Dişeti kanseri (gingiva karsinomu), dişeti mukozasında gelişen, sıklıkla skuamöz hücreli karsinom histolojisindeki malign tümördür. Genellikle ileri yaş erkeklerde ve sigara/alkol kullananlarda görülür. Klinik olarak periodontal hastalıkla karıştırılabilir, bu nedenle ısrarcı dişeti şikayetlerinde malignite değerlendirmesi önemlidir. Tedavi cerrahi, radyoterapi ve adjuvan yaklaşımları içerir.
Dişeti kanseri sıklıkla alt molar bölgesinde görülür ve erken evrede alveoler kemik invazyonu gösterebilir. Erken tanı, fonksiyonel ve estetik kazanım için belirleyici rol oynar.
Dişeti Kanseri Nedir?
Dişeti kanseri, marjinal ve attaşımlı dişeti mukozasından kaynaklanan malign tümör olarak tanımlanır. Histolojik tipler:
- Skuamöz hücreli karsinom (%90): Sıkça görülen form.
- Verrüköz karsinom: Yavaş büyüyen, sıklıkla iyi diferansiye.
- Minör tükürük bezi karsinomları: Nadir.
- Melanom: Pigmentli lezyon.
- Lenfoma: Sistemik tutulum eşliğinde.
- Sarkomalar: Nadir.
Lokalizasyon:
- Alt çene dişeti (%60, posterior bölge).
- Üst çene dişeti (%40).
- Marjinal dişeti.
- Attaşımlı dişeti.
- Retromolar trigon.
Evrelendirme: TNM sistemi.
Dişeti Kanseri Belirtileri
Klinik tablo:
- Dişetinde ısrarcı şişlik ya da kitle
- Ülserasyon
- Kanama (fırçalama, çiğneme sırasında)
- Lokal sertlik (endürasyon)
- Beyaz, kırmızı ya da karışık lezyon
- Verrüköz görünüm
- Diş hareketliliği (kemik invazyonu)
- Diş kaybı
- Çiğneme sırasında ağrı
- Protez uyumunda bozulma
- Lokal hassasiyet
- Ağız kokusu
- Lenf bezi şişliği (boyun)
- Yüz şişliği ya da asimetri
- Lokal duyu kaybı (mental sinir tutulumu)
- Trismus (ileri olgular)
- Beslenme sorunları
- Konuşma bozukluğu
- Patolojik kırık (mandibula tutulumu)
- Periodontal hastalıkla karıştırılan klinik tablo
- Çekim sonrası iyileşmeyen yara
- Bunker (ulkmenin kabuk bağlama eğilimi)
Dişeti Kanseri Nedenleri
- Sigara kullanımı
- Alkol kullanımı (sinerjik etki)
- Tütün çiğneme
- Betel kullanımı
- HPV enfeksiyonu (yüksek riskli tipler)
- Kötü ağız hijyeni
- Periodontal hastalık (kronik)
- Kronik mukozal travma:
- Keskin diş kenarları.
- Uyumsuz protez.
- Çatlak diş.
- Önceki radyoterapi
- İmmün yetmezlik
- HIV
- Yetersiz beslenme
- Genetik yatkınlık
- Aile öyküsü
- Premalign lezyonlar:
- Lökoplaki.
- Eritroplaki.
- Eroziv liken planus.
- Oral submüköz fibrozis.
Risk Faktörleri
- Sigara kullanımı
- Alkol kullanımı
- Tütün çiğneme
- Betel kullanımı
- İleri yaş (>50 yaş)
- Erkek cinsiyet (2-3 kat)
- HPV enfeksiyonu
- Kötü ağız hijyeni
- Kronik periodontal hastalık
- İmmün yetmezlik
- HIV
- Organ nakli sonrası
- Premalign lezyon öyküsü
- Önceki baş-boyun kanseri
- Aile öyküsü
- Yetersiz beslenme
- Mesleki maruziyet
- Kronik travma
- Uyumsuz protez
- Yetersiz diş hekimi takibi
Dişeti Kanseri Tanısı
- Anamnez: Sigara/alkol/betel öyküsü, lezyon süresi, periodontal sağlık, eşlik eden belirtiler, sistemik hastalıklar.
