Atopik dermatit, halk arasında genellikle egzama olarak bilinen, cildin kurumasına, kaşınmasına ve kızarmasına neden olan kronik yani uzun süreli bir deri hastalığıdır. Genellikle çocukluk döneminde başlasa da her yaşta görülebilen bu durum, cildin dış etkenlere karşı koruma kalkanının zayıflaması sonucu ortaya çıkar. Hastalık genellikle alevlenme dönemleri ve iyileşme dönemleri şeklinde seyrederek kişilerin günlük yaşam kalitesini etkileyebilir.
Kimlerde Görülür?
Atopik dermatit her yaş grubunda görülebilir ancak en sık bebeklik ve çocukluk döneminde başlar. Verilere göre, kişilerin yaklaşık yüzde 60'ında belirtiler bir yaşından önce ortaya çıkar. Çocukluk çağında başlayan vakaların büyük bir kısmı ergenlik dönemine kadar hafifleyebilir veya tamamen geçebilir, ancak bazı kişilerde bu durum yetişkinlikte de devam edebilir.
Hastalığın görülme sıklığını etkileyen bazı temel faktörler şunlardır:
- Ailede egzama, astım veya saman nezlesi (alerjik nezle) öyküsü olan kişilerde görülme riski daha yüksektir.
- Genetik yatkınlık en önemli faktörlerden biridir; anne veya babasında bu tür alerjik durumlar olan çocuklarda atopik dermatit gelişme ihtimali fazladır.
- Şehir hayatında yaşayan, hava kirliliğine maruz kalan ve daha steril (mikropsuz) ortamlarda büyüyen çocuklarda daha sık rastlandığı gözlemlenmiştir.
- Bağışıklık sisteminin aşırı duyarlı olduğu kişilerde cilt bariyeri dış etkenlere karşı daha savunmasız kalabilir.
- Herhangi bir yaşta ortaya çıkabilse de, hastalığın başlangıç yaşı genellikle 5 yaşın altındaki çocuklardır.
Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?
Atopik dermatitin en belirgin özelliği, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran şiddetli kaşıntıdır. Kaşıntı genellikle geceleri daha da artarak uyku düzenini bozabilir. Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterse de genel olarak şu şekillerde ortaya çıkar:
- Ciltte kuruluk ve pul pul dökülme: Cilt nemini tutamaz ve sürekli bir gerginlik hissi oluşur.
- Kızarıklık ve iltihaplı görünümlü bölgeler: Özellikle yüz, eller, ayaklar, diz arkaları ve dirsek içlerinde yoğunlaşan kızarıklıklar görülür.
- Küçük, su dolu kabarcıklar: Bazı durumlarda kaşınan bölgelerde sıvı dolu küçük kabarcıklar oluşabilir ve bunlar patladığında kabuklanma yapabilir.
- Cilt kalınlaşması: Uzun süreli kaşıma sonucu ciltte sertleşme ve deri çizgilerinin belirginleşmesi (likenifikasyon) yaşanabilir.
- Enfeksiyon belirtileri: Kaşıma nedeniyle deride oluşan açık yaralar, bakterilerin girmesine neden olarak sarımtırak kabuklanmalara veya akıntılara yol açabilir.
- Bebeklerde özellikle yanaklarda ve saç derisinde başlayan kızarıklıklar, ilerleyen yaşlarda daha çok eklem bölgelerine yerleşir.
Tanı Nasıl Konulur?
Atopik dermatit tanısı koymak için özel bir kan testi veya laboratuvar incelemesi yoktur. Dermatoloji uzmanları, tanıyı büyük ölçüde hastanın öyküsünü dinleyerek ve fiziksel muayene yaparak koyarlar. Muayene sırasında hekim şunlara dikkat eder:
- Ciltteki döküntülerin yerleşim bölgeleri ve şekli.
- Hastanın veya ailenin alerji öyküsü (astım, saman nezlesi gibi).
- Kaşıntının şiddeti ve ne kadar süredir devam ettiği.
- Cildin genel kuruluk derecesi.
