Femoral psödoanevrizma, kasık bölgesindeki ana atardamarın (femoral arter) duvarındaki bir yırtıktan damar dışına sızan kanın çevre doku tarafından sınırlandırılarak bir kese oluşturmasıdır. "Psöd-" Yunanca'da "yalancı, sahte" anlamına gelir; gerçek anevrizmadan farklıdır. Gerçek anevrizmada damar duvarının üç katmanı (intima, media, adventisya) genişlemiş ama bütündür. Psödoanevrizmada ise damar duvarı yırtılmıştır, kan dışarı sızmıştır ve sadece çevre dokular bu kanı tutmaktadır. Bu yüzden "yalancı anevrizma" denir — gerçekte damarın kendisi değil, çevresinde oluşan kan kesesidir.
Bu tablonun en sık nedeni kalp anjiyografisi, stent takılması, koroner girişim sonrasıdır. Bu işlemlerde kasık atardamarından (femoral arter) kateter sokulur ve işlem sonrası giriş yerinin kapanması gerekir. Yetersiz baskı, kan sulandırıcı ilaç kullanımı veya damar duvarı zayıflığı nedeniyle delik tam kapanmazsa kan sızmaya başlar ve psödoanevrizma oluşur. Anjiyografi sonrası gelişme oranı %0.5-2 arasındadır — modern teknikle azalsa da hala önemli bir komplikasyondur.
Diğer sebepler: kasık bölgesine travma (trafik kazası, düşme, bıçak yaralanması), bacak ameliyatı, sürekli iğne enjeksiyonu (damar içi uyuşturucu kullanımı), enfeksiyon (mikotik psödoanevrizma). Damar içi uyuşturucu kullananlarda enfekte psödoanevrizma çok ciddi tablodur — yırtılma ve sepsis riski yüksektir.
Tipik bulgu: anjiyo veya başka bir kasık işleminden sonra ortaya çıkan, ele gelen, nabız atan ağrılı şişlik. Steteskopla dinlendiğinde üfürüm duyulur. Şişlik günler içinde büyüyebilir, etrafına morluk yayabilir, sinir basısı yapabilir veya en kötüsü yırtılarak hayati kanamaya yol açabilir.
İyi haber: küçük psödoanevrizmaların önemli bir kısmı kendiliğinden kapanır. Orta büyüklükteki vakalarda ultrason eşliğinde basınç veya trombin enjeksiyonu çok başarılıdır (%80-90). Büyük veya enfekte vakalarda cerrahi gerekir. Erken tanı + uygun tedavi ile çoğu hasta sorunsuz iyileşir.
Kimlerde Görülür?
Femoral psödoanevrizma için belirgin risk grupları vardır:
- Kalp anjiyografisi veya anjiyoplasti (stent takılması) geçirenler: En sık sebep; %0.5-2 oranında gelişebilir
- Koroner anjiyografi yapılanlar
- Bacak anjiyografisi (periferik) yapılanlar
- Karın aort anevrizması için EVAR (endovasküler tedavi) yapılanlar
- Karotis stentleme
- Karaciğer/böbrek biyopsisi geçirenler
- Diyaliz kateteri takılanlar
- Damar yolu açılırken yanlış damar (atardamar) girişi yapılanlar
- Kan sulandırıcı ilaç kullananlar:
- Aspirin + klopidogrel (ikili antiagregan)
- Heparin (işlem sırasında)
- Warfarin, DOAC (rivaroksaban, apiksaban)
- Bu ilaçlar damar deliğinin kapanmasını zorlaştırır
- Aşırı kilolu hastalar: Kompresyon (basınç uygulama) zor
- Yaşlılar: Damar duvarı kırılgan
- Kadınlar: Erkeklere göre biraz daha sık (damar yapısı farkı)
- Diabetes mellitus (şeker hastalığı) olanlar
- Hipertansiyon hastaları: İşlem sırasındaki yüksek tansiyon yaranın açılmasını kolaylaştırır
- Damar duvarı yapısı zayıf olanlar:
- Marfan sendromu
- Ehlers-Danlos sendromu
- Uzun süre kortizon kullananlar
- Travma geçirenler:
- Kasık bölgesine darbe
- Trafik kazası
- Düşme (özellikle yaşlılarda)
- Bıçak, kurşun yaralanması
- Spor yaralanmaları
- Cinsel saldırı
- Cerrahi geçirenler:
- Kalça/diz ameliyatı
- Damar baypası sonrası anastomoz bölgesinde
- Kasık fıtığı ameliyatı
- Damar içi uyuşturucu kullananlar: Tekrarlı iğne yaralanması, mikotik psödoanevrizma
- Vaskülit (damar iltihabı) hastaları: Behçet, poliarteritis nodoza
- Mikotik (enfekte) anevrizma riski olanlar:
- Endokardit (kalp kapak iltihabı)
- Sepsis
- Bağışıklığı baskılanmış hastalar
- İşlem sırasında zor kasık girişi olanlar: Birden fazla deneme, derin giriş
- İşlem süresi uzun olanlar: Geniş kateter, uzun prosedür
Femoral psödoanevrizma bulaşıcı değildir. Mekanik bir damar yaralanması veya enfeksiyondur. Aileden geçmez. Sadece mikotik tip enfeksiyondan kaynaklanır.