- Klinik muayene: Dişeti incelemesi, palpasyon, sertlik, diş mobilitesi, lenf bezleri.
- Görüntüleme:
- Periapikal radyografi.
- Panoramik film.
- Konik ışın bilgisayarlı tomografi (kemik invazyonu).
- Bilgisayarlı tomografi.
- Manyetik rezonans görüntüleme (yumuşak doku, sinir tutulumu).
- PET-BT (evreleme, metastaz).
- Ultrasonografi (boyun lenf bezleri).
- İnsizyonel biyopsi: Zorunlu, histopatolojik kesin tanı.
- İmmunhistokimya.
- HPV testi (p16).
- Evreleme (TNM).
- Multidisipliner konsültasyon.
- Tüm baş-boyun taraması.
- Periodontal değerlendirme.
- Diş ve kemik durumu değerlendirmesi.
- Ayırıcı tanı: Periodontal hastalık, dişeti hiperplazisi, piyojenik granülom, periferal dev hücreli granülom, periferal ossifying fibroma, dişeti absesi, eroziv liken planus, mukoz membran pemfigoid, pemfigus, ilaç ilişkili dişeti büyümesi, lenfoma, plasmasitoma.
Dişeti Kanseri Tedavisi
Tedavi evreye, lezyon boyutuna ve kemik invazyon durumuna göre planlanır. Multimodal yaklaşım çoğunlukla gereklidir.
Cerrahi tedavi (birincil yaklaşım):
- Geniş lokal eksizyon.
- Marjinal mandibulektomi (yüzeyel kemik invazyonu).
- Segmental mandibulektomi (derin kemik invazyonu).
- Parsiyel ya da total maksillektomi (üst çene).
- Sağlam doku marjı.
- Histopatolojik tam inceleme.
- İntraoperatif frozen-section.
Boyun diseksiyonu:
- Klinik N+ olgular: selektif ya da modifiye radikal.
- Yüksek riskli N0: elektif boyun diseksiyonu.
- İleri evre: bilateral diseksiyon.
- Düzey I-IV seviyeli.
Rekonstrüksiyon:
- Primer kapatma.
- Lokal flepler (bukkal yağ pedi, FAMM).
- Bölgesel flepler.
- Mikrovasküler serbest flepler:
- Fibula osteokütan flebi (mandibula).
- İliac crest osteokütan flebi.
- Radial ön kol flebi.
- Anterolateral uyluk flebi.
- Scapula flebi.
- Plak ve vida ile fiksasyon.
- Dental implant tedavisi (geç dönem).
- Protetik rehabilitasyon.
Radyoterapi:
- Adjuvan (cerrahi sonrası):
- Yakın ya da pozitif marj.
- Perinöral invazyon.
- Vasküler invazyon.
- Lenf metastazı.
- İleri evre.
- Ekstrakapsüler yayılım.
- Primer (cerrahi yapılamayan olgular).
- Yoğun ışın radyoterapi (IMRT).
- Brakkiterapi.
- Palyatif.
Kemoterapi:
- Konkomitan kemoradyoterapi.
- Neoadjuvan kemoterapi.
- Metastatik hastalıkta.
- Cisplatin, 5-fluorourasil, taksanlar.
- Palyatif kemoterapi.
Hedef tedavi:
- Setuksimab (EGFR).
- Klinik araştırmalar.
İmmünoterapi:
- Pembrolizumab, nivolumab.
- Metastatik olgular.
- PD-L1 pozitif.
Verrüköz karsinom yönetimi:
- Cerrahi rezeksiyon (temel tedavi).
- Radyoterapi rölatif kontrendike (anaplastik dönüşüm riski).
- Yakın takip.
Premalign lezyon yönetimi:
- Cerrahi eksizyon.
- Lazer.
- Tetikleyici uzaklaştırma.
- Yakın takip.
Onkolojik takip:
- İlk 2 yıl 3 ayda bir.
- 3-5 yıl 6 ayda bir.
- Sonra yıllık.
- Klinik muayene, görüntüleme.
- Tüm baş-boyun taraması.
Rehabilitasyon:
- Dental implant ve protetik tedavi.
- Konuşma terapisi.
- Yutma terapisi.
- Çiğneme egzersizleri.
- Beslenme rehabilitasyonu.
- Estetik düzenleme.
