Krup Hastalığı

Krup hastalığı, özellikle küçük çocuklarda görülen ve geceleri aniden başlayan havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve nefes alırken duyulan tiz bir ıslık sesiyle kendini belli eden üst solunum yolu rahatsızlığıdır. Genellikle viral kaynaklı olan bu tablo, soluk borusunun üst kısmı ile ses tellerinin bulunduğu bölgede gelişen ödem nedeniyle ortaya çıkar. Aileler tarafından çoğu zaman korkutucu bir gece olarak hatırlanır çünkü çocuk yatağına sağlıklı görünümde girer, gece yarısı ise sanki köpek havlamasına benzeyen bir öksürükle uyanır.

Krup, tek bir hastalık olmaktan çok belirli bir klinik tabloyu tanımlar ve altında farklı virüsler bulunabilir. Olguların büyük bölümü hafif seyirli olup evde alınan basit önlemlerle birkaç gün içinde geriler. Ancak küçük bir grupta solunum sıkıntısı belirginleşir ve hastane değerlendirmesi gerekir. Bu yazıda krup hastalığının kimlerde sık görüldüğü, hangi belirtilerle kendini gösterdiği, hangi nedenlerden kaynaklandığı, tanı yöntemleri, olası komplikasyonları ve doktora ne zaman başvurulması gerektiği konularına ayrıntılı olarak değinilecektir.

Kimlerde Görülür?

Krup hastalığı en sık altı ay ile altı yaş arasındaki çocuklarda görülür. Belirti yoğunluğunun en sık gözlendiği yaş aralığı ise bir ile üç yaş arasıdır. Bu yaş grubundaki çocukların soluk yolları erişkinlere göre çok daha dar olduğundan, küçük bir ödem bile hava akımını belirgin biçimde daraltabilir. Beş yaşından sonra hastalığın sıklığı azalır, okul çağında ise nadir görülür.

Erkek çocuklarda kız çocuklarına oranla biraz daha sık ortaya çıktığı bilinmektedir. Mevsimsel olarak sonbahar sonu ve kış aylarında belirgin artış gösterir. Bu dönemde solunum yolu virüslerinin toplum içinde yaygınlaşması, kreş ve anaokulu gibi kapalı ortamlarda bulunan çocukların hastalığa yakalanma olasılığını yükseltir.

Bazı çocuklarda krup tablosu tekrar tekrar görülebilir. Tekrarlayan krup, özellikle alerjik bünyeli ya da hava yolu duyarlılığı yüksek çocuklarda daha sık karşımıza çıkar. Astım öyküsü olan ailelerde doğan çocuklarda, sigara dumanına maruz kalan çocuklarda ve doğuştan hava yolu darlığı bulunan bebeklerde de hastalığın daha ağır seyretme eğilimi vardır.

Erişkinlerde krup tablosu son derece nadir görülür ve görüldüğünde de farklı bir klinik tablo eşliğinde değerlendirilir. Bu nedenle krup, esas olarak küçük yaş grubunun rahatsızlığı olarak tanımlanır. Bir ailede birden fazla çocuk varsa, bir çocuğun geçirdiği viral solunum yolu enfeksiyonu kardeşlerine bulaşabilir; ancak her çocukta krup tablosu gelişmeyebilir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Krup hastalığının en karakteristik belirtisi havlar tarzda öksürüktür. Bu öksürük, sıradan bir soğuk algınlığı öksürüğünden farklı olarak metalik, sert ve oldukça gürültülüdür. Aileler genellikle bu sesi köpek havlamasına ya da fok sesine benzetir. Öksürük, çoğu zaman gece yarısı saatlerinde aniden başlar ve çocuğu uykudan uyandırır.

Öksürüğe ses kısıklığı eşlik eder. Ses tellerinin bulunduğu bölgedeki ödem nedeniyle çocuğun ağlama sesi kalınlaşır, bazen tamamen kısık bir hal alır. Bunun yanında nefes alırken duyulan tiz, ıslık benzeri bir ses olan stridor da tabloya eklenebilir. Stridor, hava yolu daralmasının önemli bir göstergesidir ve şiddeti hastalığın ağırlığı hakkında bilgi verir.

