Makat görüntüleme işlemi olarak halk arasında bilinen rektoskopi, gastroenteroloji ve proktoloji pratiğinin en temel tanısal yöntemlerinden biridir. Rektum ve anal kanalın doğrudan gözle değerlendirilmesini sağlayan bu işlem, hematoşezi yani makattan taze kanama, kronik kabızlık, ishal, rektal ağrı, kütle hissi, hemoroid, anal fissür, perianal fistül, anorektal apse ve kolorektal kanser şüphesi gibi geniş bir endikasyon yelpazesinde başvurulan yol gösterici bir tetkiktir. Gastroenteroloji Kliniği, deneyimli hekim kadrosu, güncel endoskopik ekipman parkı ve hasta odaklı hizmet anlayışı ile rektoskopi, anoskopi ve fleksibl sigmoidoskopi başta olmak üzere alt gastrointestinal sistem görüntüleme yöntemlerini uluslararası kılavuz standartlarında sunmaktadır. Aşağıda rektoskopinin tanımı, endikasyonları, tekniği, kolonoskopiden farkları, öncesi ve sonrası dikkat edilmesi gereken noktalar hakkında hastalarımızı bilgilendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir başvuru metni yer almaktadır.
Rektoskopi Nasıl Tanımlanır?
Rektoskopi, kelime kökeni itibarıyla Latince rectum yani düz bağırsak ile Yunanca skopein yani bakmak, incelemek sözcüklerinin birleşiminden türeyen ve makat yoluyla rektumun içeriden görüntülenmesini ifade eden tıbbi bir terimdir. Klinik uygulamada rektoskopi, anüsten girilerek yerleştirilen bir tüp aracılığıyla rektum mukozasının, damarlanmasının, hemoroid pleksuslarının, anal kanalın ve olguya göre distal sigmoid kolonun aydınlatılıp gözle değerlendirildiği bir alt gastrointestinal sistem endoskopisi olarak tanımlanır. İşlem sırasında hastalıklı doku alanlarından biyopsi alınması, küçük polipin çıkarılması, kanamalı odağın koter, klips veya bant ile kontrol edilmesi de mümkündür.
Rektoskopi işleminin tarihsel gelişimi oldukça köklüdür. Alman cerrah Georg Kelling 1898 yılında rijid rektosigmoidoskopu klinik pratiğe kazandırmış, ilerleyen on yıllarda cihazın çapı, uzunluğu, aydınlatma sistemi ve ergonomisi büyük gelişme kaydetmiştir. Günümüz modern rijid rektoskopu tipik olarak 25 santimetre uzunluğunda, paslanmaz çelik veya sert plastikten üretilmiş, obturatör adı verilen kılavuz uçlu ve fiber optik ışık kaynağı ile hava insüflasyon aparatı taşıyan bir tüptür. İşlem sırasında obturatör ilk yerleştirmenin ardından çıkarılır, hekim doğrudan tüpün içinden veya bağlı bir okülerden mukozayı inceler.
Rektoskopi terimi geniş anlamda üç farklı yaklaşımı kapsayacak biçimde kullanılır. Anoskopi işleminde 8 ila 10 santimetre uzunluğunda kısa bir spekulum yardımıyla anal kanal ve alt rektum değerlendirilir. Rijid rektoskopi ya da rektosigmoidoskopi adıyla anılan klasik uygulamada 25 santimetrelik metal tüp kullanılır ve rektum ile distal sigmoid kolon incelenir. Fleksibl sigmoidoskopi ise 60 santimetreye ulaşan esnek bir endoskop ile sigmoid kolonun büyük bölümüne kadar erişim sağlar. Bu üç yöntemin ötesinde tam kolon değerlendirmesi için 150 santimetrelik esnek kolonoskoplar kullanılır ki bu tetkik ayrı bir başlık altında ele alınmaktadır. Rektoskopi, doğru endikasyonla seçildiğinde hızlı, düşük maliyetli, güvenli ve tanısal doğruluğu yüksek bir işlemdir.
Rektoskopi Hangi Durumlarda Uygulanır?
Rektoskopi endikasyonları oldukça geniş bir yelpaze içerir ve genellikle alt gastrointestinal sistem ile perianal bölgeye ait semptomların açıklanamadığı durumlarda hekimin başvurduğu ilk basamak tanısal görüntüleme yöntemi olarak konumlanır. Uluslararası Amerikan Gastrointestinal Endoskopi Cemiyeti ASGE, Avrupa Gastrointestinal Endoskopi Cemiyeti ESGE ve Amerikan Koleji Gastroenteroloji ACG kılavuzları, aşağıda sıralanan klinik tablolarda rektoskopi ve anoskopinin öncelikli yararını vurgulamaktadır.