Önemli gözlem: Kadınlarda femoral arter daha yüzeyel ve dar olduğu için işlem sonrası baskı uygulamak zordur ve psödoanevrizma riski erkeklere göre biraz daha yüksektir. Çift antiagregan (aspirin + klopidogrel) kullanan, ileri yaşlı, kilolu kadın hastalar en yüksek risk profilini oluşturur.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Femoral psödoanevrizmanın belirtileri çoğunlukla işlemden sonraki saatler veya günler içinde ortaya çıkar:
Yerel (lokal) belirtiler:
- Kasık bölgesinde ele gelen yumuşak veya sert şişlik
- Şişliğin nabız atması (en karakteristik bulgu)
- Üzerine konan ele kalp atışı gibi titreşim (thrill)
- Şişlik üzerinde ağrı ve hassasiyet
- Şişlik etrafında genişleyen morluk (ekimoz)
- Bölgenin sıcaklığında artış
- Cilt renginin morumsu olması
- Yürürken ve hareket ettikçe artan rahatsızlık
- Otururken zorlanma
- Şişliğin günler içinde büyümesi
- Steteskopla dinlendiğinde sürekli üfürüm sesi
Komşu yapılara basıya bağlı belirtiler:
- Bacakta uyuşma, karıncalanma (sinir basısı — femoral sinir)
- Bacakta güçsüzlük, hareket güçlüğü
- Diz ekstansiyonunda zayıflık (femoral sinir tutulumu)
- Bacakta ödem (toplardamar basısı)
- Bacakta soğukluk, solukluk (atardamarın kendi tıkanması)
- Ayak nabızlarında zayıflama
- Ayak parmaklarında morarma (distal emboli)
- İdrar veya bağırsak şikayetleri (büyük psödoanevrizmada)
Sistemik belirtiler (büyük veya enfekte psödoanevrizmada):
- Ateş yükselmesi (enfeksiyon)
- Halsizlik, yorgunluk
- İştahsızlık
- Çarpıntı
- Solgunluk (kan kaybı)
- Bilinen pıhtılaşma bozukluğunda durum kötüleşmesi
Yırtılma (rüptür) belirtileri (acil tablo):
- Ani başlayan şiddetli kasık ağrısı
- Hızla büyüyen, gergin şişlik
- Cilt renginde hızlı değişim (kırmızı-mor)
- Şişliğin etrafında yayılan kan
- Tansiyon düşmesi
- Hızlı kalp atışı
- Soluk yüz, soğuk ter
- Baş dönmesi, bayılma
- Şok belirtileri
- Acil müdahale şart!
Enfekte psödoanevrizma belirtileri:
- Ateş (38°C üstü)
- Şişlik bölgesinde aşırı kızarıklık, sıcaklık
- Pürülan (irinli) akıntı
- Kötü koku
- Şiddetli ağrı
- Halsizlik, titreme
- Bilinç değişiklikleri (sepsis)
- Damar içi uyuşturucu kullanım öyküsü genelde var
- Acil cerrahi gerektirir
Distal emboli belirtileri (pıhtı kopması):
- Ayak parmaklarında ani morluk (mavi parmak sendromu)
- Parmak uçlarında küçük yaralar
- Bacakta soğukluk, ağrı
- Nabız değişiklikleri
Önemli not: Anjiyo veya kasık işlemi geçirmiş bir hastada işlemden sonraki ilk 1 hafta içinde kasıkta ele gelen yeni bir şişlik fark ederse mutlaka hekime başvurmalıdır. Erken tanı = kolay tedavi.
Tanı Nasıl Konulur?