Krup tablosunda görülen başlıca belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Havlar tarzda, sert ve metalik öksürük
• Nefes alırken duyulan tiz ıslık sesi (stridor)
• Ses kısıklığı ya da kalın ağlama sesi
• Hafif ya da orta düzeyde ateş
• Burun akıntısı ve burun tıkanıklığı
• Hızlı ve yüzeysel solunum
• Huzursuzluk ve ağlama nöbetleri

Belirtiler genellikle akşam saatlerinde belirginleşir ve gece boyunca artar. Sabah saatlerinde çocuk gün içinde daha rahat görünebilir, ancak ertesi gece şikayetler tekrar yoğunlaşabilir. Hastalık tipik olarak üç ile beş gün sürer. Hafif olgularda ateş düşüktür ya da hiç görülmez; orta ve ağır olgularda ise göğüs kafesinde içe çekilme, burun kanatlarında açılma ve dudaklarda morarma gibi solunum sıkıntısı bulguları ortaya çıkabilir.

Nedenleri Nelerdir?

Krup hastalığının nedenlerinin büyük çoğunluğunu virüsler oluşturur. En sık karşılaşılan etken parainfluenza virüsüdür ve özellikle birinci tipi olguların önemli bir bölümünden sorumludur. Bunun dışında respiratuvar sinsityal virüs (RSV), influenza A ve B virüsleri, adenovirüs ve bazı koronavirüs türleri de krup tablosuna yol açabilir.

Viral etkenler üst solunum yoluna yerleşerek ses tellerinin hemen altındaki bölgede iltihaplanmaya neden olur. Bu bölgedeki dokular küçük çocuklarda zaten dar olduğundan, oluşan ödem hava akımını belirgin biçimde kısıtlar. Hava yolundan geçen havanın bu daralmış bölgeden hızla geçmek zorunda kalması, krupun karakteristik seslerinin ortaya çıkmasına neden olur.

Daha nadir olmakla birlikte bakteriyel kaynaklı krup tabloları da görülebilir. Bakteriyel trakeit olarak adlandırılan bu durum, daha ağır seyirli olup yoğun bakım takibi gerektirebilir. Bazı çocuklarda ise enfeksiyon olmadan ortaya çıkan, alerjik zeminli krup atakları görülebilir. Bu tabloya spazmodik krup adı verilir ve genellikle gece aniden başlar, kısa süre içinde geriler.

Krup gelişimini kolaylaştıran bazı etkenler de mevcuttur. Sigara dumanına maruziyet, kalabalık ortamlar, sık geçirilen üst solunum yolu enfeksiyonları, mevsim geçişleri ve düşük nem oranı hastalık riskini artırabilir. Bağışıklık sistemi henüz tam olarak gelişmemiş küçük çocukların viral etkenlerle daha sık karşılaşması da hastalığın bu yaş grubunda yoğunlaşmasının önemli nedenlerinden biridir.

Tanı Nasıl Konulur?

Krup hastalığının tanısı büyük ölçüde klinik değerlendirmeye dayanır. Hekim, çocuğun öyküsünü ve fizik muayene bulgularını birlikte ele alarak tanıya ulaşır. Havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve stridor üçlüsünün bir arada bulunması tipik bir krup tablosunu düşündürür. Çoğu olguda ek bir tetkike gerek kalmadan tanı konulabilir.

Muayene sırasında hekim, çocuğun solunum hızını, kalp atımını, oksijen düzeyini ve genel görünümünü değerlendirir. Göğüs kafesinde çekilme olup olmadığı, dudak renginin durumu, çocuğun bilinç düzeyi ve beslenme isteği gibi pek çok ayrıntı tablonun ağırlığını belirlemekte yol göstericidir. Hastalığın şiddeti hafif, orta ve ağır olarak sınıflandırılır; bu sınıflama tedavi planını doğrudan etkiler.

Bazı durumlarda ek tetkikler gerekebilir. Tanıyı destekleyen ya da krupu taklit edebilecek başka tabloları dışlayan başlıca yöntemler şunlardır:

• Boyun yumuşak doku röntgeni
• Oksijen satürasyonunun ölçülmesi
• Tam kan sayımı
• Viral solunum yolu paneli
• Gerektiğinde akciğer grafisi

Boyun röntgeninde soluk borusunun üst kısmında görülen ve kalem ucuna benzetilen daralma görüntüsü krup tablosunu desteklemekle birlikte tanı için zorunlu bir bulgu değildir. Hekim, yabancı cisim aspirasyonu, epiglotit (gırtlak kapağı iltihabı) ve bademcik apseleri gibi acil müdahale gerektiren durumları dışlamak amacıyla bazen ek görüntüleme yöntemlerinden faydalanır. Tanı süreci, çocuğun yaşına ve klinik durumuna göre kişiselleştirilir.

Komplikasyonlar Nelerdir?

Krup olgularının büyük çoğunluğu hafif seyirli olup belirgin bir komplikasyon gelişmeden geçer. Ancak küçük bir hasta grubunda hava yolu daralmasının ilerlemesi, ek enfeksiyonların eklenmesi ya da altta yatan başka rahatsızlıkların varlığı nedeniyle daha ağır tablolar gözlenebilir. Bu nedenle hastalığın seyrinin yakından izlenmesi önem taşır.