- Eğer gerek duyulursa, başka deri hastalıklarını dışlamak için deri biyopsisi (küçük bir doku örneği alınması) gibi yöntemlere başvurulabilir.
- Alerji testleri, hastalığın kendisini teşhis etmek için değil, egzama ataklarını tetikleyen olası alerjenleri belirlemek için istenebilir.
Komplikasyonlar Nelerdir?
Atopik dermatit, sadece ciltte görülen bir sorun olmanın ötesinde, kontrol altına alınmadığında bazı yan etkilere yol açabilir. Bu durumlar genellikle kaşıntı ve cildin savunmasız kalmasıyla ilişkilidir:
- Cilt enfeksiyonları: Sürekli kaşıma sonucu deride oluşan küçük yaralar, bakterilerin veya virüslerin yerleşmesine zemin hazırlar. Bu durum iltihaplanmaya, ağrıya ve irinli yaralara neden olabilir.
- Uyku bozuklukları: Gece artan şiddetli kaşıntı, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde uyku kalitesini düşürerek yorgunluğa ve odaklanma sorunlarına yol açar.
- El egzaması: Özellikle ellerini sık yıkayan veya deterjan gibi tahriş edici maddelerle sürekli temas eden kişilerde el derisinde çatlama ve kanama görülebilir.
- Psikolojik etkiler: Görünür bölgelerdeki kızarıklıklar ve sürekli kaşınma hissi, özellikle okul çağındaki çocuklarda ve yetişkinlerde özgüven kaybına veya sosyal geri çekilmeye neden olabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hastalık, vücudun kendi iç mekanizmalarıyla, genetik yapısıyla ve çevresel faktörlere karşı verdiği tepkiyle ilgilidir.
Hastalığın temelinde yatan nedenler şunlardır:
- Cilt bariyerinin zayıflığı: Cildin nemi tutmasını sağlayan yağlar ve proteinler genetik olarak daha az üretilebilir. Bu da cildin dışarıdan gelen mikroplara ve tahriş edici maddelere karşı korumasız kalmasına neden olur.
- Bağışıklık sistemi tepkisi: Bağışıklık sistemi, aslında zararsız olan dış etkenlere (toz, polen, bazı gıdalar) karşı aşırı tepki vererek ciltte yangıya yol açar.
- Çevresel tetikleyiciler: Sabunlar, deterjanlar, yünlü kıyafetler, aşırı sıcak veya soğuk hava, stres ve terleme gibi faktörler hastalığı bulaştırmaz ancak mevcut durumu alevlendirir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Her kaşıntı veya her cilt kuruluğu atopik dermatit değildir, ancak bazı durumlarda bir dermatoloji uzmanına görünmek gerekebilir:
- Evde uygulanan nemlendiricilere rağmen kaşıntı ve kızarıklık geçmiyor veya yayılıyorsa.
- Ciltte sarı kabuklanmalar, akıntı veya iltihap gibi enfeksiyon belirtileri görülüyorsa.
- Kaşıntı uyumanıza veya günlük işlerinizi yapmanıza engel olacak kadar şiddetliyse.
- Döküntüler vücudun büyük bir kısmına yayılmışsa.
- Ciltteki kızarıklıklar çok ağrılıysa veya ateşiniz yükselmişse.
Son Değerlendirme
Atopik dermatit, yaşam boyu sürebilen ancak doğru yönetimle belirtilerin kontrol altına alınabildiği bir durumdur. Cildi düzenli olarak nemlendirmek, tetikleyici faktörlerden uzak durmak ve hekimin önerdiği tedavi planına uymak, yaşam kalitesini ciddi oranda artırır. Erken teşhis ve düzenli takip, hastalığın şiddetli ataklarını önlemede en etkili yoldur. Koru Hastanesi Dermatoloji bölümü olarak, cildinize uygun bakım yöntemlerini belirlemek ve şikayetlerinizi yönetmek için yanınızdayız.
Bilgilendirme: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; doktor muayenesi, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir uzman hekime danışın.