Hematoşezi olarak adlandırılan makattan taze parlak kırmızı kanama, rektoskopinin en sık başvurulan endikasyonudur. Bu semptomun altında iç veya dış hemoroid, anal fissür yani makat çatlağı, rektal polip, kolorektal kanser, proktit, ülser, anjiyodisplazi, radyasyon proktopatisi gibi çok çeşitli patolojiler yatabilir. Rektoskopi işlemi sırasında kanamanın kaynağı doğrudan görülür, gerekli olgularda biyopsi alınır ve tanı hızla netleştirilir.
Kronik ishal, ilaca yanıtsız kabızlık, dışkılama alışkanlığında ani değişiklik, kalem inceliğinde dışkı, tenesmus yani boşaltamama hissi ve mukuslu dışkı gibi semptomlar da rektoskopi endikasyonudur. Bu şikayetler enflamatuar bağırsak hastalıkları olan ülseratif kolit ve Crohn hastalığı, iskemik proktit, mikroskopik kolit, enfeksiyöz proktit ve rektum tümörleri açısından değerlendirilmelidir.
Rektal ağrı, perianal kütle, dışarı çıkan hemoroid, makat kaşıntısı, perianal fistül ağzı, tekrarlayan anorektal apse öyküsü, cinsel yolla bulaşan hastalık şüphesi ve yabancı cisim varlığı da rektoskopiyi gerektirir. Ayrıca hemoroidal hastalığın uluslararası Goligher sınıflamasına göre derecelendirilmesi, evre 1 den evre 4 e uzanan ölçekte tedavi planlaması için rektoskopi ve anoskopi ile net biçimde yapılır. Prostat biyopsisi öncesi anorektal anatominin ön değerlendirmesi, çocuk hastalarda doğuştan anorektal atrezi ameliyatı sonrası takip, kolorektal kanser tarama programlarında pozitif gaita gizli kan testi sonrasında ilk endoskopik değerlendirme ve pelvik radyoterapi sonrası proktit takibi de rektoskopinin klinik kullanım alanları arasında yer alır. Deneyimli gastroenteroloji hekimleri, kılavuzlar ışığında endikasyonu titizlikle koyar ve gereksiz işlem yapılmasının önüne geçer.
Rektoskopi İşlemi Hangi Teknikle Uygulanır?
Rektoskopi işleminin teknik basamakları, kullanılan cihaza yani rijid rektoskop, anoskop veya fleksibl sigmoidoskop olmasına göre farklılık gösterse de genel akış birbirine benzerdir. Öncelikle hasta işlem masasına alınır ve pozisyon verilir. En sık tercih edilen üç pozisyon sol lateral dekübit yani Sims pozisyonu, prone jack knife adıyla anılan yüzüstü V pozisyonu ve diz göğüs yani genupektoral pozisyondur. Sol yan yatış pozisyonu hasta konforu açısından en toleranslı seçenek olup ayaktan yürüyerek kliniğe gelen erişkinlerde standart uygulamadır. Yüzüstü V pozisyonu proktoloji ameliyathane koşullarında tercih edilir ve rektum anatomisini düzleştirdiği için deneyimli operatörler tarafından sıklıkla kullanılır.
Pozisyon verildikten sonra ikinci ve ihmal edilemez basamak dijital rektal muayenedir. Hekim eldiven giyer, işaret parmağını jel ile kayganlaştırır ve nazikçe anal kanaldan içeri sokarak sfinkter tonusunu, olası kütleyi, prostat büyüklüğünü, hassasiyeti, stenozu ve dışkı içeriğini değerlendirir. Dijital muayene, rektoskop tüpünün güvenli girişini kolaylaştırdığı gibi anal stenoz, düşük yerleşimli tümör veya sfinkter spazmı gibi engelleri de önceden ortaya koyar.