Femoral psödoanevrizma tanısı genelde kolaydır:
- Detaylı hasta öyküsü:
- Yakın zamanda anjiyo, kateterizasyon, ameliyat öyküsü
- Kullanılan ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar)
- Travma öyküsü
- Damar içi uyuşturucu kullanımı (mikotik şüphesinde)
- Ateş ve enfeksiyon belirtileri
- Şikayetlerin süresi ve karakteri
- Fizik muayene:
- Kasık bölgesinin gözlenmesi
- Şişliğin palpasyonu (boyut, hareket, ağrı)
- Nabız atması (en önemli bulgu)
- Steteskopla üfürüm dinlenmesi
- Ayak nabızları kontrolü
- Bacak rengi, ısısı
- Sinir muayenesi (his, hareket)
- Enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, sıcaklık, akıntı)
- Karşı bacak karşılaştırması
- Doppler ultrason (altın standart):
- İlk basamak ve genelde yeterli tetkik
- Klasik "to-and-fro" akım paterni (ileri-geri akım) — patognomonik
- Boyun (neck) yapısının görüntülenmesi (psödoanevrizma ile damar arası bağlantı)
- Kese içeriği (sıvı, pıhtı oranı)
- Çevre dokularla ilişki
- Hızlı, ışınsız, yatak başında yapılabilir
- Tedavi planlaması için yeterli
- BT anjiyografi:
- Karmaşık vakalarda
- Çok büyük psödoanevrizma
- Çoklu doğum yapma
- Yırtılma şüphesinde
- Cerrahi planlama
- 3 boyutlu görüntü
- MR anjiyografi:
- Iyot alerjisi olanlarda
- Böbrek yetmezliğinde dikkatli
- Klasik anjiyografi (DSA):
- Çoğunlukla tedavi sırasında
- Endovasküler tedavi planı varsa
- Kan testleri:
- Tam kan sayımı (hemoglobin — kan kaybı, lökosit — enfeksiyon)
- Pıhtılaşma testleri (PT, aPTT, INR)
- Kan grubu ve crossmatch (cerrahi olasılığı varsa)
- İltihap belirteçleri (CRP, sedim — enfeksiyon)
- Böbrek fonksiyonları (kontrast öncesi)
- Kan kültürü (mikotik şüphesinde)
- Ayırıcı tanı için değerlendirme:
- Hematom (basit kan birikintisi) — nabız atmaz
- Gerçek anevrizma
- Arteriyovenöz fistül
- Lenfaden (lenf bezi büyümesi)
- Apse
- Lipom, kist
- Femoral fıtık
Doppler ultrason çoğu zaman tanı için yeterlidir. Tipik "to-and-fro" akım paterni femoral psödoanevrizma için patognomoniktir.
Tedavi Seçenekleri
Femoral psödoanevrizma tedavisi boyutuna, hastanın durumuna ve eşlik eden faktörlere göre seçilir:
- Yakın takip (çok küçük psödoanevrizmalarda):
- 2 cm'den küçük, hızla büyümeyen
- Belirti vermeyen
- Kan sulandırıcı kullanmayan
- 4-6 haftada kendiliğinden kapanma olasılığı %30-50
- Haftalık Doppler takibi
- Kompresyon çorabı
- Dinlenme, fazla yürüyüşten kaçınma
- Antibiyotik (gerekirse)
- Ultrason eşliğinde kompresyon (UGCC):
- İlk tedavi seçeneği olabilir
- Ultrason probu ile psödoanevrizma boynuna bastırılır
- 20-30 dakika baskı uygulanır
- Damar açıklığı korunur, sızıntı durdurulur
- %60-90 başarı (kan sulandırıcı kullanmayanlarda daha yüksek)
- Acılı bir işlem (kontrollü sedasyon gerekebilir)
- Birkaç kez deneme gerekebilir
- Yan etki düşük
- Ultrason eşliğinde trombin enjeksiyonu (UGTI) — modern tercih:
- Ultrason eşliğinde psödoanevrizmanın içine küçük iğne ile girilir
- Trombin (pıhtı oluşturucu enzim) enjekte edilir
- Saniyeler içinde içeride pıhtı oluşur
- %90'ın üzerinde başarı oranı
- Çok hızlı, az acılı, ayaktan tedavi
- 15-30 dakikalık işlem
- Antikoagülan kullanımı sırasında bile etkili
- Boyun anatomi uygun olmalı (uzun, ince boyun)
- Hayvan kaynaklı (sığır) trombin kullanılırsa alerji riski
