Periodontit, diş etini destekleyen dokuların (periodontal ligament, alveoler kemik, sement) iltihaplı ve yıkıcı tutulumu ile karakterize kronik bir ağız sağlığı hastalığıdır. Gingivitin ilerlemesi sonucu gelişir; tedavi edilmediğinde diş kaybına yol açar. Aynı zamanda diyabet, kardiyovasküler hastalık ve gebelik komplikasyonları gibi sistemik etkilere sahip olabileceği gösterilmiştir.
Periodontit toplumda yaygın bir hastalıktır; özellikle yetersiz ağız hijyeni olan ve sigara kullanan bireylerde sık görülür. Erken tanı ve uygun tedavi ile diş kaybının önüne geçilebilir.
Periodontit Nedir?
Diş eti hattının altında biriken bakteriyel plak ve toksinler, periodontal cep oluşumu, periodontal ligament hasarı ve alveoler kemik kaybına yol açar. Bu süreç dişin sallanması ve sonunda kaybına neden olur.
Sınıflandırma (2017 yeni klasifikasyon):
- Periodontal sağlık ve diş eti hastalıkları (gingivit dahil)
- Periodontit: Stage (I-IV) ve Grade (A-C) sistemi ile şiddet ve hız sınıflanır.
- Sistemik hastalık ilişkili periodontit
- Nekrotizan periodontal hastalıklar
- Apse ve endo-periodontal lezyonlar
Periodontit Belirtileri
Klinik tablo:
- Diş eti çekilmesi
- Diş eti cebinin derinleşmesi
- Kanama, kızarıklık, şişlik
- Diş eti hassasiyeti
- Diş sallanması
- Diş etinden iltihaplı akıntı (pü)
- Ağız kokusu (halitozis)
- Diş arasında boşluk oluşumu
- Diş pozisyonunda değişme
- Çiğneme zorluğu
- Diş eti çekilmesine bağlı estetik bozulma
- Soğuk-sıcaklığa hassasiyet
- İleri olgularda diş kaybı
Periodontit Nedenleri
Etyoloji çok faktörlüdür:
- Bakteriyel plak (Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia, Treponema denticola gibi anaeroblar)
- Diş taşı (tartar)
- Kötü ağız hijyeni
- Sigara ve tütün
- Diyabet
- İmmün yetmezlik
- Genetik yatkınlık
- Hormonal değişiklikler
- Stres
- Beslenme yetersizlikleri
- İlaçlar (ilaca bağlı gingival büyüme)
- Diş hatalı yerleşimi
- Bruksizm
- Sistemik hastalıklar
- Yetersiz diş hekimi takibi
- Hatalı restorasyonlar
Risk Faktörleri
- Yetersiz ağız hijyeni
- Sigara kullanımı
- Diyabet
- HIV ve immün yetmezlik
- Hormonal değişiklikler
- Genetik yatkınlık
- İleri yaş
- Stres
- Sosyoekonomik dezavantaj
- Yetersiz beslenme
- Önceki periodontit öyküsü
- Otoimmün hastalıklar
- Bazı ilaçlar (siklosporin, fenitoin, kalsiyum kanal blokeri)
- Alkol kullanımı
- Bruksizm
Periodontit Tanısı
- Anamnez: Ağız hijyeni, sigara, sistemik hastalıklar, ilaçlar, aile öyküsü.
- Klinik muayene: Diş eti rengi, kıvamı, kanama, çekilme, dişlerin mobilitesi.
- Periodontal sondalama: Cep derinliği ölçümü, klinik ataşman kaybı.
- Radyografi: Panoramik, periapikal ve gerekirse konik ışın BT ile kemik kaybı değerlendirmesi.
- Mikrobiyolojik testler: Refrakter olgularda.
- Genetik testler: Aile öyküsü olanlarda.
- Sistemik değerlendirme: Diyabet, immün yetmezlik ve diğer hastalıklar için.
- Stage ve Grade belirlenmesi.
- Ayırıcı tanı: Gingivit, ANUG, periodontal apse, endo-periodontal lezyon, sistemik hastalık ilişkili tablolar.
Periodontit Tedavisi
Tedavi multidisipliner ve aşamalıdır.
