Çocuklarda Paroksismal Tortikollis

Çocukluk çağında karşılaşılan nörolojik tablolar arasında ailelerin sıklıkla paniğe kapıldığı durumlardan biri, bebeklikte ortaya çıkan ve başın bir yana doğru aniden kıvrılmasıyla seyreden ataklardır. Çocuklarda paroksismal tortikollis (atak şeklinde gelen boyun eğikliği) olarak adlandırılan bu tablo, genellikle yaşamın ilk aylarında belirti vermeye başlar ve ailelerin doktor kapısını çalmasına yol açar. Bebeğin başının saatlerce hatta günlerce bir tarafa eğik kalması, beraberinde huzursuzluk, kusma ve dengesizlik gibi belirtilerin eşlik etmesi, ebeveynler için kaygı verici bir tablo oluşturur.

Bu durum, adından da anlaşılacağı üzere ataklar hâlinde ortaya çıkar ve ataklar arasında çocuk tamamen normal görünür. Tablo, ilerleyen yaşlarda farklı nörolojik durumlarla bağlantı gösterebileceği için erken dönemde doğru değerlendirme önem taşır. Çocuk nörolojisi alanında yapılan çalışmalar, paroksismal tortikollisin migrenle ilişkili bir tablo olabileceğine ve büyük çoğunluğun zamanla kendiliğinden gerilediğine işaret eder. Yine de her ataktan sonra başka bir nörolojik sorunun dışlanması, sürecin sağlıklı yönetilmesi açısından gereklidir.

Kimlerde Görülür?

Çocuklarda paroksismal tortikollis, en sık olarak hayatın ilk altı ayında ortaya çıkar. Genellikle iki ile sekiz aylık bebeklerde belirti vermeye başlayan tablo, üç ile beş yaş aralığında büyük ölçüde geriler. Kız bebeklerde erkek bebeklere kıyasla biraz daha fazla görüldüğü bildirilmiş olsa da fark belirgin değildir. Ailede migren öyküsü olan çocuklarda görülme sıklığının daha yüksek olduğu, yapılan klinik gözlemlerde sıklıkla dikkat çeken bir bulgudur.

Tablonun ortaya çıkmasında genetik yatkınlığın belirleyici unsurlardan biri olduğu düşünülmektedir. Anne ya da babada migren, baş dönmesi atakları veya benzeri epizodik nörolojik tabloların bulunması, çocukta da bu tür belirtilerin görülme olasılığını artırır. Aile öyküsünün ayrıntılı sorgulanması, hekimin tanı sürecinde yol gösterici bilgiler edinmesini sağlar. Bebeğin gelişimsel basamakları normal seyrettiği sürece, atakların varlığı yalnız başına ciddi bir nörolojik soruna işaret etmez.

Doğum öyküsünde herhangi bir komplikasyon bulunmayan, motor ve bilişsel gelişimi yaşına uygun ilerleyen bebeklerde de bu tablo gözlenebilir. Yenidoğan döneminde kas tonusu normal olan, beslenme ve uyku düzeni sorunsuz seyreden bir bebekte aniden ortaya çıkan boyun eğikliği atağı, ailelerin ilk kez karşılaştıkları için çoğunlukla şok yaşamalarına neden olur. Bu nedenle hekimle iletişim kurmak ve sürecin doğru bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak büyük önem taşır.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Paroksismal tortikollisin en belirgin bulgusu, bebeğin başının ani bir şekilde bir tarafa eğilmesi ve bu pozisyonda kalmasıdır. Eğiklik bazen sağa, bazen sola yönelir ve aynı bebekte farklı ataklarda farklı yönlerde olabilir. Atak, birkaç saatten birkaç güne kadar uzayan bir süre boyunca devam edebilir. Bu süre boyunca bebek, başını düzeltmeye çalışan ebeveynin müdahalesine direnç gösterebilir ve huzursuz görünebilir.

Atak sırasında ortaya çıkabilecek diğer belirtiler arasında solgunluk, kusma, iştahsızlık, dengesizlik ve ağlama atakları yer alır. Bebek yürüme dönemindeyse atak sırasında sallanarak yürüme, düşme eğilimi ve oyuna ilgisinin azalması dikkat çeker. Bazı çocuklarda gözlerin yukarı kaçması veya hafif şaşılık benzeri bulgular kısa süreli olarak gözlenebilir. Bu belirtiler ailelerin epileptik bir nöbet ihtimalinden korkmasına neden olur, ancak paroksismal tortikolliste bilinç kaybı yaşanmaz.

