Plevral ampiyem, akciğer zarları arasındaki boşlukta enfeksiyon nedeniyle iltihaplı sıvı birikmesi durumudur. Genellikle akciğer iltihabı (zatürre) gibi bir enfeksiyonun ardından, akciğer zarındaki boşluğa bakterilerin yerleşmesi ve burada irin (iltihaplı sıvı) oluşturmasıyla gelişir. Bu hastalık, göğüs kafesi içinde ciddi bir enfeksiyon alanı yarattığı için kişide nefes darlığı, ateş ve şiddetli göğüs ağrısı gibi belirtilerle kendini gösterir.
Kimlerde Görülür?
Plevral ampiyem her yaş grubunda görülebilmekle birlikte, bazı kişilerde bu hastalığa yakalanma riski daha yüksektir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, kronik akciğer hastalığı bulunanlar ve şeker (diyabet) hastaları risk altındadır. Yaşlı bireylerde ve uzun süre yatağa bağlı kalan kişilerde de bu durumla daha sık karşılaşılır. Ayrıca, yakın zamanda akciğer ameliyatı geçirenler veya göğüs bölgesine darbe alanlar için de bir risk faktörü oluşabilir. Alkol ve madde kullanımı gibi genel vücut direncini düşüren alışkanlıklar, vücudun enfeksiyonlarla savaşma yeteneğini azalttığı için ampiyem riskini artırır. Ağız ve diş sağlığı kötü olan kişilerde, ağız içindeki bakterilerin nefes borusuna kaçması sonucu gelişen zatürreler de ilerleyen süreçte plevral ampiyeme yol açabilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Hastalığın belirtileri genellikle bir zatürre sürecini takip eder. Kişilerde en sık görülen şikayet, nefes alırken göğüste hissedilen batma tarzında ağrıdır. Bununla birlikte, geçmeyen ve düşmeyen yüksek ateş, titreme ve gece terlemeleri oldukça yaygındır. Hastalar derin nefes alırken zorlandıklarını, göğüs kafeslerinde bir ağırlık veya baskı olduğunu sıkça dile getirirler. İştahsızlık, halsizlik ve buna bağlı olarak gelişen kilo kaybı da sıklıkla eşlik eder. Öksürük, başlangıçta kuru olabilir ancak enfeksiyon ilerledikçe balgamlı bir hal alabilir. Eğer enfeksiyon çok ilerlemişse, kandaki oksijen seviyesinin düşmesine bağlı olarak dudaklarda veya tırnak yataklarında hafif morarmalar görülebilir. Nefes darlığı, özellikle hareket halindeyken veya düz yatarken hastaları oldukça rahatsız eder.
Tanı Nasıl Konulur?
Tanı süreci, hastanın şikayetlerinin dinlenmesi ve ardından yapılan fiziksel muayene ile başlar. Doktor, stetoskop ile akciğer seslerini dinlediğinde, sıvı biriken bölgede nefes seslerinin azaldığını veya hiç duyulmadığını fark eder. Kesin teşhis için genellikle akciğer röntgeni veya bilgisayarlı tomografi (BT) istenir. Bu görüntüleme yöntemleri, akciğer zarındaki sıvının miktarını ve yerini net bir şekilde gösterir. Tanıyı doğrulamak ve enfeksiyona neden olan bakteriyi belirlemek için "torakosentez" adı verilen bir işlemle, göğüs boşluğundan iğne yardımıyla bir miktar sıvı alınır. Alınan bu sıvı laboratuvar ortamında incelenir; rengine, kıvamına ve içindeki hücre yapısına bakılır. Ayrıca, sıvıdan alınan örnek kültür testine gönderilerek hangi antibiyotiğin tedavi için daha etkili olacağı belirlenir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Tedavi edilmeyen veya geç kalınan ampiyem vakalarında ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. En önemli komplikasyon, akciğer zarlarının kalınlaşması ve sertleşmesidir; bu durum akciğerin genişleme kapasitesini kısıtlar ve kalıcı nefes darlığına neden olabilir. Enfeksiyonun olduğu bölgede oluşan yapışıklıklar, akciğerin fonksiyonunu tam olarak yerine getirmesini engeller. Nadiren de olsa, enfeksiyon göğüs duvarına doğru ilerleyerek dışarıya açılan bir yol (fistül) oluşturabilir. Kan zehirlenmesi (sepsis) gibi tüm vücudu etkileyen ağır tablolar ise en ciddi riskler arasındadır. Ayrıca, akciğer dokusunda kalıcı hasar veya apseler oluşabilir, bu da iyileşme sürecini oldukça uzatır.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Plevral ampiyem, kişiden kişiye bulaşan bir hastalık değildir; yani nezle veya grip gibi çevrenizdeki insanlardan size geçmez. Bu durum, vücudunuzun kendi içindeki bir enfeksiyonun, akciğer zarları arasındaki boşluğa yayılmasıyla oluşur. Genellikle zatürre, akciğer apsesi veya ameliyat sonrası gelişen komplikasyonlar ana kaynaklardır. Yani, bir başkasının öksürüğüyle veya hapşırığıyla bu hastalığı almazsınız. Enfeksiyonun kaynağı, genellikle ağız ve boğaz florasında bulunan bakterilerin akciğere inmesi veya vücudun başka bir yerindeki enfeksiyonun kan yoluyla akciğer zarına ulaşmasıdır. Özetle; ampiyem, kişinin kendi vücut savunmasının bir enfeksiyonla baş edemeyip bu enfeksiyonun kontrolsüz büyümesiyle ortaya çıkan bir sonuçtur.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Özellikle geçmeyen bir zatürre öykünüz varsa ve antibiyotik kullanmanıza rağmen ateşiniz düşmüyorsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Nefes alırken göğsünüzde saplanan bir ağrı hissediyorsanız, nefes darlığınız her geçen gün artıyorsa veya genel durumunuzda ciddi bir bozulma, aşırı halsizlik gözlemliyorsanız bu durumu hafife almamalısınız. Özellikle gece terlemeleriyle birlikte devam eden öksürük ve göğüs ağrısı, akciğer zarlarındaki bir sorunun habercisi olabilir. Erken teşhis, enfeksiyonun akciğer zarlarında kalıcı hasar bırakmadan tedavi edilmesini sağlar.
Son Değerlendirme
Plevral ampiyem, ciddiye alınması gereken ve uzman gözetiminde tedavi edilmesi gereken bir durumdur. Erken aşamada antibiyotik tedavisi ve gerekirse göğüs boşluğundaki sıvının boşaltılması (drenaj) ile hastaların büyük çoğunluğu sağlıklı bir şekilde iyileşme sürecine girer. Tedavi sürecinde hekimin önerdiği ilaçları düzenli kullanmak, beslenmeye dikkat etmek ve istirahat etmek iyileşmeyi hızlandırır. Akciğer sağlığınızı korumak için sigara gibi zararlı alışkanlıklardan uzak durmak ve bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak en temel savunma mekanizmanızdır. Unutmayın, göğüs bölgesindeki hiçbir ağrı veya nefes problemi göz ardı edilmemelidir.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
