Rektum Kanseri

Rektum kanseri, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumda kontrolsüz hücre çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü huylu bir tümördür. Rektum, sindirim sisteminin sonunda yer alan ve dışkının vücuttan atılmadan önce biriktiği yaklaşık 12 ila 15 santimetre uzunluğundaki bağırsak bölümüdür. Bu bölgede başlayan kanserler, kolon kanseriyle birlikte değerlendirildiğinde dünya genelinde en sık görülen sindirim sistemi kanserleri arasında yer alır. Hastalık genellikle yavaş ilerlediği için erken dönemde fark edilmesi tedavi başarısını doğrudan etkileyen en önemli unsurdur.

Rektum kanserinin büyük bölümü, bağırsak iç yüzeyinde uzun yıllar içinde gelişen iyi huylu polipler zemininde ortaya çıkar. Bu poliplerin bir kısmı zamanla kötü huylu değişim göstererek kansere dönüşebilir. Hastalık çoğunlukla 50 yaş üstü bireylerde tespit edilse de son yıllarda genç erişkinlerde görülme sıklığı artmaktadır. Sağlıksız beslenme alışkanlıkları, hareketsiz yaşam, sigara ve alkol kullanımı, obezite ve aile öyküsü gibi etkenler rektum kanseri riskini artıran başlıca unsurlar arasında değerlendirilir.

Kimlerde Görülür?

Rektum kanseri, belirli risk gruplarında belirgin biçimde daha sık karşımıza çıkar. Yaş, hastalığın gelişiminde en belirleyici unsurdur. Vakaların büyük çoğunluğu 50 yaşın üzerindeki bireylerde tespit edilir; ancak son 20 yılda 40 yaş altı bireylerdeki vaka sayısının arttığı dikkat çekmektedir. Bu durumun batı tipi beslenme, işlenmiş gıda tüketimi ve fiziksel aktivite azlığıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Aile öyküsü, hastalığın gelişme olasılığını ciddi biçimde etkileyen bir başka faktördür. Birinci derece akrabalarında kolon veya rektum kanseri bulunan kişilerde risk, genel topluma kıyasla iki ila üç kat daha yüksektir. Ailesel adenomatöz polipozis (FAP) ve Lynch sendromu gibi kalıtsal hastalıklar, taşıyıcı bireylerde rektum kanseri ortaya çıkma olasılığını çok daha erken yaşlarda ve belirgin biçimde artırır.

Yaşam tarzı alışkanlıkları da risk profilini biçimlendirir. Kırmızı et ve işlenmiş et ürünlerinin yoğun tüketimi, lif bakımından fakir beslenme düzeni, düzenli alkol kullanımı ve sigara içiciliği rektum kanseri sıklığını artıran etkenler arasında sayılır. Bunların yanı sıra ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi uzun süreli iltihabi bağırsak hastalıkları bulunan bireylerde de hastalığa yakalanma olasılığı toplumsal ortalamanın üzerindedir.

• 50 yaş ve üzerindeki bireyler
• Ailesinde kolon veya rektum kanseri öyküsü bulunanlar
• Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi kronik bağırsak iltihabı olanlar
• Obezite, hareketsiz yaşam ve sigara kullanımı bulunan kişiler
• Kalıtsal polipozis sendromları taşıyan bireyler

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Rektum kanserinin belirtileri, tümörün boyutuna, yerleşim yerine ve hastalığın evresine göre değişiklik gösterir. Erken evrede çoğu zaman belirgin bir şikayet ortaya çıkmaz; bu nedenle hastalık sıklıkla rutin kontroller veya başka nedenlerle yapılan incelemeler sırasında saptanır. İlerleyen dönemlerde ise bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler ve dışkıya ilişkin bulgular ön plana çıkar.

En sık karşılaşılan belirti, dışkıda kan görülmesidir. Bu kanama parlak kırmızı renkte olabileceği gibi koyu renkli, dışkıyla karışmış biçimde de gözlenebilir. Hastalar zaman zaman bu durumu hemoroide bağlı sanarak değerlendirmeyi geciktirir; oysa rektum kanserinde de benzer bir kanama tablosu görülebilir. Bunun yanı sıra dışkılama sonrası bağırsağın tam boşalmadığı hissi, ince kalemvari dışkı yapma ve dışkılama düzeninin değişmesi sık görülen yakınmalardandır.