En ciddi komplikasyon, hava yolunda gelişen belirgin daralmaya bağlı solunum yetmezliğidir. Hava akımının yeterince sağlanamadığı durumlarda kanda oksijen düzeyi düşer ve karbondioksit birikir. Bu durum çocuğun bilincinde değişikliklere, yorgun bir görünüme ve solunum çabasında ileri derecede artışa yol açabilir. Böyle olgularda acil müdahale ve yoğun bakım takibi gerekir.

Krup tablosunun gidişatında karşılaşılabilecek başlıca komplikasyonlar arasında şunlar yer alır:

• Solunum yetmezliği gelişmesi
• Bakteriyel trakeit eklenmesi
• Orta kulak iltihabı
• Akciğer enfeksiyonu (pnömoni)
• Beslenme güçlüğüne bağlı sıvı kaybı

Bakteriyel trakeit, soluk borusunun bakteriyel olarak ikincil enfekte olmasıdır ve ateşin yükselmesi, genel durumun bozulması ve solunum sıkıntısının hızlı şekilde artması ile kendini gösterir. Bu tablo yoğun bakım koşullarında damar yolundan antibiyotik tedavisi ve yakın izlem gerektirir. Krup geçiren çocuklarda ayrıca dehidratasyon (sıvı kaybı) gelişebilir. Öksürük ve hızlı solunum nedeniyle vücuttan kaybedilen sıvı ile birlikte çocuğun yeterince beslenememesi bu durumu kolaylaştırır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Krup hastalığı çoğu zaman evde alınan basit önlemlerle geçse de bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Çocuğunuzda nefes almakta belirgin güçlük, dudaklarda ya da tırnak yataklarında morarma, göğüs kafesinde içe doğru çekilme görüyorsanız zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Çocuğunuzun konuşurken ya da yutkunurken zorlanması da önemli bir uyarı işaretidir.

Nefes alırken duyulan stridor sesinin sadece ağlama sırasında değil dinlenme halinde de duyulması, tablonun ağırlaştığını gösterebilir. Aşırı uykuya meyil, uyandırılmakta zorlanma, beslenmeyi reddetme ve idrar miktarında belirgin azalma gibi bulgular karşısında hemen profesyonel destek aramanız önerilir. Ateşin yüksek seyretmesi ve uygulanan ateş düşürücülere yeterli yanıt vermemesi de değerlendirme gerektiren durumlardandır.

Daha hafif belirtileri olan çocuklarda bile şikayetlerin üç ile dört günden uzun sürmesi, gündüz saatlerinde de devam etmesi ya da her gece tekrarlayarak ağırlaşması halinde mutlaka bir hekime başvurulmalıdır. Bir yaş altı bebeklerde, doğuştan kalp ya da akciğer hastalığı olan çocuklarda ve bağışıklık sistemi zayıf olan çocuklarda krup tablosunun daha ağır seyredebileceği unutulmamalıdır. Bu gruplarda erken değerlendirme büyük önem taşır.

Daha önce krup geçiren ve atakları tekrarlayan çocukların aileleri için hekimleri tarafından bir eylem planı oluşturulması faydalı olur. Bu plan sayesinde gece yarısı başlayan ataklarda hangi adımların atılacağı, hangi belirtilerin uyarı niteliği taşıdığı ve ne zaman hastaneye gidilmesi gerektiği daha net şekilde belirlenmiş olur. Krup ataklarında soğuk dış havaya kısa süreli çıkışın bazı çocuklarda rahatlama sağladığı bildirilmekle birlikte, bu uygulama hekim önerisi olmadan tek başına yeterli bir yaklaşım olarak değerlendirilmemelidir.

Son Değerlendirme

Krup hastalığı, küçük çocuklarda sık görülen, gece aniden başlayan havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve nefes alırken duyulan tiz sesle tanınan viral kaynaklı bir üst solunum yolu rahatsızlığıdır. Olguların büyük bölümü hafif seyirli olup birkaç gün içinde geriler; ancak hava yolu daralmasının ilerlediği durumlarda hızlı müdahale gerekebilir. Belirtilerin tanınması, ağırlık derecesinin doğru değerlendirilmesi ve gerektiğinde zamanında sağlık kuruluşuna başvurulması, hastalığın sorunsuz şekilde atlatılmasında belirleyici unsurdur.

Krup hastalığı gibi tablolarda ileri görüntüleme yöntemleri, güncel yaklaşımlar ve bütüncül bir bakış açısı birlikte değerlendirilir. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa bir uzman hekime başvurarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.