda ve osteomiyelitte parenteral antibiyoterapi ve gerektiğinde cerrahi debridman uygulanır
• Revaskülarizasyon: Kritik iskemisi olan hastalarda anjiyoplasti veya bypass cerrahisi ile kan akımının yeniden sağlanması, ülser iyileşmesi ve ampütasyonun önlenmesi için hayati öneme sahiptir

Podolog ve Diyabet Ayak Bakım Hemşiresinin Rolü

Diyabetik ayak bakımında podolog ve diyabet ayak bakım hemşiresi, multidisipliner ekibin vazgeçilmez üyeleridir. Podolog, ayak sağlığı konusunda uzmanlaşmış sağlık profesyonelidir ve diyabetik hastalarda özellikle nasır/kallus bakımı, tırnak bakımı, biomekanik değerlendirme ve ortez/tabanlık uygulamalarında kritik rol üstlenir. Profesyonel nasır bakımı, hasta tarafından yapılan riskli uygulamaların (jilet, nasır bıçağı) önüne geçerek ülser oluşumunu engeller. Diyabet ayak bakım hemşiresi ise hasta eğitimi, düzenli ayak muayenesi, risk değerlendirmesi, yara bakımı ve hastaların tedavi uyumunun sağlanmasında önemli görevler üstlenir. Bu profesyonellerle düzenli takip, komplikasyonların erken saptanmasını ve zamanında müdahalesini mümkün kılar.

Komplikasyonlar

Diyabetik ayak bakımının ihmal edilmesi, hafif cilt lezyonlarından yaşamı tehdit eden durumlara kadar uzanan geniş bir komplikasyon yelpazesine yol açabilir.

• Diyabetik ayak ülseri: En sık komplikasyon olup nöropatik, iskemik veya nöroiskemik tipte olabilir; Wagner sınıflamasına göre yüzeyel ülserden derin doku enfeksiyonuna ve gangrenine kadar derecelendirilebilir
• Selülit ve derin doku enfeksiyonu: Ülser zemininde gelişen bakteriyel enfeksiyon hızla yayılabilir; polimikrobiyal etkenler (gram pozitif koklar, gram negatif basiller, anaeroblar) sıklıkla izolenir
• Osteomiyelit: Derin ülserlerin altındaki kemik dokusunun enfeksiyonu; tedavisi uzun süreli antibiyoterapi ve sıklıkla cerrahi debridman gerektirir
• Gangren: Kuru gangren (iskemik) veya yaş gangren (enfeksiyöz) şeklinde gelişebilir; yaş gangren hızlı ilerleme gösterir ve acil cerrahi müdahale gerektirir
• Ampütasyon: Tüm tedavi seçeneklerine rağmen kurtarılamayan olgularda parmak, transmetatarsal veya diz altı/üstü ampütasyon gerekebilir; diyabetik ayak, travma dışı ampütasyonların bir numaralı nedenidir
• Charcot nöroartropatisi: Nöropatik ayakta tekrarlayan mikrotravmalar sonucu kemik ve eklem yapısının çökmesi; erken tanınmazsa ciddi deformite ve ülserasyona yol açar

Korunma

Diyabetik ayak komplikasyonlarının önlenmesi, tedavisinden çok daha etkili ve maliyet-etkindir. Korunma stratejileri bireysel bakım ve sağlık sistemi düzeyinde uygulamaları kapsar.

• Optimal glisemik kontrol: HbA1c hedefinin bireysel olarak belirlenmesi ve sürdürülmesi, nöropati ve vaskülopati ilerlemesini yavaşlatır
• Günlük ayak muayenesi: Her gün sistemli bir şekilde ayakların gözle ve elle kontrol edilmesi, sorunların erken tespitini sağlar
• Uygun ayak hijyeni: Günlük ılık su ile yıkama, dikkatli kurutma, nemlendirme ve düzgün tırnak bakımı rutin haline getirilmelidir
• Doğru ayakkabı ve çorap: Risk düzeyine uygun ayakkabı seçimi, ortopedik tabanlık kullanımı ve diyabetik çorap giyilmesi basınç kaynaklı yaralanmaları önler
• Düzenli profesyonel takip: Risk sınıflamasına uygun aralıklarla podolog muayenesi, monofilament testi ve ABI taraması yapılmalıdır
• Sigara bırakma: Periferik dolaşımı iyileştirmek ve yara iyileşmesini desteklemek için sigara mutlaka bırakılmalıdır
• Kardiyovasküler risk yönetimi: Hipertansiyon, dislipidemi ve obezitenin kontrolü, periferik arter hastalığı ilerlemesini yavaşlatır
• Hasta eğitimi: Diyabet eğitim programlarına katılım, ayak bakımı konusunda farkındalığı artırır ve öz bakım becerilerini geliştirir

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Diyabetik hastalar, ayaklarında herhangi bir anormallik fark ettiklerinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Aşağıdaki durumlar acil tıbbi değerlendirme gerektirmektedir.

• Ayakta yeni oluşan yara veya ülser: Küçük bile olsa, iyileşmeyen veya büyüyen her türlü yara profesyonel değerlendirme gerektirir; erken müdahale ülserin derinleşmesini önler
• Kızarıklık, şişlik ve ısı artışı: Enfeksiyon veya akut Charcot artropatisi belirtileri olabilir; her iki durum da acil tedavi gerektirir
• Renk değişikliği: Ayak veya parmakta morarma, beyazlama veya kararma, akut iskemi veya gangren başlangıcına işaret edebilir ve acil müdahale gerektiren bir durumdur
• Ateş: Ayak enfeksiyonuna eşlik eden ateş, sistemik yayılımı (sepsis) düşündürür ve acil antibiyoterapi gerektirir
• Kötü kokulu akıntı: Yaradan gelen pürülan veya kötü kokulu akıntı, derin doku enfeksiyonu veya anaerobik enfeksiyonu düşündürür
• Ani başlayan şiddetli ağrı: İskemik olayı (akut arter tıkanıklığı) gösterebilir; altı saat içinde müdahale edilmezse geri dönüşümsüz doku hasarı gelişir
• Uyuşma veya his kaybında ani kötüleşme: Nöropati ilerlemesinin hızlanmasını gösterebilir ve tedavi planının gözden geçirilmesini gerektirir

Diyabetik ayak komplikasyonları, sistematik ve disiplinli bir bakım yaklaşımıyla büyük ölçüde önlenebilir. Günlük ayak muayenesi, doğru hijyen uygulamaları, uygun ayakkabı ve çorap seçimi, düzenli profesyonel takip ve optimal kan şekeri kontrolü, sağlıklı ayakların korunmasında temel unsurlardır. Diyabetik ayak bakımı yalnızca tıbbi bir gereklilik değil, aynı zamanda hastanın bağımsızlığını, hareketliliğini ve yaşam kalitesini korumaya yönelik kapsamlı bir yaşam stratejisidir. Koru Hastanesi olarak, diyabetik ayak riskli hastalarımıza multidisipliner ekibimizle kapsamlı değerlendirme, bireyselleştirilmiş bakım planları ve sürekli takip hizmeti sunmaktayız.