İlerlemiş evrelerde karın ağrısı, şişkinlik, bulantı, açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik tabloya eklenebilir. Kronik kanamaya bağlı demir eksikliği anemisi, hastaların başvuru sırasında sık karşılaşılan laboratuvar bulgularındandır. Bu bulgu özellikle menopoz sonrası kadınlarda ve erkeklerde dikkatle değerlendirilmelidir.

• Dışkıda kanama veya dışkıyla karışmış kan
• Bağırsak alışkanlıklarında uzun süreli değişiklik
• Kalem inceliğinde dışkı ve eksik boşalma hissi
• Karın ağrısı, şişkinlik ve gaz şikayetleri
• Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve kansızlık

Nedenleri Nelerdir?

Rektum kanserinin tek bir nedeni yoktur. Hastalık, genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan çok faktörlü bir süreç sonucunda gelişir. Bağırsak hücrelerinde zamanla biriken DNA hasarları, hücre çoğalmasını düzenleyen mekanizmaların bozulmasına yol açar. Bu hücreler kontrolsüz biçimde bölünerek önce iyi huylu polipleri, ardından kötü huylu tümörleri oluşturabilir.

Beslenme alışkanlıkları, hastalığın gelişiminde önemli bir paya sahiptir. Lif oranı düşük, hayvansal yağ ve işlenmiş et açısından zengin beslenme düzeni, bağırsak iç yüzeyinin uzun süre kanserojen maddelere maruz kalmasına yol açar. Sigara dumanındaki kimyasal bileşikler ile düzenli alkol tüketimi de bağırsak hücrelerinde mutasyon birikimini hızlandırır. Obezite ve hareketsiz yaşam tarzı, vücutta kronik düşük düzeyli iltihaplanmaya neden olarak süreci destekler.

Genetik etkenler bazı hastalarda baskın rol oynar. Lynch sendromu gibi kalıtsal durumlarda DNA onarım mekanizmalarındaki bozukluklar nedeniyle rektum kanseri çok daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir. Ailesel adenomatöz polipozis hastalarında ise bağırsak boyunca yüzlerce polip gelişir ve bu polipler tedavi edilmediğinde neredeyse her zaman kansere dönüşür. Uzun süreli ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları da rektum mukozasında sürekli yenilenme baskısı oluşturarak risk artışına neden olur.

Tanı Nasıl Konulur?

Rektum kanseri tanısı, hastanın yakınmalarının değerlendirilmesi, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte kullanılmasıyla konur. Hekim öncelikle ayrıntılı bir öykü alır; bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler, kanama öyküsü, kilo kaybı ve aile öyküsü sorgulanır. Ardından makat bölgesinin parmakla muayenesi yapılır. Bu basit ancak değerli muayene, rektumun alt bölümüne yerleşmiş kitlelerin önemli bir kısmının saptanmasına olanak tanır.

Tanının kesinleştirilmesinde kolonoskopi belirleyici bir incelemedir. Kolonoskopi, ucunda kamera bulunan esnek bir cihazla tüm kalın bağırsağın ve rektumun iç yüzeyinin doğrudan görüntülenmesini sağlar. İşlem sırasında şüpheli alanlardan biyopsi alınır ve patoloji laboratuvarında incelenerek tümörün tipi belirlenir. Kolonoskopi aynı zamanda iyi huylu poliplerin çıkarılmasına da imkan vererek tarama açısından önemli bir araç işlevi görür.

Tanı konulduktan sonra hastalığın yayılımını belirlemek amacıyla ek görüntülemeler yapılır. Pelvik bölgenin manyetik rezonans görüntülemesi (MR), tümörün rektum duvarındaki derinliğini ve çevre dokularla ilişkisini ayrıntılı biçimde gösterir. Akciğer ve karaciğer gibi uzak organlara yayılım olup olmadığını değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi kullanılır. Kan testlerinde karsinoembriyonik antijen (CEA) gibi tümör belirteçleri ölçülerek hastalığın takibinde temel bir başlangıç değeri elde edilir.