Ataklar arasındaki dönemde çocuk tamamen normaldir. Oyununu oynar, beslenmesini sürdürür ve gelişimsel basamaklarda ilerlemeye devam eder. Atakların sıklığı çocuktan çocuğa değişir; bazı bebeklerde ayda bir kez, bazılarında ise haftada birkaç kez görülebilir. Zamanla atakların sıklığı azalır ve şiddeti hafifler. Üç yaş civarında pek çok çocukta belirtiler tamamen kaybolur. Belirtilerin ayrıntılı olarak gözlenmesi ve kaydedilmesi, hekime sunulacak bilgilerin değer kazanmasına olanak tanır.

Nedenleri Nelerdir?

Paroksismal tortikollisin kesin nedeni henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Ancak bilim insanları, tablonun migrenle yakından ilişkili bir nörolojik durum olduğunu düşünmektedir. İç kulaktaki denge merkezi ile beyin sapı arasındaki sinyal iletiminde geçici bozuklukların atakları tetiklediği öne sürülmektedir. Bu hipotezi destekleyen en güçlü kanıt, etkilenen çocukların aile öyküsünde sıklıkla migren ve benzeri epizodik tabloların bulunmasıdır.

Genetik yatkınlık, paroksismal tortikollisin gelişiminde belirleyici unsurlardan biri olarak kabul edilir. Yapılan araştırmalarda kalsiyum kanallarını kodlayan bazı genlerde mutasyonların bu tabloyla ilişkili olabileceği bildirilmiştir. Söz konusu mutasyonlar, ilerleyen yaşlarda migren, epizodik ataksi (geçici denge bozuklukları) veya farklı nörolojik tablolarla bağlantı kurabilir. Bu nedenle paroksismal tortikollis tanısı alan çocukların aile öyküsünün ayrıntılı sorgulanması büyük önem taşır.

Çevresel etkenlerin de atakların tetiklenmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Yorgunluk, uykusuzluk, enfeksiyon dönemleri, parlak ışıklara maruziyet ve stres gibi durumların atakları tetikleyebileceği gözlenmiştir. Bazı çocuklarda diş çıkarma döneminde atakların sıklaştığı bildirilmiştir. Bunların yanı sıra beslenme düzeninde ani değişiklikler, seyahat sırasında yaşanan denge sorunları ve aşırı uyaran maruziyeti de tetikleyici unsurlar arasında sayılabilir. Bu etkenlerin gözlenmesi ve kayıt altına alınması, tetikleyicilerin saptanmasına yardımcı olur.

• Ailede migren veya epizodik nörolojik tablo öyküsü
• Kalsiyum kanallarını kodlayan genlerdeki mutasyonlar
• Uyku düzeninde aksamalar ve aşırı yorgunluk
• Enfeksiyon dönemleri ve yüksek ateşli tablolar
• Diş çıkarma süreci ve aşı dönemleri

Tanı Nasıl Konulur?

Paroksismal tortikollis tanısı, büyük ölçüde klinik gözleme ve ayrıntılı hasta öyküsüne dayanır. Çocuk nörolojisi uzmanı, aileden alınan ayrıntılı bilgiler doğrultusunda atakların özelliklerini değerlendirir. Atakların ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi sıklıkla geldiği, atak sırasında bebeğin bilincinin yerinde olup olmadığı ve atak sonrası iyileşme süreci sorgulanır. Aile öyküsünde migren ve benzeri tabloların bulunup bulunmadığı da önemli bir veridir.

Fizik muayenede çocuğun nörolojik gelişiminin yaşa uygun olup olmadığı değerlendirilir. Kas tonusu, refleksler, denge ve koordinasyon ayrıntılı bir biçimde incelenir. Ataklar arasındaki dönemde çocuğun tamamen normal görünmesi tanıyı destekleyen bulgular arasındadır. Boyundaki kasların sertliği, omurga deformiteleri ve göz hareketlerinin değerlendirilmesi ayırıcı tanı açısından önem taşır. Hekim, video kayıtlarını incelemek için ailelerden atak anlarını mümkünse görüntülemesini ister.

Tanı sürecinde benzer belirtilere yol açabilecek diğer nörolojik tabloların dışlanması gereklidir. Bu nedenle bazı durumlarda elektroensefalografi (beynin elektriksel aktivitesini ölçen tetkik), beyin manyetik rezonans görüntülemesi ve genetik testler istenebilir. Reflü hastalığı (Sandifer sendromu), epilepsi, beyin sapı tümörleri ve servikal omurga anomalileri ayırıcı tanıda göz önünde bulundurulan tablolardır. Görüntüleme yöntemleri kesin tanı sağlar nitelikte olmamakla birlikte, başka bir patolojinin dışlanmasında belirleyici unsur olarak öne çıkar.

Komplikasyonlar Nelerdir?