- Psikososyal destek.
Eşlik eden tedaviler:
- Hijyen eğitimi.
- Ağrı yönetimi.
- Beslenme desteği.
- Sigara bırakma desteği.
- Alkol sınırlandırma desteği.
- Periodontal tedavi (komşu sağlam dişler).
Postoperatif bakım:
- Antibiyotik.
- Ağrı yönetimi.
- Yara bakımı.
- Drenaj takibi.
- Beslenme desteği (nazogastrik tüp, PEG).
- Konuşma terapisi.
- Hijyen eğitimi.
Multidisipliner yaklaşım:
- Maksillofasiyal cerrahi.
- KBB.
- Plastik ve rekonstrüktif cerrahi.
- Onkoloji.
- Radyoterapi.
- Patoloji.
- Radyoloji.
- Protetik diş hekimliği.
- Periodontoloji.
- Konuşma terapisti.
- Diyetisyen.
- Fizyoterapi.
- Psikiyatri.
- Sosyal hizmet.
İzlem: Cerrahi sonrası ilk 2 yıl 3 ayda bir; 3-5 yıl 6 ayda bir; sonra yıllık takip; tüm baş-boyun taraması.
Dişeti Kanseri Komplikasyonları
- Lokal nüks
- Bölgesel lenf metastazı
- Uzak metastaz
- İkinci primer kanser (alan kanserizasyonu)
- Mandibula ya da maksilla rezeksiyonu sonrası fonksiyon kaybı
- Diş kaybı
- Çiğneme bozukluğu
- Yutma güçlüğü
- Konuşma sorunları
- Estetik bozukluk
- Trismus
- Sinir hasarı (mental, alt alveolar)
- Lokal duyu kaybı
- Patolojik kırık
- Beslenme bozukluğu
- Kilo kaybı
- Cerrahi komplikasyonlar
- Radyoterapi yan etkileri:
- Mukozit.
- Kserostomi.
- Osteoradyonekroz.
- Trismus.
- Diş çürüğü.
- Kemoterapi yan etkileri
- Psikososyal etkilenme
- Depresyon
- Anksiyete
- Yaşam kalitesinde belirgin azalma
Korunma
- Sigaranın bırakılması.
- Alkol sınırlandırılması.
- Tütün ve betel çiğnemenin kesilmesi.
- HPV aşısı.
- Düzenli ağız hijyeni.
- Periodontal sağlığın korunması.
- Düzenli diş hekimi kontrolleri (6 aylık).
- Premalign lezyonların erken tedavisi.
- Protez uyum kontrolü.
- Travma kaynaklarının uzaklaştırılması.
- Keskin diş kenarlarının düzeltilmesi.
- Sağlıklı beslenme.
- İmmün sistem korunması.
- Kendi kendine ağız muayenesi.
- Erken belirtilerde başvuru.
- Aile öyküsünde farkındalık.
- Aile bilgilendirme.
- Halk sağlığı kampanyaları.
- Yıllık baş-boyun taraması.
Sık Sorulan Sorular
Dişeti kanseri nedir? Dişeti mukozasında gelişen malign tümör; sıklıkla skuamöz hücreli karsinom.
Periodontal hastalıkla nasıl karıştırılır? Klinik olarak benzer şişlik, kanama ve diş hareketliliği gösterebilir; ısrarcı belirtilerde biyopsi gerekir.
En sık nerede görülür? Alt çene posterior dişeti bölgesinde.
Tedavi nasıl yapılır? Cerrahi rezeksiyon (mandibulektomi), gerektiğinde boyun diseksiyonu ve adjuvan radyoterapi.
Diş kaybı kaçınılmaz mı? Tümör çevresindeki dişler genellikle kaybedilir; cerrahi sonrası implant tedavisi mümkün.
Çekim sonrası iyileşmeyen yara önemli mi? Evet. Malignite şüphesi açısından mutlaka değerlendirilmelidir.
Erken tanı mümkün mü? Düzenli diş hekimi kontrolleri ile mümkündür.
Hangi durumda hekime başvurmalıyım? Dişetinde 2 haftadan uzun süren şişlik, ülser, kanama, diş hareketliliği, çekim sonrası iyileşmeyen yara, sertlik durumunda başvurun.