Üçüncü basamakta rektoskop cihazı hazırlanır. Rijid rektoskopta obturatör tüpün içine yerleştirilir ve ucu jel ile kayganlaştırılarak anal kanaldan içeri itilir. Cihaz umbilikusa doğru 3 ila 4 santimetre ilerletildikten sonra hafifçe posteriora yani sakruma doğru yönlendirilir. Bu yönlendirme rektumun anatomik eğriliğine uyum sağlar. Obturatör çıkarıldıktan sonra hekim doğrudan tüpün ucundan içeriye bakar veya fiber optik ışık kaynağı ile aydınlatılan oküleri kullanır. Modern rijid rektoskoplarda video kamera bağlantısı da mümkündür ve görüntü yüksek çözünürlüklü ekrana aktarılır.
Dördüncü basamak hava insüflasyonudur. Rektum ve alt sigmoidin duvarları bir puvar yardımıyla nazikçe gönderilen hava ile hafifçe açılır. Bu sayede mukoza kıvrımları düzleşir ve tam sirkumferansiyel inceleme yapılabilir. Aşırı hava vermek hastada karın ağrısı, gerginlik ve vazovagal refleks yaratabileceğinden ölçülü olmak esastır. Beşinci basamak inspeksiyondur. Hekim mukoza rengini, damarlanma paternini, granülasyonu, ödemi, ülseri, polipi, tümörü, kanamalı odağı, hemoroid pleksuslarını, anal fissürü, fistül ağzını ve dışkı içeriğini sistematik olarak değerlendirir. Her santimetre ilerleyişte veya çekilişte 360 derece dönme hareketi ile 4 kadran incelenir.
Altıncı basamakta gerekliyse biyopsi alınır. İnce, uzun sap üzerine monte edilmiş biyopsi forsepsi tüpün içinden ilerletilir, şüpheli mukoza alanından örnek koparılır ve formolde patoloji laboratuvarına gönderilir. Küçük polipler kaide biyopsisi veya soğuk snare yöntemi ile çıkarılabilir. Kanayan hemoroid odağına adrenalin enjeksiyonu, bant ligasyonu veya bipolar koter uygulanabilir. Yedinci basamakta işlem raporlanır. Rijid rektoskopta genelde 25 santimetreye ulaşılır, fleksibl sigmoidoskopta 60 santimetreye kadar ilerlenir. Elde edilen bulgular, biyopsi sayısı ve lokalizasyonu, olası komplikasyonlar ayrıntılı biçimde kayıt altına alınır. Rijid rektoskopi ortalama 5 ile 15 dakika, fleksibl sigmoidoskopi ise sedasyonlu ya da sedasyonsuz 15 ile 30 dakika sürer. Anoskopi çoğunlukla 3 ile 5 dakika içinde tamamlanır ve poliklinik ortamında rahatlıkla uygulanabilir.
Rektoskopi ile Kolonoskopi Arasında Ne Fark Vardır?
Rektoskopi ve kolonoskopi, alt gastrointestinal sistemi görüntüleyen iki temel endoskopik yöntemdir ancak inceledikleri alan, kullanılan cihazın uzunluğu, hazırlık gerekliliği, sedasyon ihtiyacı, süresi, komplikasyon riski ve tanısal kapsam bakımından belirgin farklılıklar taşırlar. Bu iki yöntemin doğru anlaşılması, hastanın hekimle iş birliği yapabilmesi ve tetkike psikolojik olarak hazırlanabilmesi bakımından önemlidir.
Rektoskopi terimi altında sıralanan anoskopi, rijid rektoskopi ve fleksibl sigmoidoskopi işlemleri, incelenen bağırsak segmenti bakımından sınırlıdır. Anoskopi 8 ila 10 santimetreye ulaşır ve anal kanal ile alt rektumu değerlendirir. Rijid rektoskopi 25 santimetrelik kısa metal tüp ile rektumun tamamı ve distal sigmoid kolonu inceler. Fleksibl sigmoidoskopi 60 santimetreye ulaşan esnek endoskop kullanır ve sigmoid kolonun büyük kısmına, hatta bazı olgularda inen kolonun başlangıcına dek erişim sağlar. Kolonoskopi ise 130 ila 160 santimetre uzunluğunda esnek bir endoskop kullanılarak yapılır ve anüsten çekuma kadar tüm kalın bağırsağı, olguya göre terminal ileum yani ince bağırsağın son kısmını da değerlendirebilir. Yani anatomik kapsam açısından kolonoskopi çok daha geniş bir alan tarar.
