Alerjik astım, vücudun solunum yollarının dışarıdan gelen alerjenlere karşı aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan kronik bir akciğer hastalığıdır. Bu durum, nefes borularının daralmasına, şişmesine ve fazla miktarda sümüksü sıvı (mukus) üretmesine yol açarak kişinin rahat nefes almasını engeller. Genellikle çocukluk çağında belirti vermeye başlasa da, her yaş grubunda ortaya çıkabilen ve kontrol altına alınabilen bir sağlık sorunudur.
Kimlerde Görülür?
Alerjik astım, genellikle bağışıklık sistemi dış etkenlere karşı hassas olan kişilerde görülür. Ailesinde astım, saman nezlesi (alerjik rinit) veya egzama gibi alerjik hastalık öyküsü olan kişilerde bu durumun gelişme ihtimali daha yüksektir. Şehir hayatında yaşayan, hava kirliliğine maruz kalan veya kapalı ortamlarda çok fazla vakit geçiren kişilerde tetikleyicilerle karşılaşma sıklığı arttığı için hastalık daha belirgin hale gelebilir. Çocukluk döneminde erkek çocuklarında kız çocuklarına göre biraz daha sık görülürken, yetişkinlik döneminde bu oran kadınlar lehine değişebilmektedir. Genetik yatkınlığın yanı sıra, erken yaşta geçirilen ağır solunum yolu enfeksiyonları da ilerleyen dönemlerde alerjik astım gelişimi için bir risk faktörü oluşturabilir.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Alerjik astımın en belirgin belirtisi, nefes alıp verirken duyulan ıslık benzeri sestir (hırıltı). Hastalar genellikle göğüslerinde bir baskı veya ağırlık hissettiğinden şikayet ederler. Özellikle gece saatlerinde veya sabaha karşı artan kuru öksürük, hastalığın en önemli habercilerinden biridir. Nefes darlığı, fiziksel aktivite sırasında veya tozlu, dumanlı ortamlara girildiğinde aniden şiddetlenebilir. Bazı kişilerde bu belirtiler sadece bahar aylarında polenlerin artışıyla ortaya çıkarken, bazı kişilerde ev tozu akarları veya evcil hayvan tüyleri nedeniyle yıl boyu sürebilir. Öksürük krizleri bazen o kadar şiddetli olur ki, kişinin konuşmasını veya uyumasını ciddi şekilde zorlaştırabilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Doktorunuz tanı koyarken öncelikle yaşadığınız şikayetleri ve bu şikayetlerin ne zaman ortaya çıktığını detaylıca dinler. Fiziksel muayene sırasında akciğerlerinizi stetoskop ile dinleyerek nefes alışverişinizdeki hırıltıyı değerlendirir. Tanıyı desteklemek için en sık kullanılan yöntem solunum fonksiyon testidir (spirometri). Bu test, ciğerlerinize ne kadar hava alabildiğinizi ve bu havayı ne kadar hızlı dışarı verebildiğinizi ölçer. Eğer solunum testleri yeterli olmazsa, doktorunuz akciğerlerinizin tetikleyicilere karşı ne kadar hassas olduğunu anlamak için provokasyon testleri isteyebilir. Ayrıca kan tahlilleri veya deri üzerindeki alerji testleri (prick test), astımınızın hangi alerjenlerden kaynaklandığını tespit etmeye yardımcı olur.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Alerjik astım kontrol altında tutulmadığında, zamanla akciğer dokusunda kalıcı değişikliklere yol açabilir. En sık karşılaşılan durum, solunum yollarındaki tıkanıklıkların sıklaşması ve hastanın günlük aktivitelerini yapamaz hale gelmesidir. Uykusuzluk, yorgunluk ve genel yaşam kalitesinde ciddi düşüşler yaşanabilir. Ağır astım krizleri, acil müdahale gerektiren ve bazen hastaneye yatışla sonuçlanan riskli durumlara neden olabilir. Uzun süreli tedavi edilmeyen astım, akciğer kapasitesinin zamanla azalmasına ve solunum yetmezliği gibi daha ciddi tabloların gelişmesine zemin hazırlayabilir. Bu nedenle belirtilerin ciddiye alınması ve düzenli doktor takibi büyük önem taşır.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Alerjik astım kesinlikle bulaşıcı bir hastalık değildir. Bir kişiden diğerine hapşırma, öksürme, el teması veya ortak eşya kullanımı yoluyla geçmez. Bu hastalık, kişinin kendi bağışıklık sisteminin çevresindeki bazı maddelere karşı gösterdiği hatalı bir tepkidir. Genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve bağışıklık sisteminin yapısı hastalığın temelini oluşturur. Yani, astımlı bir bireyle aynı ortamda bulunmak veya aynı havayı solumak astım kapmanıza neden olmaz. Hastalığın kökeni dışarıdan gelen bir mikroba değil, kişinin kendi vücudunun alerjenlere karşı verdiği savunma yanıtına dayanır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Eğer nefes darlığınız günlük işlerinizi engelliyorsa, gece öksürükleri yüzünden uykunuz bölünüyorsa veya göğsünüzde sürekli bir baskı hissediyorsanız mutlaka bir göğüs hastalıkları uzmanına görünmelisiniz. Özellikle soğuk hava, egzersiz veya ev temizliği gibi belirli durumlarda nefesinizin açılmadığını fark ediyorsanız, bu astım belirtisi olabilir. Ani gelişen, konuşmanızı engelleyen şiddetli nefes darlığı, dudaklarda morarma veya çok hızlı nefes alıp verme durumlarında hiç vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir. Ayrıca, kullandığınız alerji ilaçları artık şikayetlerinizi hafifletmiyorsa, tedavi planınızın gözden geçirilmesi için doktorunuzla bilgi alın.
Son Değerlendirme
Alerjik astım, doğru yönetildiğinde kişilerin hayat kalitesini bozmadan yaşamalarına izin veren bir durumdur. Önemli olan nokta, hastalığın tetikleyicilerini iyi tanımak ve doktorunuz tarafından düzenlenen tedavi planına sadık kalmaktır. Koru Hastanesi Göğüs Hastalıkları bölümü olarak, solunum yollarınızdaki bu hassasiyeti anlamak ve size uygun bir yol haritası çizmek için yanınızdayız. Düzenli kontroller ve doğru ilaç kullanımıyla, astım belirtilerini en aza indirmek ve nefesinizi rahatlatmak mümkün olabilir.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
