Gömülü diş, çene kemiği içinde veya diş etinin altında kalarak olması gereken zamanda ağız içine çıkamayan dişlere verilen isimdir. Çoğunlukla yirmilik dişlerde (üçüncü azı dişleri) görülse de köpek dişleri veya küçük azı dişleri de çene yapısındaki darlıklar nedeniyle gömülü kalabilir. Dişin çıkması için yeterli boşluğun bulunmaması, çene kemiğinin yapısı veya dişin yanlış yöne doğru sürmesi bu duruma neden olan temel faktörler arasındadır.
Kimlerde Görülür?
Gömülü diş sorunu, özellikle 17 ile 25 yaş arasındaki genç yetişkinlerde çok daha sık karşılaşılan bir durumdur. Genetik yatkınlık, bu sorunun kimlerde görüleceğini belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Eğer anne veya babanızın çene yapısı darsa ve yirmilik dişlerini çektirmek zorunda kaldılarsa, sizin de benzer bir durumla karşılaşma ihtimaliniz yüksektir. Modern insanın beslenme alışkanlıklarının değişmesi ve daha yumuşak gıdalar tüketmesi, çene gelişiminin eskisine göre daha küçük kalmasına yol açmıştır. Bu durum, yirmilik dişlerin yerleşebileceği alanın daralmasına ve dişin gömülü kalmasına sebebiyet verir.
Ayrıca çocukluk döneminde süt dişlerinin erken kaybedilmesi, kalıcı dişlerin yerleşeceği boşluğun kapanmasına ve alttan gelen dişin yanlış yöne sürerek gömülü kalmasına neden olabilir. Bazı kişilerde ise çene kemiği ile diş boyutu arasında uyumsuzluk bulunur; bu kişilerde dişler çeneye sığmaz ve gömülü kalır. Cinsiyet açısından bakıldığında, kadınlarda ve erkeklerde benzer oranlarda görülse de çene yapısı daha küçük olan kişilerde gömülü dişle karşılaşma olasılığı bir miktar daha fazladır.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Gömülü dişler bazen hiçbir belirti vermeden yıllarca çene kemiği içinde sessizce bekleyebilir. Ancak dişin çevresindeki diş eti dokusunda iltihaplanma başladığında veya komşu dişlere baskı yaptığında çeşitli şikayetler ortaya çıkar. En yaygın belirti, dişin bulunduğu bölgede hissedilen zonklayıcı ağrıdır. Bu ağrı bazen kulak bölgesine veya şakaklara kadar yayılabilir.
Diş eti üzerinde şişlik ve kızarıklık, gömülü dişin çevresinde gelişen enfeksiyonun (perikoronit) tipik bir işaretidir. Kişilerde ağzı tam açamama, yutkunma güçlüğü veya ağızda kötü bir tat/koku hissi oluşabilir. Dişin üzerindeki diş eti parçası zaman zaman şişer ve bu bölgeye yemek artıkları kaçtığında iltihap şiddetlenir. Eğer gömülü diş komşu dişin köküne baskı yapıyorsa, o dişte de ağrı ve diş eti çekilmesi gözlemlenebilir. Bazı durumlarda ise çene kemiğinde kist oluşumu nedeniyle yüzde hafif bir şişlik fark edilebilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Gömülü dişin tanısı, rutin diş hekimi muayeneleri sırasında oldukça kolay bir şekilde konulur. Hekim, ağız içi muayenesinde dişin olması gereken yerde olmadığını fark ederse röntgen filmi ister. Diş hekimliğinde kullanılan panoramik röntgenler, tüm dişlerin ve çene kemiğinin tek bir karede görülmesini sağlar. Bu sayede gömülü dişin konumu, açısı ve komşu dişlerin kökleriyle olan ilişkisi net bir şekilde değerlendirilir.
Daha karmaşık vakalarda, yani dişin sinirlere veya sinüs boşluklarına çok yakın olduğu durumlarda, üç boyutlu görüntüleme sağlayan dental bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir. Bu yöntem, dişin tam olarak nerede durduğunu ve çevre dokulara ne kadar baskı yaptığını anlamamızı sağlar. Tanı aşamasında dişin sadece görünürlüğüne değil, çene kemiği içindeki dokulara zarar verip vermediğine de detaylıca bakılır.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Gömülü dişler tedavi edilmediğinde veya düzenli takip edilmediğinde çeşitli sorunlara yol açabilir. En sık rastlanan komplikasyon, dişin üzerini örten diş etinin iltihaplanmasıdır. Bu enfeksiyon sadece diş bölgesinde sınırlı kalmayıp, zamanla çevre dokulara ve boyun bölgesine yayılabilir. Bir diğer sorun ise çürük oluşumudur. Gömülü dişin komşu olduğu sağlam diş, temizlenmesi imkansız bir bölgede olduğu için hızla çürüyebilir ve bu durum her iki dişin de kaybedilmesine neden olabilir.
Dişin etrafında zamanla sıvı dolu keseler (kist) gelişebilir. Bu kistler büyüdükçe çene kemiğini eritebilir ve çene kemiğinin zayıflamasına yol açar. Nadir de olsa, uzun süre müdahale edilmeyen gömülü dişlerin etrafında tümör benzeri oluşumlar gözlemlenebilir. Ayrıca dişin uyguladığı baskı, diğer dişlerin dizilimini bozarak çapraşıklığa (dişlerin üst üste binmesi) neden olabilir.
Nasıl Bulaşır, Nereden Bulaşır?
Gömülü diş, bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu durum, tamamen kişinin anatomik yapısı, çene gelişimi, genetik faktörler ve dişlerin sürme süreciyle ilgili biyolojik bir süreçtir. Bir kişiden diğerine geçmesi veya dışarıdan gelen bir mikropla oluşması mümkün değildir. Tamamen vücudun kendi içindeki diş gelişimi ve yerleşim süreciyle ilgili bir durum olduğundan, herhangi bir hijyen eksikliğinden veya dış etkenden kaynaklanmaz.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Ağzınızın arka bölgesinde geçmeyen bir ağrı veya şişlik hissediyorsanız, vakit kaybetmeden bir diş hekimine görünmelisiniz. Özellikle ağzınızı açarken zorlanıyorsanız veya yutkunurken boğazınızda batma hissi yaşıyorsanız, bu durum bir diş eti enfeksiyonunun habercisi olabilir. Dişlerinizde çapraşıklık başladığını fark ederseniz veya çene hattınızda açıklanamayan bir hassasiyet varsa, panoramik röntgen çektirerek durumunuzu kontrol ettirmek en doğru adım olacaktır.
Hiçbir şikayetiniz olmasa bile, yirmilik dişleriniz henüz çıkmadıysa veya ağızda tam olarak görünmüyorsa, rutin kontrollerde hekiminize bu konuyu sormanız gerekir. Erken dönemde tespit edilen gömülü dişler, ileride daha büyük cerrahi müdahalelere gerek kalmadan daha kolay yönetilebilir.
Son Değerlendirme
Gömülü diş, pek çok kişinin hayatının bir döneminde karşılaştığı doğal bir süreçtir. Her gömülü diş mutlaka çekilmek zorunda değildir; ancak sorun yaratma potansiyeli yüksek olan dişlerin düzenli takip edilmesi şarttır. Doğru zamanda yapılan bir röntgen çekimi ve hekimin yapacağı risk analizi, ileride yaşanabilecek ciddi ağrıların ve diş kayıplarının önüne geçebilir. Kendi başınıza geçmesini beklemek yerine, belirtiler başladığında profesyonel bir değerlendirme almak her zaman en güvenli yoldur.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