Hazırlık gerekliliği açısından farklar dikkat çekicidir. Anoskopi ve rijid rektoskopi için genellikle işlemden 2 ila 4 saat önce uygulanan tek bir fleet ya da bisakodil lavman yeterlidir. Fleksibl sigmoidoskopide iki lavman veya kısa süreli düşük hacimli bir hazırlık kullanılır. Kolonoskopi ise tam kolon temizliği gerektirir. Polietilen glikol yani PEG bazlı 2 ila 4 litre solüsyon, sodyum pikosülfat, magnezyum sitrat veya oral sodyum fosfat gibi bağırsak temizleyicilerle yaklaşık 18 ila 24 saat süren bir hazırlık dönemi zorunludur. Bu hazırlığın kalitesi kolonoskopi tanısal başarısını doğrudan etkiler; kılavuzlar Boston Bağırsak Hazırlık Skoru üzerinden temizliğin objektif olarak değerlendirilmesini önerir.
Sedasyon ihtiyacı da farklılaşır. Rijid rektoskopi ve anoskopi çoğunlukla sedasyonsuz uygulanır. Fleksibl sigmoidoskopide hasta talebine ve tolerans durumuna göre hafif sedasyon tercih edilebilir. Kolonoskopide propofol, midazolam veya fentanil ile derin sedasyon standart uygulamadır ve anestezi uzmanı eşliğinde gerçekleştirilir. Bu nedenle kolonoskopi sonrası hasta belirli bir süre gözlem altında tutulur ve o gün araç kullanması sakıncalıdır.
İşlem süresi bakımından rijid rektoskopi 5 ile 15 dakika, fleksibl sigmoidoskopi 15 ile 30 dakika, kolonoskopi ise ortalama 30 ile 60 dakika sürer. Komplikasyon riski de değişkendir. Rijid rektoskopide perforasyon riski %0,1 in altındadır. Kolonoskopide bu risk %0,1 ile %0,5 arasındadır ve polipektomi, endoskopik mukozal rezeksiyon veya endoskopik submukozal diseksiyon gibi girişimsel işlemlerde daha yüksektir. Tanısal endikasyon farklıdır. Rektoskopi hemoroid, fissür, distal rektum patolojisi, proktit ve düşük yerleşimli kütle şüphesinde ilk basamak yöntemdir. Kolonoskopi ise 45 yaş üstü kolorektal kanser taramasında, ailesel kolorektal kanser ve polip öyküsünde, açıklanamayan demir eksikliği anemisinde ve tüm kolonun değerlendirilmesi gereken durumlarda altın standart tetkiktir. İki yöntemin birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayıcı araçlar olduğu unutulmamalıdır.
Kolorektal Cerrahi, Girişimsel Endoskopi ve Proktoloji Nedir?
Rektoskopi ve ilgili endoskopik değerlendirmeler, kolorektal cerrahi, girişimsel endoskopi ve proktoloji gibi birbiriyle kesişen ancak farklı odakları olan tıbbi disiplinlerin ortak çalışma alanına aittir. Bu üç kavramın bilinmesi hastanın hangi hekime, hangi merkeze, hangi zamanda başvurması gerektiğine karar vermesini kolaylaştırır.
Kolorektal cerrahi, kalın bağırsak yani kolon, rektum ve anüsün iyi huylu ile kötü huylu tüm hastalıklarının cerrahi tedavisi ile ilgilenen genel cerrahinin bir alt uzmanlık dalıdır. Kolorektal kanser rezeksiyonları, ülseratif kolit ve Crohn hastalığına bağlı bağırsak ameliyatları, divertiküler hastalık komplikasyonlarının cerrahi tedavisi, rektum prolapsusu onarımı, kolostomi ve ileostomi işlemleri, ileoanal poş cerrahisi, minimal invaziv laparoskopik ve robotik kolorektal ameliyatlar bu disiplinin ana çalışma başlıkları arasındadır. Kolorektal cerrahlar, rektoskopi bulgularını cerrahi endikasyon ve planlama açısından yorumlar, gerektiğinde ameliyat öncesi ve sonrası endoskopik değerlendirmeleri kendileri yapar.
Girişimsel endoskopi, tanısal endoskopinin ötesine geçerek terapötik yani tedavi edici işlemleri kapsayan modern gastroenteroloji dalıdır. Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi ERCP, endoskopik ultrason EUS, balon dilatasyonu, stent yerleştirme, endoskopik mukozal rezeksiyon EMR, endoskopik submukozal diseksiyon ESD, peroral endoskopik miyotomi POEM, endoskopik hemostaz teknikleri ve enteral beslenme tüpü yerleştirilmesi bu alanın çalışma başlıklarıdır. Alt gastrointestinal sistem tarafında girişimsel endoskopi, büyük polip çıkarılması, erken evre kolorektal kanserin endoskopik rezeksiyonu, kanama kontrolü, dilatasyon ve stentleme gibi işlemleri içerir.