Faz 1 - Başlangıç tedavisi (etyoloji kontrolü):
- Hasta motivasyonu ve eğitim.
- Profesyonel diş temizliği.
- Subgingival ölçekleme ve kök yüzeyi düzeltme (scaling and root planing).
- Antibakteriyel gargara (klorheksidin).
- Hatalı restorasyonların düzeltilmesi.
- Bruksizm yönetimi.
- Sigarayı bırakma.
- Diyabet kontrolü.
Adjuvan tedaviler:
- Lokal antibiyotik (minoksiklin, doksisiklin jelleri).
- Sistemik antibiyotik (amoksisilin + metronidazol agresif olgular).
- Probiyotikler (kanıt sınırlıdır).
- Lazer tedavileri.
- Düşük doz doksisiklin (host modülasyon).
Faz 2 - Cerrahi tedavi:
- Açık küretaj ve flap operasyonu.
- Periodontal cep eliminasyonu.
- Rejeneratif cerrahi (kemik grefti, membran, büyüme faktörleri).
- Diş eti çekilmesi için mukogingival cerrahi.
- Furkasyon yönetimi.
Faz 3 - Restoratif tedavi:
- Restoratif diş tedavisi.
- Protetik rehabilitasyon.
- Implant tedavisi.
- Ortodontik tedavi.
Faz 4 - İdame ve izlem:
- Düzenli profesyonel temizlik (3-6 ayda bir).
- Ev bakımı eğitimi.
- Hasta motivasyonu.
- Eşlik eden hastalıkların yönetimi.
- Yıllık radyolojik izlem.
Yaşam tarzı değişiklikleri:
- Sigarayı bırakma.
- Diyabet ve sistemik hastalık kontrolü.
- Beslenme dengesi.
- Stres yönetimi.
- Düzenli ağız hijyeni.
Periodontit Komplikasyonları
- Diş kaybı
- Alveoler kemik kaybı
- Estetik bozulma
- Çiğneme ve konuşma sorunları
- Beslenme bozuklukları
- Kronik ağrı
- Periodontal apse
- Periapikal abse
- Sistemik etkiler (diyabet kontrol bozukluğu, kardiyovasküler hastalık)
- Gebelikte preterm doğum riski (ilişki tartışmalıdır)
- Yaşam kalitesinde azalma
- Psikososyal etkilenme
- Yüksek sağlık maliyetleri
Korunma
- Günde iki kez doğru fırçalama.
- Diş ipi ya da interdental fırça.
- Düzenli diş hekimi kontrolleri (yılda 2 kez).
- Profesyonel diş temizliği.
- Sigaranın bırakılması.
- Diyabet kontrolü.
- Beslenme dengesi.
- Stres yönetimi.
- İlaç yan etkilerinin gözden geçirilmesi.
- Aile öyküsünde farkındalık.
- Hamilelikte diş hekimi takibi.
- Çocuklarda ağız hijyeni eğitimi.
- Diş protezi ve aparat bakımı.
- Halk sağlığı kampanyaları.
- Erken belirtilerde başvuru.
Sık Sorulan Sorular
Periodontit geri döner mi? Doku kaybı tam olarak geri dönmez; ancak ilerleme durdurulabilir ve uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir.
Diş kaybı kaçınılmaz mı? Erken tanı ve etkin tedavi ile diş kaybı önlenebilir.
Diş eti çekilmesi nasıl tedavi edilir? Mukogingival cerrahi ve greft uygulamaları ile.
İmplant her hastaya yapılabilir mi? Uygun değerlendirme sonrası seçilmiş hastalarda yapılır.
Sigara periodontiti tetikler mi? Hem oluşumunda hem ilerlemesinde önemli risk faktörüdür.
Diyabet ile ilişkisi nedir? Karşılıklı olumsuz etki vardır; her iki hastalık birbirini olumsuz etkiler.
Gebelikte periodontit zararlı mı? İlişki tartışmalıdır; ancak ağız sağlığının korunması önerilir.
Hangi durumda diş hekimine başvurmalıyım? Diş eti kanaması, çekilme, hassasiyet, ağız kokusu, diş sallanması durumunda bekletmeden başvurun.
