Ventilatör İlişkili Akciğer Hasarı (VILI), solunum cihazına (mekanik ventilatör) bağlı olan hastaların akciğerlerinde, cihazın hava basıncı veya hacmi nedeniyle meydana gelen bir doku zedelenmesi durumudur. Yoğun bakımda solunum desteği alan kişilerde, akciğerlerin aşırı şişmesi veya cihazın verdiği hava akışının yarattığı stres nedeniyle akciğer dokusunda iltihaplanma ve fonksiyon kaybı yaşanabilir. Bu durum, hastanın kendi akciğer hastalığının ötesinde, dışarıdan verilen solunum desteğinin yan etkisi olarak ortaya çıkar.
Kimlerde Görülür?
Bu durum genellikle yoğun bakım ünitelerinde uzun süreli solunum cihazına ihtiyaç duyan kişilerde gelişir. Özellikle akciğerleri zaten zayıflamış veya iltihaplanmış (zatürre gibi) olan hastalar daha büyük risk altındadır. Solunum cihazına bağlı kalma süresi uzadıkça, akciğerlerin hasar görme ihtimali artış gösterir. Akciğer sertleşmesi yaşayan, vücut kitle indeksi çok yüksek olan veya kronik akciğer hastalığı bulunan kişilerde bu hasarın gelişme riski diğerlerine göre daha yüksek olabilir. Ayrıca, solunum cihazı ayarlarının hastanın o anki akciğer kapasitesine göre çok agresif şekilde yapıldığı durumlarda da bu sorunla karşılaşılabilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Ventilatör ilişkili akciğer hasarı, genellikle hastanın makineye uyumunun bozulmasıyla kendini belli eder. En yaygın belirtiler arasında kandaki oksijen seviyesinin aniden düşmesi (hipoksemi) ve solunum cihazının hastaya hava verirken daha fazla basınç uygulamaya başlaması yer alır. Kişinin akciğerlerinden gelen seslerde değişiklikler olabilir; genellikle hırıltı veya akciğerin alt kısımlarında hava girişinin azaldığına dair bulgular doktorlar tarafından fark edilir. Ayrıca, akciğerlerin esnekliğini kaybetmesi nedeniyle cihazın ekranında izlenen basınç değerleri yükselir. Hastanın tansiyonunda dengesizlikler, kalp atış hızında artış ve vücudun genelinde ödem (sıvı toplanması) gibi belirtiler de bu hasara eşlik edebilir. Kendi kendine nefes alamayan veya bilinci kapalı olan hastalarda bu belirtileri sadece monitördeki veriler ve yapılan tetkikler ele verir.
Tanı Nasıl Konulur?
Tanı koymak için doktorlar genellikle hastanın solunum cihazındaki verilerini ve akciğer filmlerini birlikte değerlendirir. Akciğer grafisi veya bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları, akciğerlerde yeni gelişen sıvı birikimi, doku yoğunlaşması veya hava kaçaklarını göstermek için kullanılır. Kandaki oksijen ve karbondioksit değerlerini ölçen kan gazı testleri, akciğerlerin ne kadar verimli çalıştığını anlamak adına oldukça değerlidir. Doktorlar, solunum cihazının uyguladığı basınçları ve akciğerin bu basınca verdiği tepkiyi (akciğer kompliyansı olarak adlandırılan esneklik ölçümü) sürekli takip eder. Eğer hastanın solunum değerlerinde açıklanamayan bir kötüleşme varsa, bu durum genellikle ventilatör kaynaklı bir hasar olduğunun güçlü bir işaretidir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Bu hasar ilerlediğinde, akciğerlerin içinde hava baloncukları oluşabilir ve bu hava akciğer dışına, göğüs boşluğuna sızarak akciğerin sönmesine (pnömotoraks) yol açabilir. Akciğer dokusundaki iltihaplanma süreci, vücudun diğer organlarına da yayılarak çoklu organ yetmezliğine zemin hazırlayabilir. Uzun süre solunum cihazında kalmak, akciğerlerde kalıcı yara dokusu (fibrozis) gelişmesine neden olabilir, bu da hastanın iyileşme sürecinden sonra bile nefes darlığı çekmesine yol açabilir. Ayrıca, solunum cihazı kaynaklı bu hasar, hastanın makineden ayrılma (entübasyondan çıkma) sürecini ciddi oranda zorlaştırır ve hastanede yatış süresini uzatır.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Bu hastalık bulaşıcı değildir; herhangi bir mikroptan veya virüsten kaynaklanmaz. Tamamen tıbbi bir uygulama olan mekanik solunum desteğinin, akciğer dokusu üzerinde yarattığı fiziksel baskıdan kaynaklanan bir yan etkidir. Dolayısıyla, kişiden kişiye geçmesi veya çevreden bulaşması söz konusu değildir. Bu durum, tamamen hastanın akciğer dokusunun kendisine verilen havaya veya basınca karşı gösterdiği biyolojik tepkiyle ilgilidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Bu durum zaten yoğun bakım ortamında ve doktor gözetiminde izlenen bir süreç olduğu için, hasta yakınlarının kendi başlarına fark edebilecekleri bir durum değildir. Ancak, yoğun bakımda yatan yakınınızın durumunda ani bir kötüleşme, monitörlerde sürekli alarm sesi veya doktorların "akciğerlerde zorlanma" gibi ifadeleri, bu riskin değerlendirildiğini gösterir. Eğer evde kullanılan bir solunum cihazı varsa ve hasta nefes darlığı çekiyor, dudaklarında morarma oluyor veya cihazın basınç alarmları hiç susmuyorsa, vakit kaybetmeden 112 acil servisi aranmalı veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Son Değerlendirme
Ventilatör ilişkili akciğer hasarı, kritik hastaların bakımında karşılaşılan en zorlu durumlardan biridir. Modern yoğun bakım yaklaşımları, akciğerleri koruyucu solunum stratejileri (düşük basınçlı ve düşük hacimli hava desteği) uygulayarak bu hasarı en aza indirmeyi hedefler. Koru Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon bölümü uzmanları, solunum cihazına bağlı hastaların akciğerlerini korumak için sürekli takip ve kişiselleştirilmiş ayarlar ile bu riskleri yönetmektedir. Önemli olan, solunum desteğinin hastanın ihtiyacına göre en hassas şekilde ayarlanmasıdır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