- Distal emboli riski düşük ama mevcut
- Endovasküler tedavi:
- Kasıktan diğer taraftan kateterle girilir
- Kaplı stent yerleştirilir (damarı içerden kapatır)
- Koil veya tıkaç ile boyun kapatılır
- Cerrahi yapılamayan hastalarda
- Karmaşık anatomide
- Damar açıklığı korunur
- 1-2 saatlik işlem
- Açık cerrahi tedavi:
- Büyük psödoanevrizma (genelde 4 cm üzeri)
- Enfekte psödoanevrizma
- Trombin/kompresyon başarısız vakalar
- Yırtılma riski yüksek vakalar
- Sinir basısı, ciltte sorun
- Psödoanevrizma içeriği boşaltılır
- Damar duvarındaki delik dikiş veya yamayla kapatılır
- Gerekirse damar segment çıkarımı + greft
- Genel anestezi, hastane yatışı 3-5 gün
- Acil tedavi (yırtılma veya hızlı büyüme):
- Hemen damar yolu, sıvı resüsitasyon
- Kan transfüzyonu (gerekirse)
- Acil cerrahi veya endovasküler müdahale
- Yoğun bakım takibi
- Mikotik (enfekte) psödoanevrizma tedavisi:
- Acil cerrahi şart — kaybedilen zaman ölümcül
- Geniş spektrumlu IV antibiyotik (kültür sonucuna göre)
- Anevrizmanın çıkarılması, enfekte dokunun temizlenmesi
- Yapay greftten kaçınma (otolog ven tercih)
- Bazı vakalarda damarın bağlanması ve ekstra-anatomik baypas
- 4-6 hafta antibiyotik
- Sepsis tedavisi
- Antikoagülan tedavi yönetimi:
- Tedavi öncesi geçici durdurma (mümkünse)
- Köprüleme tedavi (heparin)
- Tedavi sonrası tekrar başlatma planlaması
- Risk-yarar değerlendirmesi
- Tedavi sonrası takip:
- 24-48 saat sonra Doppler kontrolü
- 1 hafta sonra tekrar değerlendirme
- Hematom takibi
- Enfeksiyon belirtileri için izlem
- Nabız ve bacak değerlendirmesi
- Antikoagülan tedavinin tekrar düzenlenmesi
- Yaşam tarzı önerileri (tedavi sonrası):
- Ağır kaldırma yasak (2-4 hafta)
- Yoğun fiziksel aktivite yasak
- Yarayı temiz tutma
- Kompresyon çorabı (gerekirse)
- Pıhtı önleyici tedavi gerekiyorsa hekim kontrolünde
- Yara takibi
Modern dönemde küçük-orta boy psödoanevrizmaların büyük çoğunluğu ultrason eşliğinde trombin enjeksiyonu ile başarıyla tedavi ediliyor. Açık cerrahi sadece özel durumlar için gerekli.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Tedavi edilmediğinde veya geç tedavi edildiğinde:
- Yırtılma (rüptür):
- En tehlikeli komplikasyon
- Hızla gelişen iç kanama
- Hipovolemik şok
- Acil cerrahi gerekir
- Ölüm riski (geç müdahalede)
- Sürekli büyüme: Damar deliği kapanmazsa kese giderek büyür
- Sinir basısı:
- Femoral sinir tutulumu
- Diz ekstansiyon zayıflığı
- Uyluk ön yüzünde his kaybı
- Kalıcı sinir hasarı
- Toplardamar basısı:
- Bacakta ödem
- Derin ven trombozu (DVT) riski
- Kronik venöz yetmezlik
- Atardamar basısı:
- Bacakta iskemi
- Nabız zayıflığı
- Cilt değişiklikleri
- Distal embolizasyon:
- Pıhtının ayak damarlarına kaçması
- Mavi parmak sendromu
- Parmak uçlarında küçük yaralar
- Akut ekstremite iskemisi (nadiren)
- Enfeksiyon:
- Mikotik (enfekte) psödoanevrizma
- Sellülit
- Sepsis
- Endokardit
- Hayatı tehdit edebilir
- Cilt nekrozu:
- Aşırı basınç ile cilt dolaşımı bozulur
- İyileşmeyen yaralar
- Cilt grefti gerekebilir
- Tedavi sırasındaki komplikasyonlar:
- Trombin enjeksiyonu sonrası distal emboli
- Sığır trombini alerjisi
- Kompresyon başarısızlığı
- Cerrahi sırasında kanama
- Cerrahi yara enfeksiyonu