Proktoloji ise özel olarak anüs, anal kanal, rektum ve perianal bölgenin hastalıklarıyla ilgilenen bir alt disiplindir. Hemoroidal hastalık, anal fissür, perianal fistül, anorektal apse, pilonidal sinüs, kondiloma akuminata, anal kaşıntı, fekal inkontinans, pelvik taban disfonksiyonları ve düşük yerleşimli rektal patolojiler proktoloji uzmanının başlıca ilgi alanlarıdır. Anoskopi, rijid rektoskopi ve endoanal ultrason proktoloji pratiğinin temel araçlarıdır. Modern uygulamada bu üç disiplin sıklıkla iç içe geçer ve multidisipliner yaklaşım hasta bakımının kalitesini artırır. Gastroenteroloji, genel cerrahi ve kolorektal cerrahi ekiplerinin yakın iş birliği içinde çalışması hastalara bütüncül bir hizmet sunulmasını sağlar.
Rektoskopi Öncesi Nasıl Bir Hazırlık Yapılmalıdır?
Rektoskopi öncesi hazırlık, işlemin tanısal başarısını, hastanın konforunu ve komplikasyon riskini doğrudan etkileyen bir aşamadır. Uygulanacak yöntemin türüne göre hazırlığın yoğunluğu değişse de bazı temel ilkeler her hasta için geçerlidir. Öncelikle hasta, işlem öncesi randevusuna gelmeden önce hekiminden ayrıntılı bilgi almalı, kullandığı ilaçların tam listesini ibraz etmeli ve mevcut sistemik hastalıklarını, alerjilerini, kanama diyatezi öyküsünü ve daha önce geçirdiği cerrahi işlemleri paylaşmalıdır.
Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi son derece önemlidir. Asetilsalisilik asit, klopidogrel, tikagrelor, prasugrel gibi antiagreganlar ile varfarin, dabigatran, rivaroksaban, apiksaban, edoksaban gibi oral antikoagülanlar biyopsi ve terapötik girişim planlanan olgularda uluslararası kılavuzlar çerçevesinde kesilmelidir. Bu kesim kararı hekim tarafından hastanın tromboembolik risk profili değerlendirilerek verilmeli ve gerekli olgularda köprüleme yani düşük molekül ağırlıklı heparin ile geçici koruma önerilmelidir. Diyabet hastalarında oral antidiyabetikler ve insülin dozu, sabah aç kalma süresine göre yeniden düzenlenmelidir.
Bağırsak temizliği açısından anoskopi genellikle özel bir hazırlık gerektirmez, yalnızca son iki üç saatte katı gıda alınmaması ve olguya göre bir küçük hacimli lavman uygulanması yeterlidir. Rijid rektoskopi öncesi işlemden 2 ila 4 saat önce fleet ya da bisakodil içerikli hazır lavman kullanılır. Bu lavman rektum ve distal sigmoidin dışkıdan arındırılmasını sağlar. Fleksibl sigmoidoskopide iki lavman ya da düşük hacimli oral hazırlık şemaları önerilir. Kolonoskopi öncesi tam kolon temizliği için işlemden önceki gün berrak sıvı diyeti başlatılır; süt, kırmızı ve mor renkli içecekler yasaklanır. Akşam ve sabah iki bölünmüş dozda 2 ila 4 litre polietilen glikol solüsyonu içilir. Split dose yani bölünmüş doz uygulaması kılavuzlarca temizlik kalitesini artırdığı için standart olarak önerilmektedir.
İşlem günü hasta rahat kıyafetlerle, refakatçi eşliğinde hastaneye başvurmalıdır. Fleksibl sigmoidoskopi veya sedasyonlu işlemler planlanıyorsa hastanın yanında bir yakınının bulunması, işlem sonrası eve dönüşün araçla yapılması, o gün boyunca araç kullanmaması ve önemli hukuki ya da mesleki karar vermemesi önerilir. İşlem öncesi mesane boşaltılır, protez, takı, gözlük gibi eşyalar çıkarılır. Hekim aydınlatılmış onam formunu hastaya okur, sözlü olarak açıklar, tüm sorularını yanıtlar ve ancak ondan sonra onay imzası alır. Gebe hastalarda, ciddi kalp yetmezliği bulunan hastalarda ve solunum yetmezliği olanlarda hazırlık ve sedasyon planı bireyselleştirilir. Deneyimli hemşirelik ekipleri hazırlık aşamasında hastalara telefon ile hatırlatma yaparak süreci kolaylaştırır.