• Ayrıntılı öykü ve makat bölgesinin parmakla muayenesi
• Kolonoskopi ile rektumun doğrudan görüntülenmesi ve biyopsi
• Pelvik MR ile tümörün yayılımının değerlendirilmesi
• Bilgisayarlı tomografi ile uzak organ taraması
• CEA gibi kan belirteçlerinin ölçülmesi

Komplikasyonlar Nelerdir?

Rektum kanseri, geç dönemde fark edildiğinde ya da uygun yönetim sağlanamadığında çeşitli komplikasyonlara yol açabilir. Tümörün büyümesiyle birlikte bağırsak içi açıklık daralır ve bu durum kısmi veya tam bağırsak tıkanıklığına neden olabilir. Bağırsak tıkanıklığı; karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve dışkı çıkışının durması, bulantı ve kusma gibi acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açar.

Kronik kanama, hastalığın sık görülen bir başka sonucudur. Uzun süre devam eden gizli kanamalar belirgin demir eksikliği anemisine yol açarak halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı şikayetlerine neden olur. Bazı durumlarda tümör, bağırsak duvarını aşarak komşu organlara yayılabilir; mesane, prostat veya kadınlarda rahim ve vajen gibi yapılarla bağlantı (fistül) oluşturabilir. Bu durum hem yaşam kalitesini olumsuz etkiler hem de tedavi planını belirgin biçimde karmaşık hale getirir.

Uzak organ metastazları, hastalığın en ciddi komplikasyonları arasında yer alır. Rektum kanseri en sık karaciğere, ardından akciğerlere ve daha az sıklıkla kemik ile beyin gibi organlara yayılabilir. Metastatik hastalık tablosunda hastanın genel durumu hızla bozulabilir; tedavi yaklaşımı bütünüyle değişir ve süreç çok yönlü bir ekip çalışmasını gerektirir. Bu nedenle erken tanı, komplikasyonların önlenmesinde belirleyici bir rol oynar.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Rektum kanseri belirtileri çoğu zaman sinsi başlar ve hemoroid, anal fissür gibi daha sık görülen iyi huylu durumlarla karıştırılabilir. Bu nedenle dışkıda kan görmek veya bağırsak alışkanlıklarınızda kalıcı bir değişiklik fark etmek gibi durumlarda mutlaka bir hekime başvurmanız gerekir. Özellikle 40 yaş üzerindeyseniz veya ailenizde kolon ya da rektum kanseri öyküsü varsa bu tür şikayetleri asla göz ardı etmemelisiniz.

İki haftadan uzun süren ishal veya kabızlık, kalem inceliğinde dışkı yapma, dışkılama sonrası eksik boşalma hissi ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler de değerlendirilmesi gereken önemli bulgulardır. Karın bölgesinde sürekli devam eden ağrı, halsizlik veya nedeni belirsiz kansızlık tespit ettiyseniz randevu almakta gecikmemeniz önerilir. Bu şikayetler hemoroide bağlı olabileceği gibi rektum kanseri gibi daha ciddi tabloların habercisi de olabilir.

Tarama programlarına katılım, hastalığın belirti vermeden saptanması açısından önemlidir. 50 yaşından itibaren risk durumunuza göre belirli aralıklarla kolonoskopi yaptırmanız önerilebilir. Ailesinde kanser öyküsü bulunan ya da kalıtsal sendrom taşıyan bireylerde tarama yaşı daha erkene çekilebilir. Şüpheli bir belirti hissettiğinizde tarama döneminizi beklemeden hekiminize danışmanız doğru bir yaklaşım olacaktır.

Son Değerlendirme

Rektum kanseri, erken evrede saptandığında yönetim seçeneklerinin geniş olduğu, ancak geç dönemde tablonun belirgin biçimde karmaşıklaştığı bir hastalıktır. Risk grubunda yer alan bireylerin düzenli kontrol ve tarama yöntemleriyle takip edilmesi, beslenme ile yaşam tarzında yapılacak küçük ama tutarlı değişiklikler ve uyarıcı belirtilerin gözden kaçırılmaması, hastalığın seyrinde belirleyici bir rol üstlenir. Bilinçli bir yaklaşım, hem hastanın hem de ailenin sürece daha hazırlıklı katılmasını sağlar.

Koru Hastanesi Gastroenteroloji bölümünde uzman hekimlerimiz, rektum kanseri gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.