- Sinir hasarı (cerrahi sırasında)
- Greft tıkanması
- Endovasküler işlem komplikasyonları
- Geç dönem sorunlar:
- Kronik ağrı
- Cilt değişiklikleri
- Yara skarı
- Tekrarlama (nadiren)
- Aynı bölgenin tekrar kullanılamaması
- Yaşam kalitesinde geçici düşüş: Yürüme zorluğu, ağrı, sosyal kısıtlılık
Bu komplikasyonların büyük kısmı erken tanı + uygun tedavi seçimi + iyi takip ile önlenebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlarda damar cerrahisine başvurun:
Acil durumlar:
- Kasıkta hızla büyüyen şişlik + şiddetli ağrı (yırtılma şüphesi)
- Tansiyon düşmesi + baş dönmesi + halsizlik (şok)
- Şişlik bölgesinde kanama veya cilt rengi değişimi
- Şiddetli enfeksiyon belirtileri (yüksek ateş, pürülan akıntı)
- Bacakta ani soğuma, beyazlaşma, his kaybı
- Ayak parmaklarında ani morluk
- Anjiyo sonrası 12 saat içinde belirgin kötüleşme
- Bilinç değişiklikleri
Bekletmeden randevu alın:
- Anjiyo, kateterizasyon, ameliyat sonrası kasıkta yeni ele gelen şişlik
- İşlem sonrası bölgede nabız atma hissi
- Kasıkta steteskopla duyulan üfürüm
- Bölgede sürekli ağrı, hassasiyet
- Şişlikte zamanla büyüme
- Etrafa yayılan morarma
- Bacakta uyuşma, karıncalanma (sinir basısı)
- Bacakta tek taraflı şişlik (toplardamar basısı)
- Şişlik üzerinde sıcaklık ve kızarıklık
- Yaranızda akıntı, kötü koku
- Ateş ve halsizlik (enfeksiyon)
- Anjiyo sonrası yara iyileşmesinde gecikme
- Bilinen psödoanevrizmada büyüme veya yeni şikayetler
- Tedavi sonrası takip kontrolleri
"Anjiyo sonrası biraz şişti, geçer" diye düşünmeyin. Özellikle 24 saatten sonra büyüyen, nabız atan şişlikler psödoanevrizma olabilir ve değerlendirilmelidir.
Son Değerlendirme
Femoral psödoanevrizma, anjiyografi ve kateter işlemlerinin en sık görülen damar komplikasyonlarındandır. Üç temel mesaj: işlem sonrası ortaya çıkan nabız atan kasık şişliği mutlaka değerlendirilmeli, "geçer" diye beklenmemeli; modern yöntemlerle (ultrason eşliğinde trombin enjeksiyonu) büyük çoğunluğu ofis koşullarında tedavi edilir, cerrahi nadiren gerekir; enfekte psödoanevrizma acil tıbbi durumdur, hızlı cerrahi şart.
Anjiyo veya kateter işlemi geçirdiyseniz işlem sonrası ilk 1-2 hafta kasık bölgenizi kontrol edin. Yeni gelişen şişlik, ağrı, mor renk varsa hekiminize bildirin. Erken müdahale küçük müdahale ile çözüm, geç tanı daha karmaşık tedaviler gerektirir.
Kan sulandırıcı kullanıyorsanız (aspirin, klopidogrel, warfarin, DOAC) anjiyo sonrası psödoanevrizma riskiniz daha yüksektir. İşlem öncesi hekiminiz size özel risk değerlendirmesi yapacaktır.
Damar içi uyuşturucu kullanımı femoral arter bölgesinde enfekte psödoanevrizma açısından çok yüksek risk taşır. Bu hastaların kasık bölgesinde ele gelen herhangi bir şişlik mutlaka acilen değerlendirilmelidir.
Tedavi sonrası 2-4 hafta ağır kaldırmamak, yoğun fiziksel aktivite yapmamak, kompresyon çorabı kullanmak iyileşmeyi destekler.
Koru Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi bölümümüzde femoral psödoanevrizmanın tanı ve modern tedavisi (ultrason eşliğinde trombin enjeksiyonu, endovasküler ve cerrahi yöntemler) için kapsamlı hizmet sunulmaktadır. Erken başvuru, hızlı ve konforlu tedavi imkanı sağlar.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