Rektoskopi Sırasında Ağrı Hissedilir mi ve Anestezi Uygulanır mı?
Hastaların rektoskopi konusunda en sık dile getirdikleri kaygıların başında işlem sırasında ağrı hissedilip hissedilmeyeceği ve anestezi uygulanıp uygulanmayacağı gelmektedir. Bu kaygı doğal ve anlaşılabilirdir; ancak modern uygulamada işlem konforu geçmişe göre belirgin biçimde iyileşmiştir. Rektoskopi genel olarak iyi tolere edilen, hafif ile orta derecede rahatsızlık yaratabilen bir tetkiktir. Bu rahatsızlığın kaynağı sıklıkla ağrı değil, hava insüflasyonuna bağlı gerginlik hissi, doAnoskopi çoğunlukla ağrı kontrollü ya da minimal rahatsızlık verici bir işlemdir. Anal kanalın kısa süreli genişlemesi ve spekulum yerleştirilmesi hafif bir baskı hissi yaratır. Fissür veya tromboze hemoroidi bulunan hastalarda topikal lidokainli jel öncesinden uygulanarak hassasiyet azaltılır. Rijid rektoskopide rektum içine gönderilen hava, ağrıdan çok kramp veya doluluk hissi yaratır. Cihaz rektum içinde nazikçe ilerletildiği ve mukoza ile fiziksel temas minimal tutulduğu için ağrı beklenmez. Ancak sfinkter spazmı olan, geçirilmiş perianal cerrahi öyküsü bulunan, aktif proktit veya darlık yaşayan hastalarda konfor düşebilir.
Fleksibl sigmoidoskopide endoskopun sigmoid kolonun kıvrımlı bölgesini geçmesi sırasında geçici kramp tarzı ağrı ortaya çıkabilir. Bu durumda derin ve düzenli nefes almak, karnı gevşetmek ve hava tutmamak yardımcıdır. Anestezi konusunda ise farklı yaklaşımlar mevcuttur. Anoskopi ve rijid rektoskopi kural olarak sedasyonsuz uygulanır. Ağrılı anal patolojisi olan olgularda anal kanala lidokain jeli sürülerek topikal anestezi sağlanır. Fleksibl sigmoidoskopide bilinçli sedasyon opsiyoneldir. Hasta talep ederse ya da hekim gerek görürse midazolam ve fentanil kombinasyonu ile hafif sedasyon uygulanabilir. Kolonoskopide standart uygulama derin sedasyondur ve genellikle anestezi uzmanı gözetiminde propofol infüzyonu ile yapılır.
Sedasyon uygulanan olgularda işlem öncesi minimum 6 saatlik açlık, kardiyak ve solunum monitörizasyonu, damar yolu açıklığı, oksijen desteği ve gerekli olgularda uzman anestezist eşliği zorunludur. Amerikan Anestezistler Birliği ASA fiziksel durum sınıflaması işlem öncesi mutlaka yapılmalıdır. ASA 3 ve üzeri hastalarda sedasyon riskleri, iş birliği içinde anestezi ekibince yönetilir. İyi bir endoskopi ünitesinde her hasta için bireysel konfor planı hazırlanır; hasta talebi, klinik gereklilik ve güvenlik dengesi gözetilerek en uygun anestezi yöntemi önerilir. İşlem sonrası hasta ağrı, karın gerginliği, baş dönmesi ve bulantı gibi olası yakınmalar açısından değerlendirilir ve gerekli medikal destek sağlanır.
Rektoskopi Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?
Rektoskopi sonrası dönem, işlemin başarısını taçlandıran ve olası nadir komplikasyonların erken fark edilmesini sağlayan önemli bir aşamadır. Hastalarımızın işlem sonrası günlük yaşamına hızla dönebilmesi için birkaç temel kurala uyması yeterlidir. İlk saatlerde hafif bir doluluk hissi, gaz çıkarma ihtiyacı, karın gerginliği ve makat çevresinde hafif hassasiyet beklenen normal bulgulardır. Bu şikayetler genellikle 2 ile 6 saat içinde kendiliğinden geriler. Yürüyüş yapmak, sıvı almak ve dinlenmek rahatlamayı hızlandırır.