Çocuklarda paroksismal tortikollis, genel olarak iyi seyirli bir tablodur ve büyük çoğunluk üç ile beş yaş arasında belirgin biçimde iyileşir. Ancak atakların yarattığı geçici sıkıntılar ve süreç içinde ortaya çıkabilecek bazı durumlar göz ardı edilmemelidir. Uzun süren ataklar sırasında bebeğin beslenmesinde aksaklıklar yaşanabilir, kusma sonucu sıvı ve elektrolit kaybı gelişebilir. Bu durum özellikle küçük bebeklerde dikkatli takip gerektirir.

Atak sırasında yaşanan dengesizlik, yürüme dönemindeki çocuklarda düşme ve buna bağlı yaralanmalara neden olabilir. Ev içi güvenliğin sağlanması, keskin köşelerin korunması ve atak dönemlerinde çocuğun gözlem altında tutulması önem taşır. Süreğen ataklar nedeniyle bazı çocuklarda uyku düzeninde aksamalar ve buna bağlı huzursuzluk gözlenebilir. Aile içinde de bu süreç stres ve kaygıya yol açabilir; ebeveynlerin bilgilendirilmesi destekleyici bir rol üstlenir.

İlerleyen yıllarda paroksismal tortikollis geçirmiş çocukların bir kısmında, başka epizodik nörolojik tabloların ortaya çıkabileceği bildirilmiştir. Çocukluk çağı migreni, paroksismal vertigo (denge atakları), siklik kusma sendromu ve epizodik ataksi gibi tablolar bu çocuklarda daha sık gözlenebilir. Bu nedenle tanı sonrası çocuğun uzun dönem takibi önemlidir. Düzenli kontrollerle hem gelişimsel basamakların izlenmesi hem de yeni ortaya çıkabilecek belirtilerin erken fark edilmesi sağlanır.

• Uzun ataklarda beslenme güçlüğü ve sıvı kaybı riski
• Yürüme döneminde düşme ve yaralanma olasılığı
• Uyku düzeninde aksamalar ve huzursuzluk
• İlerleyen yaşlarda migren ve denge ataklarına yatkınlık
• Aile içinde kaygı ve stres birikimi

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Bebeğinizde ilk kez baş eğikliği atağı gözlemlediğinizde mutlaka çocuk hekimine başvurmanız gereklidir. İlk atak, mutlaka değerlendirilmesi gereken bir bulgudur çünkü benzer belirtilere yol açan farklı nörolojik tabloların ayırıcı tanısı yapılmalıdır. Atakların özelliklerini hekimle paylaşırken mümkünse video kayıtlarını da göstermeniz, sürecin doğru değerlendirilmesine katkı sağlar. Atakların ne zaman başladığını ve ne sıklıkta tekrarladığını not almanız faydalı olacaktır.

Atakların sıklığında ani bir artış, süresinde belirgin uzama veya yeni ortaya çıkan belirtiler varsa hekime başvurmanız gerekir. Bebeğinizde bilinç kaybı, uzun süreli kusma, ateş, kasılma benzeri hareketler veya gelişimsel basamaklarda gerileme gözlerseniz vakit kaybetmeden değerlendirme almalısınız. Beslenme güçlüğü, kilo alımında duraklama ve uyku düzeninde belirgin bozulma da hekime danışmanızı gerektiren durumlar arasındadır. Bu belirtiler farklı tabloların habercisi olabileceği için ihmal edilmemelidir.

Üç yaşını geçtiği hâlde atakları sürmekte olan ya da yeni nörolojik belirtiler eklenen çocuklarda da ileri değerlendirme gerekir. Baş ağrısı şikâyetlerinin başlaması, denge sorunlarının kalıcı hâle gelmesi veya okul dönemine yaklaşırken dikkat ve öğrenme güçlüklerinin ortaya çıkması, çocuk nöroloğuna yönlendirmeyi gerektiren durumlardır. Düzenli kontroller, sürecin sağlıklı bir şekilde takip edilmesini ve gerektiğinde uygun yaklaşımların erken devreye alınmasını sağlar.

Son Değerlendirme

Çocuklarda paroksismal tortikollis, bebeklik döneminde ortaya çıkan, ataklar hâlinde seyreden ve genellikle birkaç yıl içinde belirgin biçimde iyileşen bir nörolojik tablodur. Ailede migren öyküsü olan çocuklarda daha sık görülen bu tablo, doğru tanı ve düzenli takiple yönetilebilir bir süreç sunar. Ataklar arasında çocuğun tamamen normal olması, gelişimsel basamakların yaşa uygun ilerlemesi ve atakların zamanla seyrekleşmesi tablonun iyi seyirli özelliklerindendir. Yine de ayırıcı tanı kapsamında değerlendirme yapılması ve uzun dönem takibin sürdürülmesi sürecin güvenli ilerlemesinde belirleyici unsurdur.

Koru Hastanesi Çocuk Nörolojisi bölümünde uzman hekimlerimiz, çocuklarda paroksismal tortikollis gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.