Pnömomediastinum, göğüs kafesinin tam ortasında, iki akciğer arasında kalan boşlukta (mediastinum) hava birikmesi durumudur. Normalde bu bölgede hava bulunmaması gerekir; ancak akciğerlerden veya soluk borusundan sızan hava bu aralığa dolduğunda basınç oluşturarak kişide rahatsızlık hissi yaratabilir. Genellikle vücuttaki hava basıncının aniden yükseldiği zorlanmalar sonucunda ortaya çıkar ve çoğu durumda vücut bu havayı zamanla kendi kendine emerek temizleyebilir.
Kimlerde Görülür?
Pnömomediastinum her yaş grubunda görülebilse de, genellikle 15 ile 35 yaş arasındaki genç yetişkinlerde daha sık rastlanır. Özellikle astım gibi kronik solunum yolu rahatsızlığı olan kişilerde, akciğer dokusu daha hassas olduğu için bu durumun gelişme ihtimali daha yüksektir. Ayrıca yoğun fiziksel efor sarf eden sporcularda veya şiddetli öksürük krizi geçiren kişilerde akciğer içindeki hava keseciklerinin zorlanması sonucu ortaya çıkabilir. Çocuklarda ise genellikle yabancı cisim yutma veya şiddetli kusma gibi ani basınç değişiklikleri tetikleyici olabilir. Sigara kullanımı, akciğer dokusunun yapısını zayıflatarak bu durumun gelişmesine zemin hazırlayan en önemli çevresel etkenlerden biridir. Bazı durumlarda ise hiçbir belirgin hastalık geçmişi olmayan sağlıklı bireylerde, sadece şiddetli bir hapşırık veya ıkınma sonrasında bile pnömomediastinum gelişebilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Pnömomediastinumun en tipik belirtisi, göğüs kafesinin tam merkezinde hissedilen şiddetli ve genellikle batıcı tarzda göğüs ağrısıdır. Bu ağrı bazen boyna, bazen de sırta doğru yayılabilir; kişi nefes alırken veya yutkunurken ağrının arttığını ifade edebilir. Bir diğer yaygın bulgu, boyun bölgesinde hissedilen şişlik veya dokunulduğunda derinin altında hava kabarcığı varmış gibi gelen "çatırtı" hissidir (buna tıp dilinde deri altı amfizemi denir). Kişilerde nefes darlığı, ses kısıklığı veya boğazda bir düğümlenme hissi de sıklıkla görülür. Bazı hastalarda yutkunma güçlüğü ve boğaz ağrısı gibi belirtiler de tabloya eklenebilir. Eğer biriken hava miktarı fazlaysa, kalp atışlarıyla senkronize olan özel bir ses (Hamman belirtisi) dinleme esnasında duyulabilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Tanı süreci genellikle fiziksel muayene ile başlar. Doktor, göğüs kafesini dinleyerek ve boyun bölgesini elle muayene ederek hava birikimini tespit etmeye çalışır. Kesin tanı ise radyolojik görüntüleme yöntemleriyle konulur. Akciğer grafisi (röntgen), göğüs boşluğundaki hava boşluklarını göstermede ilk başvurulan yöntemdir. Eğer röntgen sonuçları yeterince net değilse veya hava birikiminin kaynağını tam olarak belirlemek gerekirse, bilgisayarlı tomografi (BT) çekilir. Bilgisayarlı tomografi, havanın tam olarak nereden sızdığını ve çevre dokulara ne kadar baskı yaptığını detaylı bir şekilde gösterir. Ayrıca kandaki oksijen seviyesini ölçmek ve vücudun genel durumunu anlamak için bazı kan tahlilleri de istenebilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Pnömomediastinum çoğu zaman kendiliğinden iyileşen bir durum olsa da, bazı durumlarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En büyük risk, biriken havanın kalp ve büyük damarlar üzerinde aşırı baskı oluşturmasıdır. Eğer hava miktarı çok fazlaysa, kalbin kanı pompalamasını zorlaştırabilir; bu da tansiyon düşüklüğü ve ciddi solunum sıkıntısına neden olabilir. Buna ek olarak, hava boyun bölgesinden vücudun diğer bölümlerine doğru ilerleyebilir ve yaygın deri altı amfizemi oluşturabilir. Çok nadir durumlarda, hava sızıntısı devam ederse akciğerin dış zarları arasına hava dolması (pnömotoraks) durumu gelişebilir ki bu durum acil müdahale gerektirir. Ancak bu tür ciddi komplikasyonlar genellikle altta yatan başka bir ağır akciğer hastalığı olan kişilerde görülür.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Pnömomediastinum bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu durum, kişinin kendi vücut yapısındaki fiziksel bir mekanizma sonucu oluşur; dolayısıyla insandan insana geçmesi veya herhangi bir dış kaynaktan bulaşması mümkün değildir. Bu durum, akciğer içindeki hava keseciklerinin (alveoller) aşırı basınç nedeniyle yırtılması ve havanın göğüs boşluğuna sızmasıyla meydana gelir. Yani bu bir enfeksiyon değil, tamamen mekanik bir olaydır. Aileden genetik olarak geçiş göstermez, ancak akciğer yapısının doğuştan hassas olduğu ailevi durumlarda benzer yatkınlıklar görülebilir. Kısacası, çevrenizdeki insanlara bulaştırmanız veya dışarıdan kapmanız söz konusu değildir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Göğüs kafesinizde aniden başlayan, nefes alırken şiddetlenen bir ağrı hissediyorsanız vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Özellikle ağrıyla birlikte nefes darlığı, sesinizde değişiklik, boynunuzda şişlik veya yutkunma güçlüğü yaşıyorsanız bu durumu hafife almamalısınız. Her ne kadar pnömomediastinum bazen hafif seyretse de, kalp krizi veya akciğer sönmesi gibi acil müdahale gerektiren diğer durumlarla belirtileri benzerlik gösterebilir. Eğer yakın zamanda şiddetli bir öksürük krizi, kusma, ağır bir fiziksel aktivite veya göğüs travması yaşadıysanız, doktorunuza bu durumu mutlaka belirtmelisiniz. Erken teşhis, olası risklerin önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır.
Son Değerlendirme
Pnömomediastinum, doğru takip edildiğinde genellikle korkulacak bir durum değildir. Koru Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon bölümü olarak, bu tür durumlarda önceliğimiz hastanın solunum fonksiyonlarını dengede tutmak ve ağrısını yönetmektir. Çoğu hasta, hastane ortamında kısa süreli bir gözlem ve istirahat ile herhangi bir cerrahi müdahaleye gerek kalmadan iyileşme sürecine girer. Önemli olan, vücudun kendi kendini onarmasına izin verirken, havanın sızmasına neden olan tetikleyici faktörleri kontrol altına almaktır. Sağlıklı bir yaşam için akciğer sağlığınızı korumak, sigaradan uzak durmak ve ani basınç artışına neden olacak zorlayıcı hareketlerden kaçınmak her zaman en güvenli yaklaşımdır.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