Sedasyon uygulanmayan rijid rektoskopi ve anoskopi olgularında hasta hemen hafif bir öğün alabilir ve normal aktivitesine dönebilir. Sedasyon uygulanan fleksibl sigmoidoskopi olgularında hasta uyanma odasında ortalama 30 ile 60 dakika kadar gözlem altında tutulur, hayati bulguları stabil olduğunda ve iş birliği yerinde olduğunda taburcu edilir. O gün araç kullanmamak, ağır makine çalıştırmamak, önemli hukuki karar vermemek ve alkol almamak esastır. Sedasyon sonrası ilk 24 saat boyunca refakatçi ile birlikte olmak önerilir.
Biyopsi alınan olgularda tuvalet sonrası dışkıda az miktarda taze kanın görülmesi beklenen bir bulgudur ve çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Ancak taze kırmızı kanamanın süreklilik göstermesi, pıhtı çıkışı, dışkının siyah katran renginde olması, ateş, üşüme, titreme, şiddetli karın ağrısı, karın duvarında sertlik, distansiyon, bulantı, kusma veya baş dönmesi gibi belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır. Rektum perforasyonu son derece nadir bir komplikasyondur ancak erken tanı ve tedavi ile mortalite ve morbidite büyük ölçüde azaltılabilir. Vazovagal bradikardi işlem sırasında ve hemen sonrasında ortaya çıkabilir, hasta uzanır pozisyonda kalır ve baş aşağı kaldırılır, genellikle kısa sürede toparlar.
Biyopsi sonrası ilk 24 saat boyunca ağır fiziksel egzersizden, ağırlık kaldırmaktan, uzun süre oturmaktan ve sıcak banyodan kaçınılmalıdır. Antikoagülan ve antiagregan ilaçların yeniden başlanma zamanı hekim tarafından belirlenir; hasta kendi başına ilaca ara vermemeli ya da yeniden başlatmamalıdır. Bol sıvı tüketilmesi, posadan zengin diyete geçilmesi, ıspanak, kuru erik, keten tohumu, tam tahıllı ürünler ve sebze meyve tüketiminin artırılması dışkı kıvamını yumuşatarak biyopsi bölgesine gelen mekanik basıncı azaltır. Anal fissürü veya hemoroidi bulunan hastalarda ılık oturma banyoları semptomatik rahatlama sağlar.
Biyopsi sonuçları genellikle 5 ile 10 iş günü içinde patoloji laboratuvarından çıkar. Hastanın kontrol randevusuna gelerek sonucu hekimi ile birlikte değerlendirmesi, tanısal sürecin tamamlanması ve tedavi planının netleştirilmesi bakımından kritiktir. Kolorektal kanser tarama programı çerçevesinde negatif çıkan olgularda dahi düzenli takvimlere göre tekrarlama gerekliliği unutulmamalıdır. Erken tanı, kolorektal kanserde hayat kurtaran en güçlü faktördür.
Bu yazıda yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlı olup hekim muayenesi, klinik değerlendirme ve bireysel tedavi planının yerine geçmez. Rektoskopi, anoskopi, fleksibl sigmoidoskopi ve kolonoskopi gibi endoskopik işlemler yalnızca bu alanda deneyimli, eğitim almış hekimler ve yetkin sağlık kuruluşları tarafından uygun endikasyonla, uygun hazırlıkla ve uygun teknikle yapıldığında güvenli ve tanısal değeri yüksek tetkiklerdir. Şikayetleriniz varsa lütfen hekiminize başvurunuz ve size özel tedavi planı için mutlaka bir uzman hekimin görüşünü alınız. Sağlık kuruluşu, alanında uzman hekim kadrosu, güncel endoskopik ekipmanları ve deneyimli hemşirelik ekibi ile alt gastrointestinal sistem hastalıklarının tanı ve tedavisinde hastalarımıza güvenilir bir sağlık hizmeti sunmayı sürdürmektedir. Rektoskopi, anoskopi ve fleksibl sigmoidoskopi başta olmak üzere tüm endoskopik tetkikleri uluslararası kılavuz standartlarında uygulayan Gastroenteroloji Kliniği, sağlık yolculuğunuzun her adımında yanınızda olmayı hedeflemektedir.
